సుందరకాండము-72 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(ద్వితీయ సర్గ)  

 

వైడూర్యమణిచిత్రైశ్చ ముక్తాజాల విభూషితైః।

తలైః శుశ్శుభిరే తాని భవనాన్యత్ర రక్షసామ్॥53॥

కాంచనాని చ చిత్రాణి తోరణాని చ రక్షసామ్।

లంకాముద్యోతయామాసుః సర్వతః సమలంకృతామ్॥54॥

అచింత్యామద్భుతాకారం దృష్ట్వా లంకాం మహాకపిః।

ఆసీద్విషణ్ణో హృష్టశ్చ వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః॥55॥

స పాణ్డురావిద్ధ విమానమాలినీం మహార్హజాంబూనద జాలతోరణామ్।

యశస్వినీం రావణబాహుపాలితాం క్షపాచరైర్భీమబలైః సమావృతామ్॥56॥

సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు లంకానగరపు అపూర్వమైన సంపద, కళాత్మక నిర్మాణ వైభవం, రావణుని సామ్రాజ్య శక్తిని వర్ణిస్తూనే, హనుమంతుని మనోభావాలను అత్యంత సహజంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. బాహ్య వైభవం ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నప్పటికీ, ధర్మం లేని సంపద శాశ్వతంగా నిలవదనే రామాయణ సందేశాన్ని ఈ ఘట్టం ఎంతో లోతుగా తెలియజేస్తుంది. వాల్మీకి మహర్షి కేవలం ఒక నగరాన్ని వర్ణించడం కాదు; సంపదకు విలువను ఇచ్చేది ధర్మమనే సత్యాన్ని సున్నితంగా ప్రతిపాదిస్తున్నారు.

మొదటి శ్లోకంలో వైడూర్యమణులు, ముత్యాల అలంకరణలతో మెరిసిపోతున్న రాక్షసుల భవనాలను వర్ణించారు. నేలలు సైతం విలువైన రత్నాలతో అలంకరించబడి ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ వర్ణన ద్వారా లంకలోని శిల్పకళ, నిర్మాణ నైపుణ్యం, సంపద ఎంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నాయో తెలుస్తుంది. రాజ్యం అభివృద్ధి చెందాలంటే సంపద, సాంకేతికత, కళాసంపద అవసరమే అయినప్పటికీ, అవి ధర్మబద్ధమైన పాలనతో కలిసినప్పుడే ప్రజలకు శ్రేయస్సు చేకూరుస్తాయని ఈ సందర్భం మనకు గుర్తు చేస్తుంది.

రెండవ శ్లోకంలో బంగారంతో రూపొందించిన అద్భుత తోరణాలు లంకానగరమంతా ప్రకాశింపజేస్తున్న దృశ్యం కనిపిస్తుంది. ప్రతి వీధి, ప్రతి ద్వారం రాజసాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది. ఆ వైభవం చూసినవారిని ఆశ్చర్యానికి గురిచేసేలా ఉంది. అయితే బంగారు తోరణాలు నగరానికి కాంతిని ఇవ్వగలవు గానీ, ప్రజల జీవితాలకు శాంతిని ఇవ్వలేవు. పాలకుని నైతికతే రాజ్యానికి అసలైన వెలుగు అని ఈ వర్ణనలోని అంతరార్థం. రావణుని లంక వెలుగులతో నిండిన నగరమైనా, ధర్మరహితమైన పాలన కారణంగా వినాశనానికి చేరువలో నిలిచిందనే విషయం తరువాతి ఘట్టాల్లో స్పష్టమవుతుంది.

మూడవ శ్లోకంలో హనుమంతుని మనస్సులో ఒకేసారి రెండు విభిన్న భావాలు కలుగుతాయి. లంక యొక్క అపూర్వ వైభవాన్ని చూసి ఆశ్చర్యం, ఆనందం కలిగినా, సీతాదేవి ఇంకా కనిపించకపోవడంతో ఆందోళన కూడా వెంటాడుతుంది. ఈ భావోద్వేగ సమతుల్యత హనుమంతుని వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. పరిస్థితులు ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఉన్నప్పటికీ తన అసలు లక్ష్యాన్ని మరచిపోకుండా ముందుకు సాగడం ఆయన గొప్పతనం. విజయవంతమైన నాయకుడు బాహ్య ఆకర్షణలకు లొంగకుండా తన ధ్యేయాన్ని ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలని ఈ శ్లోకం బోధిస్తుంది.

నాలుగవ శ్లోకంలో లంకను మేఘాలను తాకే విమానగృహాలతో, స్వర్ణజాలాలతో అలంకరించిన మహానగరంగా వర్ణించారు. బలవంతులైన రాక్షస యోధులు ఆ రాజ్యాన్ని కాపాడుతున్నారు. రావణుని శక్తి, సైనిక సామర్థ్యం, రాజసిక జీవనశైలి ఈ వర్ణనలో స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తాయి. అయినప్పటికీ, ఎంతటి బలమైన రక్షణ వ్యవస్థ ఉన్నా, ధర్మాన్ని అతిక్రమించిన పాలనను ఎవరూ శాశ్వతంగా కాపాడలేరనే శాశ్వత సత్యాన్ని ఈ ఘట్టం సూచిస్తుంది. బాహ్య భద్రత కంటే అంతరంగ ధర్మమే రాజ్యానికి నిజమైన రక్షణ.

ఈ నాలుగు శ్లోకాలు మన జీవితానికీ విలువైన సందేశాలను అందిస్తాయి. సంపదను సంపాదించడం గొప్పదే; అయితే దానిని ధర్మబద్ధంగా వినియోగించడం మరింత గొప్పది. విజయానికి శక్తి అవసరం, వైభవం అవసరం, కానీ వాటన్నింటికంటే ముఖ్యమైనది నైతికత. హనుమంతుడు లంక వైభవాన్ని చూసి మైమరచిపోకుండా తన కర్తవ్యంపై దృష్టి నిలిపినట్లే, మనిషి కూడా జీవితంలో ఆకర్షణలకు లోనుకాకుండా తన విలువలను కాపాడుకోవాలి. సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు అందుకే ధర్మమే సంపదకు ప్రాణమని, నైతికతే శాశ్వత విజయానికి పునాది అని బోధించే అపూర్వ జీవన మార్గదర్శకాలుగా నిలిచాయి.