మహాత్మా గాంధీజీ జీవితంలో “గ్రీన్ పాంప్లెట్” రచన (1896) దక్షిణాఫ్రికాలో భారతీయుల బాధలను సత్యానికి ఆధారంగా ప్రపంచం ముందుంచిన తొలి గొప్ప రచనా–సత్యాగ్రహ ఘట్టంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ చిన్న పుస్తిక గాంధీజీని స్థానిక సమాజం, భారతదేశం, అనంతరం సామ్రాజ్య ప్రపంచం దృష్టికి తెచ్చిన ముఖ్య మలుపు కూడా.
1893లో న్యాయవాదిగా దక్షిణాఫ్రికాకు వెళ్లిన గాంధీజీ, అక్కడి రైలు ప్రయాణం, కోచ్ దాడి, హోటలులో ప్రవేశం నిరాకరణ వంటి అనుభవాల ద్వారా వర్ణ వివక్ష ఎంత క్రూరంగా ఉందో ప్రత్యక్షంగా చూశారు. అదే సమయంలో చెరసాలలో బంధించబడిన ఒప్పంద కూలీలు, చక్కెర తోటలలో పొడవైన గంటలపాటు పని, అగౌరవకర అరెస్టులు, ఓటు హక్కుల నిరాకరణ మొదలైన అన్యాయాలు ఆయన దృష్టికి వచ్చాయి.
దక్షిణాఫ్రికాలో కొన్నేళ్లు పని చేసి 1896లో తాత్కాలికంగా భార్య, పిల్లలను తీసుకురావడానికి భారత్కు వచ్చినప్పుడు గాంధీజీకి ఆంగ్ల దినపత్రిక ‘ది పయనీర్’ ఎడిటర్తో జరిగిన ఇంటర్వ్యూతో ఈ పుస్తిక రచనకు ప్రేరణ లభించింది. “The Grievances of the British Indians in South Africa: An Appeal to the Indian Public” అనే పేరుతో అతడు రచించిన ఈ పాంప్లెట్ 1896 ఆగస్టు 14న రాజకోటలో ముద్రించబడి, ఆకుపచ్చ కవరుతో వచ్చినందున “గ్రీన్ పాంప్లెట్”గా ప్రసిద్ధి పొందింది.
ఈ పత్రికలో గిరిజనుల కంటే కూడా తక్కువ స్థాయిలో భారతీయులను “కూలీలు”గా తక్కువచేసే వర్ణ వివక్ష, పైదారి నడవడానికి, రాత్రికి బయట తిరగడానికి కూడా అనుమతి లేకపోవడం వంటి అవమానకర నియమాలను గాంధీజీ పద్ధతిగా నమోదు చేశారు. ఒప్పంద కూలీల పొడవైన పని గంటలు, ఎక్కువ మరణాల రేటు, మూడు పౌండ్ల పన్ను, భూస్వామ్యంపై ఆంక్షలు, ఓటు హక్కుల నిరాకరణ, చిన్న తప్పులకే జైలు శిక్షలు వంటి అంశాలను ఆధారాలతో న్యాయవాద దృక్కోణంతో వివరించి, భారతీయ ప్రజాభిప్రాయాన్ని మేల్కొలిపే ప్రయత్నం చేశారు.
గాంధీజీ ఇక్కడ ఆయుధంగా ఉపయోగించింది కేవలం మాట, అదీ సత్యానికి కట్టుబడి ఉన్న పత్రికా–రూపం; ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ద్వేషాన్ని రగిలించకుండా, కానీ వాస్తవాలను ఎక్కడా దాచకుండా పెట్టడం ఈ పాంప్లెట్ ప్రత్యేకత. పౌరుల అవగాహనను పెంచి, న్యాయబద్ధమైన ఒత్తిడితో పాలకులను ప్రశ్నించడం అనే తర్వాతి సత్యాగ్రహ పద్ధతికి ఈ రచన ముందుమాటగా నిలిచింది.
దక్షిణాఫ్రికా శ్వేతజాతి పత్రికలు, అధికారులు ఈ పాంప్లెట్ను అతిశయోక్తిగా, ప్రభుత్వంపై దూషణగా పేర్కొంటూ తీవ్రంగా విమర్శించినప్పటికీ, భారతదేశంలో దీనివల్ల గాంధీజీపై విస్తృత మద్దతు కలిగింది. గాంధీజీ తిరిగి దక్షిణాఫ్రికాకు చేరుకున్నప్పుడు స్థానిక శ్వేతజాతి గుంపులు ఆయనపై దాడి చేసేందుకు ప్రయత్నించినా, అదే కలకలం ఆయనను భారతీయుల న్యాయపోరాటానికి మరింత కేంద్రబిందువుగా మార్చింది.
“గ్రీన్ పాంప్లెట్” గాంధీజీ రచయితగా, జర్నలిస్టుగా, ప్రజాభిప్రాయాన్ని మలిచే ఆలోచకుడిగా వెలుగులోకి వచ్చిన తొలి పెద్ద మెట్టు; తరువాతి రోజుల్లో ‘ఇండియన్ ఓపీనియన్’ వంటి పత్రికా ఉద్యమాలకు ఇది పునాది వేసింది. దక్షిణాఫ్రికాలో ప్రారంభమైన ఈ “మాటల సత్యాగ్రహం” అనంతరం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సత్యాగ్రహం, అసహకారోద్యమం వంటి మహద్భావ పోరాటాలకు ఆలోచనా బీజం అయింది.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి