శ్రీమద్భాగవతం: భక్తి రసామృత సారము (48 వ భాగం)-(ద్వితీయ స్కంధము)- డా: సి.హెచ్.ప్రతాప్

 బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి
ధర్మం శరణం గచ్ఛామి ।
సంఘం శరణం గచ్ఛామి ॥
 
భావం:
జ్ఞానస్వరూపుడైన బుద్ధుని ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఆయన బోధించిన ధర్మాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఆ ధర్మాన్ని అనుసరించే సంఘాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఈ వాక్యాలు బౌద్ధమతానికి మూలస్తంభాలుగా భావించబడుతున్నాయి.
హిందూ సంప్రదాయంలో శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాలలో తొమ్మిదవ అవతారంగా బుద్ధావతారం ప్రస్తావించబడింది. అహింస, కరుణ, సత్యం, సమానత్వం వంటి విలువలను ప్రపంచానికి బోధించిన మహనీయుడిగా గౌతమ బుద్ధుడు చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాడు. హింస, మూఢనమ్మకాలు, అధిక కర్మకాండలు పెరిగిన కాలంలో మానవాళికి శాంతి, జ్ఞాన మార్గాన్ని చూపించేందుకు ఈ అవతారం అవతరించిందని పురాణాలు పేర్కొంటాయి.
గౌతమ బుద్ధుడు క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత నేపాల్ ప్రాంతంలోని లుంబినిలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి శుద్ధోదనుడు శాక్య రాజవంశానికి చెందిన రాజు. తల్లి మహామాయాదేవి. బుద్ధుని అసలు పేరు సిద్ధార్థుడు. రాజకుమారుడిగా జన్మించిన సిద్ధార్థుడు చిన్ననాటి నుంచే అసాధారణమైన మేధస్సు, దయాగుణం, ఆలోచనా శక్తిని కలిగి ఉండేవాడు.
తన కుమారుడు రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి సన్యాసిగా మారిపోతాడని జ్యోతిష్కులు చెప్పడంతో శుద్ధోదనుడు సిద్ధార్థుడిని సుఖసౌకర్యాల మధ్య పెంచాడు. అయితే ఒకరోజు రాజభవనం వెలుపలికి వెళ్లిన సిద్ధార్థుడు వృద్ధుడిని, రోగిని, మృతదేహాన్ని, ఒక సన్యాసిని చూశాడు. ఈ దృశ్యాలు ఆయన మనసును తీవ్రంగా కలచివేశాయి. జీవితంలో దుఃఖానికి కారణం ఏమిటి? దానికి పరిష్కారం ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలు ఆయనను వెంటాడాయి.
ఇరవై తొమ్మిదేళ్ల వయసులో భార్య యశోధర, కుమారుడు రాహులను విడిచి సత్యాన్వేషణ కోసం రాజభవనాన్ని విడిచిపెట్టాడు. దీనిని “మహాభినిష్క్రమణం” అని పిలుస్తారు. అనేక సంవత్సరాలు కఠోర తపస్సు చేశాడు. అయితే అతిగా భోగాలు అనుభవించడం ఎంత తప్పో, అతిగా శరీరాన్ని హింసించడం కూడా అంతే తప్పని గ్రహించాడు. మధ్యేమార్గమే సరైనదని నిర్ణయించుకున్నాడు.
బీహార్ రాష్ట్రంలోని బోధ్‌గయలో బోధి వృక్షం కింద ధ్యానం చేస్తూ పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందాడు. అప్పటి నుంచి ఆయన “బుద్ధుడు”గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. “బుద్ధుడు” అంటే జ్ఞానోదయం పొందినవాడు అని అర్థం. జ్ఞానం పొందిన అనంతరం ఆయన తన జీవితాన్ని ధర్మబోధకు అంకితం చేశాడు.
బుద్ధుడు బోధించిన ప్రధాన సిద్ధాంతాలు నాలుగు ఆర్యసత్యాలు. దుఃఖం ఉందని, దుఃఖానికి తృష్ణ కారణమని, దుఃఖ నివృత్తి సాధ్యమని, దుఃఖ నివృత్తికి అష్టాంగ మార్గమే మార్గమని ఆయన వివరించాడు. సమ్యక్ దృష్టి, సమ్యక్ సంకల్పం, సమ్యక్ వాక్కు, సమ్యక్ కర్మ, సమ్యక్ జీవనం, సమ్యక్ ప్రయత్నం, సమ్యక్ స్మృతి, సమ్యక్ సమాధి అనే ఎనిమిది అంశాలను అష్టాంగ మార్గంగా పేర్కొన్నాడు.
అహింసకు బుద్ధుడు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. “ద్వేషాన్ని ద్వేషంతో జయించలేము, ప్రేమతోనే జయించగలం” అనే ఆయన సందేశం నేటికీ ప్రపంచానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. కుల, వర్ణ, జాతి భేదాలకు అతీతంగా ప్రతి మనిషి సమానుడేనని ఆయన బోధించాడు. ఈ భావన సమాజంలో గొప్ప మార్పుకు దారితీసింది.
బుద్ధుని బోధనలు భారతదేశాన్ని దాటి ఆసియాలోని అనేక దేశాలకు వ్యాపించాయి. శ్రీలంక, మయన్మార్, థాయ్‌లాండ్, చైనా, జపాన్, టిబెట్, కొరియా వంటి దేశాలలో బౌద్ధమతం విస్తరించింది. నేటికీ కోట్లాది మంది ప్రజలు బుద్ధుని బోధనలను అనుసరిస్తున్నారు.
హిందూ సంప్రదాయంలో బుద్ధావతారం ప్రత్యేకమైన స్థానం కలిగి ఉంది. హింసకు బదులుగా కరుణను, ద్వేషానికి బదులుగా ప్రేమను, అజ్ఞానానికి బదులుగా జ్ఞానాన్ని బోధించిన అవతారంగా ఇది గుర్తించబడింది. మానవ జీవితానికి శాంతి, సహనం, ఆత్మపరిశీలన ఎంత అవసరమో బుద్ధుడు తన జీవితం ద్వారా ప్రపంచానికి చాటి చెప్పాడు.
యుగాలు మారినా గౌతమ బుద్ధుని బోధనలు నేటికీ సమాజానికి ప్రాసంగికంగానే ఉన్నాయి. అహింస, సత్యం, కరుణ, మానవత్వం అనే విలువలు శాశ్వతమైనవని ఆయన సందేశం తెలియజేస్తుంది. అందుకే బుద్ధావతారం కేవలం ఒక మతపరమైన సంఘటన మాత్రమే కాదు; మానవజాతికి శాంతి, జ్ఞానం, సమానత్వం అందించిన మహత్తర ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమంగా చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.