జలధీశ్వర స్వామి ఆలయం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

కృష్ణా జిల్లాలోని ఘంటసాల గ్రామం పేరు వినగానే ప్రాచీన బౌద్ధ అవశేషాలు, శిల్ప సంపద, పురాతన వాణిజ్య చరిత్ర గుర్తుకొస్తాయి. ఈ చారిత్రక నేపథ్యానికి మరింత వైభవాన్ని జోడిస్తూ, శతాబ్దాల చరిత్రను మోస్తూ నిలిచిన అరుదైన శైవక్షేత్రం శ్రీ బాలపార్వతి సమేత జలధీశ్వరాలయం. ప్రాచీన కాలంలో సముద్ర వాణిజ్యానికి, బౌద్ధ సంస్కృతికి ముఖ్య కేంద్రంగా వెలుగొందిన ఘంటసాలలో ఈ ఆలయం మత విశ్వాసానికి మాత్రమే కాకుండా, ప్రాంతీయ చరిత్రకు కూడా ఒక సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది.
ఈ ఆలయానికి అత్యంత ప్రత్యేకతను తెచ్చిపెట్టింది గర్భగుడిలోని మూలవిరాట్‌ స్వరూపం. సాధారణంగా శైవాలయాల్లో శివుడు, పార్వతీదేవికి వేర్వేరు సన్నిధులు కనిపిస్తాయి. కానీ ఘంటసాలలో జలధీశ్వరుడు, బాలపార్వతి ఒకే పీఠంపై కొలువై ఉండటం అత్యంత విశిష్టమైన అంశం. శివ–పార్వతుల అవిభాజ్య దాంపత్యాన్ని, పురుష–స్త్రీ శక్తుల సమన్వయాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ రూపం భక్తులకు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. ఆలయ స్థలపురాణం ప్రకారం ఈ పీఠాన్ని అగస్త్య మహర్షి ప్రతిష్ఠించినట్లు విశ్వాసం.
ఈ ఆలయ ప్రాచీనతపై వివిధ అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని పురావస్తు ఆధారాల ఆధారంగా ఇది క్రీస్తుశకం రెండో శతాబ్దానికి ముందే ఉనికిలో ఉన్న క్షేత్రంగా పేర్కొనబడుతోంది. పురావస్తు శాఖకు చెందిన అధికారులు గతంలో చేసిన పరిశీలనలను ఉటంకిస్తూ, ఇక్కడి శివలింగానికి గుడిమల్లం, అమరావతి, ద్రాక్షారామం వంటి ప్రాచీన క్షేత్రాల్లో కనిపించే శైవ శిల్ప సంప్రదాయాలతో కొన్ని పోలికలు ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు. అయితే ఖచ్చితమైన నిర్మాణ కాలాన్ని నిర్ణయించడంలో అందుబాటులో ఉన్న పురావస్తు ఆధారాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
జలధీశ్వరాలయం ఉన్న ఘంటసాల ప్రాంత చరిత్ర కూడా ఆసక్తికరమైనదే. ‘జలధి’ అంటే సముద్రం. ప్రాచీన కాలంలో సముద్రం ఈ ప్రాంతానికి చేరువగా ఉండేదనే స్థానిక విశ్వాసంతో పాటు, ఘంటసాల ఒకప్పుడు సముద్ర వాణిజ్యానికి అనుసంధానమైన ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉన్నట్లు పురావస్తు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. శాతవాహన, రోమన్‌ కాలాలకు చెందిన నాణేలు, ఇతర పురావస్తు అవశేషాలు ఈ ప్రాంతానికి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్నాయనే విషయాన్ని తెలియజేస్తాయి. అందువల్ల జలధీశ్వరాలయాన్ని కేవలం ఒక ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా కాకుండా, ప్రాచీన ఘంటసాల నాగరికతలోని ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక గుర్తుగా చూడవచ్చు.
ఆలయంలోని నందీశ్వర విగ్రహం కూడా శిల్పకళాపరంగా ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. నందీశ్వరుని రూపంలో కనిపించే సహజత్వం, శిల్పి చూపిన సూక్ష్మత ప్రాచీన శిల్ప సంప్రదాయ నైపుణ్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. శివ–పార్వతులు ఒకే పీఠంపై ఉండటం, ప్రాచీన శైవారాధనతో ఆలయానికి ఉన్న అనుబంధం, ఘంటసాల బౌద్ధ–వాణిజ్య చరిత్ర—ఈ అంశాలన్నీ కలిసినప్పుడు ఈ క్షేత్ర ప్రత్యేకత మరింత స్పష్టమవుతుంది.
జలధీశ్వరాలయం గురించి ప్రచారంలో ఉన్న మరో విశ్వాసం ప్రకారం, ఇక్కడి అభిషేక తీర్థానికి ప్రత్యేక పవిత్రత ఉందని భక్తులు నమ్ముతారు. అయితే ఇలాంటి విశ్వాసాలను ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంగా గౌరవించాలి; వాటిని వైద్యపరమైన చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించకూడదు.
ఘంటసాల జలధీశ్వరాలయం అందుకే కేవలం ఒక పురాతన దేవాలయం కాదు. ఒకే పీఠంపై శివపార్వతుల ఏకత్వం, శిలల్లో కనిపించే ప్రాచీన కళ, చుట్టూ విస్తరించిన బౌద్ధ–వాణిజ్య చరిత్ర—మూడు భిన్న కాలప్రవాహాలను ఒకే క్షేత్రంలో కలిపే సజీవ వారసత్వం ఇది. ప్రసిద్ధ క్షేత్రాల నీడలో మరుగునపడిన ఇలాంటి ఆలయాలను సంరక్షించడం అంటే కేవలం ఒక దేవాలయాన్ని కాపాడటం కాదు; మన చరిత్రలోని మరచిపోయిన అధ్యాయాలను భవిష్యత్‌ తరాలకు అందించడం కూడా.