పోరాటశీలి కస్తూరిబా ఒక గృహస్తు - భార్యా ఇద్దరు కుమారుతో ఓడ దిగాడు. అతనక్కడ మూడేళ్ళు ఉండి, తొలిసారి కుటుంబంతో ఆ నేల మీద కాలు మోపాడు. ఓడలోనివారు దిగకూడదనీ, వెనుదిరిగి వెళ్ళాని స్థానికుల ఆందోళన ఉధృతంగా ఉంది. అది 1896. బతుకు తెరువు కోసం చీకటి ఖండానికి వచ్చిన వ్యక్తి అక్కడి భారతీయులకు బతుకు మీద ఆశ కల్పించి, విజయుడుగా స్వదేశం వెళ్తున్నాడు. మిత్రులు దండిగా కానుకలు ఇచ్చారు. నలుగురు కొడుకులున్నారు, వారికి పెళ్ళిళ్ళు కాలేదు. కనుక కోడళ్ళకు ఇస్తే బాగుంటుందని ఒక నెక్లెస్ తీసి దాచుకుంది భార్య-భర్తకు చెప్పి. భర్తగారు ఎలా వచ్చినవి అలాగే మరొకరికి ఇచ్చేస్తున్నారు. భార్య కోరికను భర్త మన్నించలేదు. ఇష్టం లేకపోయినా వెనక్కి భార్య నెక్లెస్ ఇచ్చివేసింది. అది 1914. మనం కస్తూరి బా, గాంధీజీల గురించి చెప్పుకుంటున్నామని మీకు బోధపడి ఉంటుంది. గాంధీ బోలెడు రాశారు, ఆయన గురించి బోలెడుమంది ఇంకా బోలెడు రాశారు. ఈ సమాచారంలో, అధ్యయనంలో, గందరగోళంలో ఒక అమృత మూర్తినీ; త్యాగశీలినీ; మౌనంగా గమనించి, పరీక్షించి, ఆకళింపు చేసుకుని చివరికంటా పాటించే నిత్య విద్యార్థినీ; గొప్ప స్ఫూర్తి పర్వతాన్నీ మనం గుర్తించలేము. ఆ మహాతల్లే కస్తూరిబాయి! గాంధీ-కస్తూరి దంపతుల మధ్య వైరుధ్యాలనే సదా చర్చకు పెట్టి ఒక రకమైన ఆనందం పొందుతున్నాం. కానీ పోలికల మాట ఏమిటో మనం పట్టించుకోలేదు. గాంధీ మహాత్ముడితో సరితూగగల గొప్ప వ్యక్తిత్వం కస్తూరి బా కలిగి ఉంది. అయితే మనకు చూడగలిగే దృష్టీ, తెసుకోవాలనే జిజ్ఞాసా ఉండాలి. గుజరాత్ రాష్ట్రం సముద్ర తీర ప్రాంతపు పోరు బందరులో మోర్ బనియా కుటుంబాలుండే వీధిలో గోకుల్ దాస్ మకంజీ కపాడియా, కరమ్చంద్ గాంధీ కుటుంబాలు దగ్గర దగ్గరే ఉంటాయి ఒక ఇంటి నుంచి గట్టిగా కేక వేస్తే మరో ఇంటికి వినబడేటట్టు! గోకుల్దాస్, కరమ్చంద్ మంచి మిత్రులు. ఈ స్నేహాన్ని తమ పిల్లల పెళ్ళి ద్వారా బంధుత్వంగా మార్చుకోవాలనుకున్నారు. అలా 1876లో పిల్లలుు కస్తూరి-మోహన్ ల పెళ్ళి నిశ్చితార్థం జరిగింది. కస్తూరి అనే ఈ వధువు, వరుడు గాంధీ కన్నా 5 నెలల పై చిలుకు దినాలు పెద్దది కూడా! వారి పదమూడవ ఏట 1882లో పెళ్ళి జరిగింది. కస్తూరి 1869 ఏప్రిల్ 11న జన్మించగా, మోహన్ అదే సంవత్సరం అక్టోబర్ 2న పుట్టారు. వారు బాల్యంలో అందరిలాంటివారే! మరేమీ ప్రత్యేకత లేదు. పెళ్ళి అంటే బాజాలు, స్వీట్లు అనే వారికి తెలుసు. పెళ్ళి అనగానే అందరి మగపిల్లలకు ఉండే ఉత్సాహం గాంధీకీ ఉండేది. గాంధీ స్కూలుకు వెళ్తున్నారు కానీ, కస్తూరి మిగతా ఆడపిల్లలలాగే ఇంటిలోనే పెరిగింది కనుక భర్త ఆమెకు పాఠాలు చెప్పాలని ప్రయత్నించారు. చదువు వస్తే తనను మిగతా వారు చిన్నచూపు చూస్తారనే బెరుకు ఆమెది. కస్తూరి`మోహన్ లు దంపతులుగా గొప్ప కీర్తి పొందినా కస్తూరి చదువు గురించి మనకు చాలాసార్లు తారసపడుతుంది. బార్దోలీ సత్యాగ్రహం సమయంలో పాత్రికేయులు వేసిన పలు ప్రశ్నకు సమాధానమిస్తూ - మీరు ఇలా ప్రశ్నతో సతాయిస్తారనుకుంటే సరిగ్గా చదువుకునే ఉందును, గాంధీ చాలా శ్రమించారు - అని వివరించడం గమనించవచ్చు. ఇంగ్లీషు మాట్లాడటం, చదవడం నేర్చుకున్న కస్తూరిబా చివరిదశలో, తన 75వ సంవత్సరంలో ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్ లో బంధించబడిన వేళ గాంధీ ఆమెకు పాఠాలు చెప్పాడు. ఆ వయసులో కూడా ఆమెకు వ్యాకరణం, కవిత్వం, చరిత్ర, భూగోళం, సంస్కృతం గాంధీ బోధించారని మనం గమనించవచ్చు. కస్తూరిబా బ్యాల్యం గురించి పెద్దగా వివరాలు లభ్యం కావడం లేదు. గాంధీ మనవడు అరుణ్ గాంధీ ఈ వివరాల కోసం అన్వేషించారు కూడా. 1930, 1940 సం॥ ప్రాంతాలలో వచ్చిన తుపాన్లు చాలా ఆధారాలను నాశనం చేశాయని అతనికి బోధపడింది. నెలక్రితం మేము పోరు బందర్ వెళ్ళినపుడు గాంధీ పూర్వీకులు ఇల్లు, దాని పక్కన నిర్మాణమైన కీర్తి మందిర్ ను చూశాం. గాంధీ ఇంటి నుంచి నాలుగైదు ఇళ్ళ తర్వాత కస్తూరిబా గాంధీ పూర్వీకుల ఇళ్ళు ఉందని గమనించాం. గాంధీ పెళ్ళి తర్వాత మొత్తం కుటుంబం 200 కిలో మీటర్లలోపు దూరంలో ఉండే రాజ్ కోట్ కు తరలి వెళ్ళింది. కరమ్చంద్ గాంధీ, పుతలీబాయి దంపతులకు మోహన్ నాలుగవ, చివరి సంతానం. ఆయనకు ఇద్దరు అన్నలు, ఒక అక్కయ్య ఉన్నారు. మెట్టినింట కస్తూరి తన అత్తకు, తోడి కోడళ్ళకు తోడుగా ఉండగా భర్త స్కూలుకు వెళ్ళేవాడు. 1895 నవంబరులో తొలిబిడ్డ పుట్టి కొన్ని దినాలలోనే మరణించాడు. అదే సంవత్సరం కుటుంబ పెద్ద కరమ్చంద్ గాంధీ గతించడం కుటుంబానికి పెద్ద అవాంతరం. మోహన్దాసు గాంధీ ఇద్దరు అన్నల చిన్న చిన్న ఉద్యోగాల ఆదాయం కుటుంబానికి సరిపోయేది కాదు. కనుక చిన్న కుమారుడు చదివి, డిగ్రీ సంపాయించి, తండ్రిలాగా దివాను ఉద్యోగం అయినా పొందాలని ఆ కుటుంబం ఆశించింది. రాజ్ కోటకు 90 మైళ్ళ దూరంలో ఉండేచోటుకు గాంధీ చదువుకోసం 1888 జనవరిలో వెళ్ళాడు. అదే సం॥ జూన్ లో హరిలాల్ జన్మించాడు. చదువు సరిగా సాగక గాంధీ తక్కువ మార్కులతో వెనక్కి వచ్చాడు. భవిష్యత్తు అయోమయమైంది. దిక్కుతోచని పరిస్థితిలో జ్యోతిష్యుడిని అడిగితే లండన్ వెళ్ళి లా చదవమనే సలహా ఎదురైంది. కస్తూరి నగలు కుదువ పెట్టి గాంధీ లండన్ వెళ్ళాలని నిర్ణయించారు. మద్యాన్ని, మగువను, మాంసాన్ని తాకనని తల్లికి గాంధీ ప్రమాణం చేసి, 1888 ఆగస్ట్ 10న బొంబాయి బయలుదేరారు. బంధువుల ఇంటినుంచి ఇంగ్లాండు వెళ్ళే ముందు కులస్తులు గాంధీ విదేశీయానాన్ని బహిష్కరించారు. దానిని పెడచెవిన పెట్టి గాంధీ సెప్టెంబర్ 4న ఇంగ్లాండ్ వెళ్ళిపోయారు. కానీ దీనికి మ్యూల్యం కస్తూరి చెల్లించింది. దీని కారణంగా తన పుట్టింటికి కూడా వెళ్ళలేని పరిస్థితి. మూడేళ్ళకు గాంధీ బారిష్టరుగా వెనక్కి వచ్చారు. పాశ్చాత్య పోకడలు - ఆహారం, దుస్తులు, బూట్లు తన ఇంటిలో ప్రవేశపెట్టారు గాంధీ. గాంధీ తల్లి 1891లో మరణించింది. 1892 అక్టోబరులో రెండవ కొడుకు మణిలాల్ జన్మించాడు. గాంధీ ప్రాక్టీసు బాగా సాగలేదు. దక్షిణాఫ్రికాలో వ్యాపారం చేసే పోర్బందరు ముస్లిం దాదా అబ్దుల్లా కోర్టు వ్యాజ్యాల్లో తోడుగా ఉండమని గాంధీని కోరారు. అలా 1893లో గాంధీ దక్షిణాఫ్రికా వెళ్ళారు. మరికొంతకాలముంటానని గాంధీ రాసిన ఉత్తరం ఆనందం కల్గించింది. కానీ ఎంతకాలమని భర్తకు దూరముండటమని చింతించింది. మూడు సంవత్సరాల తర్వాత 1896లో గాంధీ వెనక్కి వచ్చారు. ఆరు నెలల తర్వాత 1896 డిసెంబరు 12 ఇద్దరు పిల్లలు, భార్యతో దక్షిణాఫ్రికాలో దిగారు. అప్పట్లో బొంబాయిలో కలరా బాగా వ్యాపించి ఉంది. అలాగే డర్బన్ లో భారతీయ సంతతి వారి జనాభా బాగా పెరిగింది. ఈ రెండు కారణాలతో ఓడలోనివారు దిగకూడదని తెల్లవారు ఆందోళన చేశారు. గాంధీ ఓడనుంచి బయటకు రాగానే దాడి జరిగింది. దేశం కాని -దేశం, తమ సంస్కృతికి దూరంగా - దిగగానే ఇలాంటి స్వాగతం. అప్పటికి కస్తూరిబా ఆరోగ్యం అంతంత మాత్రమే! వారి జీవితం గడుస్తోంది. గాంధీ సిద్ధాంతాలు, భావనలు రూపు దాలుస్తున్నాయి. 1898 సం॥ ఒక సంఘటన జరిగింది. వారింటికి భారతీయ క్రైస్తవుడు అతిథిగా వచ్చాడు. ఆయన తల్లిదండ్రులు నిమ్నజాతివారు. తన మలమూత్రాల కుండను తనే శుభ్రం చేయాని తెలియదు. కస్తూరిబాను శుభ్రం చేయమని గాంధీ అడిగారు. కస్తూరికి నచ్చలేదు. గాంధీ దీనిని వ్యతిరేకించారు. మాటా మాటా పెరిగింది. ఇద్దరూ పట్టింపు ఉన్నవారే! నీ ఇంట్లో నువ్వే ఉండు, నే వెళ్ళిపోతా అన్నది కస్తూరి. గాంధీ వెళ్ళమని ఆమెను లాగి, బయటకు తోసి గేటు వేశారు. అప్పుడు కస్తూరి ఎదిరించిన తీరు గాంధీని పూర్తిగా మార్చివేసింది. భార్య పట్ల అలా ప్రవర్తించినందుకు జీవితాంతం గాంధీ చింతించారు. మొదటి తరగతి బోగీ నుండి తోసివేయబడటం ఎంత కీలకమైందో ఇదీ అంతటి విశేషమైంది. 1897లో మూడవ కుమారుడు రామ్దాస్ జన్మించాడు. 1900లో నాల్గవ కుమారుడు దేవదాసు పుట్టాడు. దేవదాసు పుట్టుక సమయంలో గాంధీ మంత్రసానిగా కూడా సేవలనందించారు. రక్తహీనత, బ్రాంకైటిస్ తో ఇబ్బంది పడే కస్తూరి బా ప్రసవ సమయంలో ఎంత యాతనకు లోనవుతుందో నేరుగా చూశారు గాంధీ. దాంతో 1900 లో సెక్స్ కు దూరంగా ఉండాని నిర్ణయించుకున్నారు. అప్పటికి వారిద్దరి వయసు మూడు పదులు మాత్రమే! 1906 నుండి కఠోర దీక్షగా బ్రహ్మ చర్యాన్ని పాటించాడు గాంధీ. దీనికి కస్తూరి సహకరించింది. అదే సంవత్సరం దక్షిణాఫ్రికా భారతీయ సంతతి పోరాటం ఉధృతం అవడం - ఆ సమయంలో సత్యాగ్రహ భావనతో గాంధీ ఉద్యమాన్ని నడపటం విశేషంగా గమనించాలి. దానికి కొంతకాలం ముందు 1904లో ఫీనిక్స్ సెటిల్మెంట్ వచ్చినా 1906లో కస్తూరిబా అక్కడికి తరలి వెళ్ళింది. ఆ చెరుకుతోటల మధ్య కేవలం ఆరు కుటుంబాలు మాత్రమే ఉండేవి. రైల్వే స్టేషన్ రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండేది. ఉద్యమంలో భాగంగా గాంధీ బయటికి వెళ్ళినపుడు కస్తూరి ఒక్కర్తే పిల్లలతో ఇంట్లో ఉండేది. 1908 లో గాంధీ తొలిసారి జైలుపాలయినపుడు కస్తూరి ఒక్కతే పిల్లలతో ఇంట్లో ఉండేది. 1908లో గాంధీ జైలులో గాంధీ ఎలాంటి ఆహారం తీసుకునేవారో అలాంటి ఉడకబెట్టిన మొక్కజొన్నలు మాత్రం తీసుకునేది కస్తూరి. దక్షిణాఫ్రికాను పాలించే ఇంగ్లాండుతో సంప్రదింపులు జరుగుతున్నాయి. ఉద్యమం సాగుతోంది. చివరి అస్త్రంగా 1913 సెప్టెంబరులో సత్యాగ్రహం పెద్ద ఎత్తున మొదలైంది. గాంధీ వారించినా కస్తూరిబా వినలేదు. సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జైలు పాయ్యారు. ( in complete...stopped midway...since today is 152nd birth anniversary of Kasturi Ba...) డా. నాగసూరి వేణుగోపాల్


కామెంట్‌లు