సుందరకాండము-62 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(ద్వితీయ సర్గ)

సంతతాన్ వివిధైర్వృక్షైః సర్వర్తు ఫలపుష్పితైః।

ఉద్యానాని చ రమ్యాణి దదర్శ కపికుఞ్జరః॥13॥

సమాసాద్య లక్ష్మీవాన్ లఙ్కాం రావణపాలితామ్।

పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్పలాభిరలంకృతామ్॥14॥

సీతాపహరాణార్థేన రావణేన సురక్షితామ్।

సమంతాద్ విచరద్భిశ్చ రాక్షసైః ఉగ్రధన్విభిః॥15॥

కాంచనేనావృతాం రమ్యాం ప్రాకారేణ మహాపురీమ్।

గృహైశ్చ గ్రహసంకాశైః శారదాంబుదసన్నిభైః॥16॥

సుందరకాండలో హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి లంకానగరానికి చేరుకున్న సందర్భాన్ని ఈ శ్లోకాలు అత్యంత సుందరంగా చిత్రిస్తాయి. ఆయన కళ్లముందు కనిపించిన లంక కేవలం ఒక రాజధాని మాత్రమే కాదు; ప్రకృతి సౌందర్యం, అపార సంపద, అద్భుత నిర్మాణ వైభవం, కట్టుదిట్టమైన భద్రత కలగలిసిన మహానగరం. పుష్పాలు, ఫలాలతో కళకళలాడే ఉద్యానవనాలు, బంగారు ప్రాకారాలు, ఆకాశాన్ని తాకే భవనాలు, పద్మాలతో అలంకరించిన కందకాలు లంక వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

అయితే వాల్మీకి మహర్షి ఈ వర్ణన ద్వారా కేవలం లంక అందాలను చూపించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకోలేదు. సంపద ఎంత గొప్పదైనా, అది ధర్మానికి లోబడి ఉంటేనే శాశ్వతమని సూచించారు. రావణుడు నిర్మించిన లంక అపూర్వమైన సంపదకు నిలయమే అయినప్పటికీ, పరస్త్రీ అపహరణ వంటి అధర్మకార్యంతో ఆ వైభవం పతనానికి సిద్ధమైందని ఈ సందర్భం గుర్తుచేస్తుంది.

ఈ శ్లోకాలలో మరో విశేషం భద్రతకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం. లంక చుట్టూ బలమైన ప్రాకారాలు, కందకాలు, అప్రమత్తంగా సంచరించే రాక్షస సైన్యం ఉన్నాయి. శత్రువు ప్రవేశించకుండా అనేక రక్షణ వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేశారు. కానీ బాహ్య రక్షణ ఎంత బలంగా ఉన్నా, అంతరంగంలో ధర్మరక్షణ లేకపోతే ఏ రాజ్యమూ నిలవదని రావణుడి గాథ చెబుతుంది. రాజ్యాన్ని కాపాడేది కేవలం ఆయుధాలు కాదు; విలువలు, న్యాయం, నీతి కూడా.

నేటి సమాజానికీ ఈ సందేశం సమానంగా వర్తిస్తుంది. అభివృద్ధి అంటే ఎత్తైన భవనాలు, విశాల రహదారులు, ఆధునిక సాంకేతికత మాత్రమే కాదు. వాటితో పాటు నైతికత, పారదర్శకత, పరస్పర గౌరవం, మహిళల భద్రత, సామాజిక న్యాయం కూడా పెంపొందాలి. ఆర్థిక ప్రగతితో పాటు విలువల పతనం చోటుచేసుకుంటే ఆ అభివృద్ధి నిలకడగా ఉండదు. వ్యక్తి జీవితమైనా, సంస్థ అయినా, దేశమైనా ఈ సూత్రం ఒకటే.

హనుమంతుడి మరో విశిష్ట గుణం కూడా ఈ సందర్భంలో కనిపిస్తుంది. లంక వైభవాన్ని చూసి ఆయన ఆశ్చర్యపోయినా, లక్ష్యం మాత్రం మరచిపోలేదు. అందాల మాయలో చిక్కుకోకుండా, సీతామాత జాడ కనుగొనాలనే తన ధ్యేయంపై ఏకాగ్రతతో ముందుకు సాగాడు. విజయాన్ని అందుకోవాలంటే ఆకర్షణలకు లొంగకుండా కర్తవ్యంపై దృష్టి నిలపాలని ఆయన ఆచరణ బోధిస్తుంది.

ఈ శ్లోకాలు మనకు ఒక శాశ్వత సత్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. సంపద, శక్తి, వైభవం, భద్రత—ఇవి సమాజ అభివృద్ధికి అవసరమైనవే. కానీ వాటికి పునాది ధర్మం, సంయమనం, న్యాయం, సద్గుణాలు కావాలి. విలువలు లేని వైభవం క్షణికం; ధర్మంతో కూడిన సాధారణ జీవితం శాశ్వత కీర్తిని అందిస్తుంది. అందుకే హనుమంతుడు చూసిన లంక నేటికీ ఒక హెచ్చరికగా, ధర్మమే నిజమైన రక్షణ కవచమనే సందేశంగా నిలిచిపోయింది.