సుందరకాండము-74 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(తృతీయ  సర్గ)  

శో॥

స లంబ శిఖరే లంబే లంబతోయద సన్నిభే।

సత్త్వమాస్థాయ మేధావీ హనుమాన్మారుతాత్మజః॥ (1)

నిశి లంకాం మహోసత్త్వో వివేశ కపికుంజరః।

రమ్యకాననతోయాఢ్యాం పురీం రావణపాలితామ్॥ (2)

శారదాంబుదప్రఖ్యైర్భవనైరుపశోభితామ్।

సాగరోపమనిర్ఘోషాం సాగరానిలసేవితామ్॥ (3)

సుపుష్టబలసంపుష్టాం యథైవ విటపావతీమ్।

చారుతోరణనిర్యూహాం పాండురద్వారతోరణామ్॥ (4)

వాల్మీకి మహర్షి రచించిన సుందరకాండలో తృతీయ సర్గ ప్రారంభ శ్లోకాలు హనుమంతుని కార్యసాధనలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టాన్ని ఆవిష్కరిస్తాయి. సముద్రాన్ని దాటి లంకకు చేరుకోవడం వరకు హనుమంతుడు తన శారీరక పరాక్రమాన్ని చాటగా, ఈ సర్గలో ఆయన మేధస్సు, సంయమనం, వ్యూహచాతుర్యం, ధైర్యసాహసాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. ఒక గొప్ప కార్యం విజయవంతం కావాలంటే బలం మాత్రమే సరిపోదు; పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని సరైన సమయంలో సరైన నిర్ణయం తీసుకునే వివేకం కూడా అవసరమని ఈ శ్లోకాలు తెలియజేస్తాయి.

లంబ పర్వత శిఖరంపై నిలబడి హనుమంతుడు తన అపారమైన శక్తిని అంతర్ముఖంగా స్థిరపరచుకున్నాడు. వాల్మీకి ఆయనను "మేధావీ", "మహోసత్త్వుడు" అని వర్ణించడం విశేషం. ఇక్కడ హనుమంతుని గొప్పదనం కండబలం కాదు; తన భావోద్వేగాలను నియంత్రించుకుని, రామకార్యమే పరమ లక్ష్యమని గుర్తుంచుకుని ముందుకు సాగడం. ఆత్మవిశ్వాసంతో కూడిన సంయమనం నాయకత్వానికి మూలాధారం అనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

రాత్రి వేళలో లంకలోకి ప్రవేశించడం హనుమంతుని వ్యూహాత్మక ఆలోచనకు నిదర్శనం. శత్రు రాజ్యంలో అనవసరంగా తన ఉనికిని చాటకుండా, పరిస్థితిని ముందుగా పరిశీలించి, లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలనే దూరదృష్టిని ఆయన ప్రదర్శించాడు. శక్తి ఉన్నవాడు ప్రతిసారీ పోరాడడం కాదు; అవసరమైనప్పుడు మౌనంగా వ్యవహరించడం కూడా పరాక్రమమేనని ఈ సంఘటన స్పష్టం చేస్తుంది. నేటి పరిపాలన, రక్షణ, దౌత్యరంగాల్లోనూ విజయవంతమైన కార్యాచరణకు ఇదే సూత్రం వర్తిస్తుంది.

వాల్మీకి లంకను వర్ణించిన తీరు కూడా అత్యంత గమనార్హం. శరదృతువు మేఘాలవలె తెల్లని భవనాలు, సముద్ర ఘోషతో మారుమోగే నగరం, సుందరమైన ఉద్యానవనాలు, విశాలమైన ద్వారాలు, అద్భుతమైన తోరణాలు—ఇవి రావణుని రాజ్య వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. అయితే ఈ వర్ణన ఒక గొప్ప తాత్విక సందేశాన్ని కూడా అందిస్తుంది. సంపద, శక్తి, వైభవం ఒక రాజ్యాన్ని బాహ్యంగా గొప్పదిగా నిలబెట్టవచ్చు; కానీ ధర్మం లేకపోతే ఆ వైభవం శాశ్వతం కాదు. సీతాపహరణం వంటి అధర్మంపై నిర్మితమైన సామ్రాజ్యం చివరకు పతనమవుతుందని సుందరకాండ తరువాతి ఘట్టాలు నిరూపిస్తాయి.

హనుమంతుడు లంకలోకి అడుగుపెట్టిన ఈ క్షణం కేవలం ఒక గూఢచారి ప్రవేశం మాత్రమే కాదు; అది ధర్మం అధర్మాన్ని సవాలు చేయడానికి వేసిన తొలి అడుగు. ఆయనలో కనిపించే ధైర్యం, సంయమనం, వివేకం, పరిశీలనా దృష్టి ప్రతి వ్యక్తికి ఆదర్శప్రాయమైన గుణాలు. జీవితంలో ఎదురయ్యే సమస్యలను కేవలం శక్తితో కాకుండా, వివేకంతో, సహనంతో, లక్ష్యసాధన పట్ల అంకితభావంతో ఎదుర్కొంటే విజయం సాధ్యమవుతుందని ఈ శ్లోకాలు బోధిస్తున్నాయి.

సుందరకాండలోని ఈ ప్రారంభ ఘట్టం మనకు మరో విలువైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. విజయాన్ని సాధించేవారు అవకాశాల కోసం వేచి ఉండరు; పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని, సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని, తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకునే మార్గాన్ని తామే నిర్మించుకుంటారు.