సుందరకాండము-64 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(ద్వితీయ సర్గ)

వప్రప్రాకార జఘానాం విపులామ్బునవామ్బురామ్ |

శతఘ్నీశూలకేశాన్తా మట్టాలకవతంసకామ్ ||21||

మనసేవ కృతాం లఙ్కాం నిర్మితాం విశ్వకర్మణా |

ద్వార ముత్తర మాసాద్య చిన్తయామాస వానరః ||22||

కైలాసశిఖర ప్రఖ్యాం ఆలిఖన్తీ మివామ్బురామ్ |

డీయమానా మివాకాశం ఉచ్ఛ్రితైర్భవనోత్తమైః ||23||

సమ్పూర్ణాం రాక్షసై ర్ఘోరైర్నాగై భోగవతీమివ |

అచిన్త్యాం సుకృతాం స్పష్టాం కుబేరాధ్యుషితాం పురా ||24||

లంకా వైభవం – హనుమంతుని వివేకపూర్వక పరిశీలన

సముద్రాన్ని దాటి లంకా ద్వీపాన్ని చేరుకున్న హనుమంతుడు, తన కార్యసిద్ధికి ముందు ఆ నగరాన్ని ఎంతో నిశితంగా పరిశీలిస్తాడు. ఈ నాలుగు శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి లంకా నగర నిర్మాణ వైభవాన్ని, దాని దుర్భేద్య రక్షణ వ్యవస్థను, అలాగే హనుమంతుని అపూర్వమైన పరిశీలనా శక్తిని అత్యంత కవితాత్మకంగా వర్ణించారు.

మొదటి శ్లోకంలో లంకా నగర కోట ఎంత బలంగా నిర్మించబడిందో వివరిస్తారు. నగరాన్ని చుట్టుముట్టిన ప్రాకారాలు అత్యంత ఎత్తుగా, వెడల్పుగా ఉండటమే కాకుండా, వాటి వెలుపల లోతైన కందకం విస్తరించి ఉంది. ఆ కందకం సముద్రంలా కనిపించేంత విశాలంగా ఉండేది. కోట గోడలపై శత్రువులను సంహరించడానికి శతఘ్నులు, శూలాలు వంటి యుద్ధాయుధాలు సిద్ధంగా అమర్చబడి ఉన్నాయి. ఎత్తైన మట్టాలాలు, గోపురాలు నగరానికి కిరీటంలా అలంకరించి కనిపిస్తున్నాయి. దీనివల్ల లంకా కేవలం అందమైన నగరం మాత్రమే కాకుండా, అత్యంత భద్రమైన కోటగా కూడా రూపుదిద్దుకుందని తెలుస్తోంది.

రెండవ శ్లోకంలో హనుమంతుడు ఉత్తర ద్వారం వద్దకు చేరుకొని లంకను పరిశీలించడం ప్రారంభిస్తాడు. విశ్వకర్మ తన మనస్సులో ముందుగా ఆవిష్కరించి, ఆ తర్వాత అత్యంత నైపుణ్యంతో నిర్మించిన అద్భుత నగరమిదని కవి పేర్కొంటాడు. "మనసేవ కృతాం" అనే పదప్రయోగం నిర్మాణ కళలో ఉన్న పరిపూర్ణతను సూచిస్తుంది. ఏ లోపమూ లేకుండా ఆలోచనకు రూపమిచ్చినట్లుగా లంకా నిర్మితమైందని భావం. ఇంతటి దుర్భేద్యమైన నగరంలోకి ఎలా ప్రవేశించాలి? సీతామాతను ఎలా వెతకాలి? అనే ఆలోచనలను హనుమంతుడు ప్రశాంతంగా పరిశీలించడం ప్రారంభిస్తాడు. ఇది అతని తొందరపడని స్వభావాన్ని, కార్యదీక్షను ప్రతిబింబిస్తుంది.

మూడవ శ్లోకంలో లంకా నగర సౌందర్యాన్ని అద్భుతమైన ఉపమానాలతో చిత్రించారు. ఆకాశాన్ని తాకేంత ఎత్తులో ఉన్న మహా భవనాలు కైలాస పర్వత శిఖరాలను తలపిస్తున్నాయి. అవి మేఘాలను చీల్చుకుంటూ ఆకాశంపై చిత్రాలు గీస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. ఆ భవనాల ఎత్తు కారణంగా అవి ఆకాశంలో తేలియాడుతున్నట్లుగా అనిపిస్తాయి. ఇది లంకా నగర సంపద, శిల్పకళ, వాస్తు వైభవం ఎంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నాయో తెలియజేస్తుంది. వాల్మీకి మహర్షి కేవలం నగరాన్ని మాత్రమే వర్ణించడం కాదు; దాని మహోన్నతిని పాఠకుడి కళ్లముందు సజీవంగా నిలబెడుతున్నారు.

నాలుగవ శ్లోకంలో లంకలో నివసిస్తున్న రాక్షసుల బలం, నగర వైభవం గురించి చెబుతారు. భోగవతి అనే నాగలోక రాజధాని ఎలా శక్తివంతమైన నాగులతో నిండి ఉంటుందో, అలాగే లంకా నగరం భయంకరమైన రాక్షసులతో నిండి ఉంది. అయినప్పటికీ ఆ నగరం ఎంతో సుందరంగా, సక్రమంగా, అత్యంత నైపుణ్యంతో నిర్మించబడింది. ఒకప్పుడు సంపదల అధిపతి కుబేరుడు నివసించిన నగరమిదని పేర్కొనడం ద్వారా దాని ఐశ్వర్యాన్ని మరింత స్పష్టంగా తెలియజేస్తారు. తరువాత రావణుడు దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, ఆ నగర నిర్మాణ మహిమ ఏమాత్రం తగ్గలేదని ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది.

ఈ శ్లోకాలలో మరో గొప్ప సందేశం కూడా దాగి ఉంది. ఎంతటి బలమైన కోట అయినా, ఎంతటి అపారమైన సంపద ఉన్నా, ధర్మం లేని పాలన శాశ్వతంగా నిలవదు. లంకా అద్భుతమైన నగరమే అయినప్పటికీ, రావణుని అధర్మం కారణంగా చివరకు వినాశనాన్ని చవిచూసింది. మరోవైపు హనుమంతుడు ఆ వైభవాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయినా, తన లక్ష్యాన్ని మరచిపోలేదు. పరిస్థితులను గమనించి, శత్రువు బలాన్ని అంచనా వేసి, సరైన సమయాన్ని ఎదురుచూడటం విజయానికి అత్యంత ముఖ్యమని ఈ ఘట్టం మనకు బోధిస్తుంది. ధైర్యంతో పాటు వివేకం, శక్తితో పాటు సహనం, కార్యసాధనలో ప్రణాళిక ఎంత అవసరమో ఈ శ్లోకాల ద్వారా సుందరకాండ మనకు శాశ్వతమైన జీవితపాఠాన్ని అందిస్తుంది.