ఇందిరా గాంధీ తొలి జైలు శిక్ష : 25 ఏళ్ల వయసులో 243 రోజులు : - - యామిజాల జగదీశ్

 ఇది 1942 నాటి కథ. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో, కేవలం 25 ఏళ్ల చిన్న వయసులోనే ఇందిరా గాంధీ మొదటిసారి జైలుకు వెళ్లారు. అంతకు కొన్ని నెలల ముందే ఆమెకు ఫిరోజ్ గాంధీతో వివాహమైంది. 


అయినప్పటికీ, భార్యాభర్తలిద్దరూ దేశ స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఒకే రోజున ఇద్దరినీ అరెస్ట్ చేసి జైలుకు పంపారు.
సెప్టెంబర్ 1942 నుండి 13 మే 1943 వరకు, ఇందిరా గాంధీ జైలులో 243 రోజులు — అంటే దాదాపు 8 నెలల పాటు గడిపారు.


అలహాబాద్‌లో జరిగిన ఒక జెండా ఆవిష్కరణ కార్యక్రమంలో, కాంగ్రెస్ త్రివర్ణ పతాకాన్ని పట్టుకున్న ఒక యువకుడిపై బ్రిటిష్ పోలీసులు లాఠీఛార్జ్ చేశారు. అతను కిందపడి  పోతూ, ఆ జెండాను ఇందిరా గాంధీ చేతికి అందించాడు. పోలీసులు ఆమెపై కూడా లాఠీలు ఝుళిపించారు, కానీ ఆమె త్రివర్ణ పతాకాన్ని కింద పడనీయలేదు, పోలీసుల చేతికి చిక్కనివ్వలేదు. 


ఆ తర్వాత ఆమె ఎంతో గర్వంగా ఇలా చెప్పారు — "నన్ను దారుణంగా కొట్టారు, కానీ నేను జెండాను మాత్రం కింద పడనీయలేదు."


కొన్ని రోజుల తర్వాత, ఇందిరా ఒక రహస్య సమావేశాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూండగా, ఒక బ్రిటిష్ సైనికుడు ఆమెను మాట్లాడటం ఆపమని ఆదేశించాడు. ఆమె నిరాకరించడంతో, ఆ సైనికుడు తుపాకీతో ఆమె వైపు దూసుకొచ్చాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఫిరోజ్ గాంధీ ఆమెకు రక్షణగా ఒక బొమ్మ లాగా ముందు నిలబడ్డారు. దాంతో ఇద్దరినీ అరెస్టు చేసి, ఈడ్చుకుంటూ జైలుకు తీసుకెళ్లారు.


ఆమె రాజకీయ ఖైదీ అయినప్పటికీ, పరిపాలనాపరమైన లోపం కారణంగా మొదట ఆమెను సాధారణ ఖైదీలాగే చూశారు. ఆమెకు లేఖలు రాయడానికి, ఉత్తరాలు అందుకోవడానికి లేదా ఎటువంటి సందర్శకులను కలవడానికి అనుమతి ఇవ్వలేదు. ఆ తర్వాత ఈ తప్పును సరిదిద్దారు.


జైలులో కనిపించే, ఇందిరా గాంధీ తన సమయాన్ని వృథా చేయలేదు. ఆమె క్రమం తప్పకుండా పుస్తకాలు చదవడం, తోటపని చేయడం, తోటి మహిళా ఖైదీలకు చదువు, రాయడం నేర్పించారు. తన చదువుకు ఎలాంటి అంతరాయం కలగకుండా ఉండటం కోసం — అత్యవసరమైతే తప్ప సాయంత్రం 5 గంటల ముందు తనను ఎవరూ డిస్టర్బ్ చేయకూడదనే నిబంధనను ఆమె స్వయంగా పెట్టుకున్నారు.


ఆమె తనతో పాటు సూట్‌కేస్ నిండా పుస్తకాలను తీసుకెళ్లారు. జైలులో ఆమె ప్లేటో, జార్జ్ బెర్నార్డ్ షా, లిన్ యుటాంగ్ వంటి ప్రముఖ రచయితల పుస్తకాలను చదివారు. ఈ పఠనం తర్వాతి కాలంలో ఆమె రాజకీయ ఆలోచనలను, నాయకత్వ పటిమను పెంపొందించడానికి ఎంతగానో దోహదపడింది.


తన పసిబిడ్డతో కలిసి జైలులో ఉన్న ఒక యువ మహిళా ఖైదీపై ఇందిరా గాంధీకి ప్రత్యేకమైన అభిమానం ఏర్పడింది. ఆమె చదవడం, రాయడం నేర్పించడమే కాకుండా, ఆ బిడ్డపై ఎంతగానో మమకారం పెంచుకున్నారు. జైలు నుండి విడుదలైన తర్వాత, ఆ బాబును చట్టబద్ధంగా దత్తత తీసుకోవాలనే కోరికను కూడా ఆమె వ్యక్తం చేశారు.


అలాగే ఇక్కడ ఒక ఆసక్తికరమైన సంఘటన కూడా జరిగింది: ఇందిరా గాంధీకి మామిడిపండ్లంటే చాలా ఇష్టమని తెలిసి, ఆమె తండ్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ జైలుకు ఒక పెట్టెడు మామిడిపండ్లను పంపారు. కానీ జైలర్ ఆ బాక్స్‌లోని పండ్లను తనే తినేసి, ఆ తర్వాత "ఆ మామిడిపండ్లు" పంపినందుకు ఇందిరకు స్వయంగా కృతజ్ఞతలు కూడా తెలిపాడు. ఈ సంఘటన ఇందిరా గాంధీకి తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని తెప్పించింది.


జైలులో ఆహారం కూడా చాలా అధ్వాన్నంగా ఉండేది — పప్పు, అన్నంలో రాళ్లు ఉండేవి, పంచదారలో దుమ్ము ఉండేది, పాలలో నీళ్లు కలిపేవారు. అయినప్పటికీ, ఆమె ప్రతి కష్టాన్ని ఎంతో ఓర్పుతో, దృఢ నిశ్చయంతో భరించారు.


తర్వాతి కాలంలో ఇందిరా గాంధీ మాట్లాడుతూ... జైలు జీవితం తన తండ్రిని మరింత మెరుగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడిందని, తన వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత క్రమశిక్షణతో, అధ్యయనశీలంగా, దృఢంగా మార్చిందని చెప్పారు. ఆమె జీవితంలోని ఈ అధ్యాయం కేవలం జైలు శిక్షకు సంబంధించిన కథ మాత్రమే కాదు; పోరాటం, ధైర్యం, ఆత్మశిక్షణ, దేశ సేవ పట్ల అచంచలమైన అంకితభావానికి ఒక గొప్ప స్ఫూర్తిదాయకమైన ఉదాహరణ.