మన పుణ్య క్షేత్రాలు -101 : - డా:సి.హెచ్.ప్రతాప్

శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం ।

విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ ॥

లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిహృద్ధ్యానగమ్యం ।

వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥

భావం:

సమస్త జగత్తుకు ఆధారమైన, ఆదిశేషునిపై శయనించే, కమల నేత్రుడైన, భక్తుల భయాలను తొలగించే శ్రీమహావిష్ణువును నమస్కరిస్తున్నాను.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లాలో పెన్నా నది తీరాన వెలసిన చింతల వెంకటరమణ స్వామి ఆలయం భక్తి, చరిత్ర, శిల్పకళల సమ్మేళనంగా నిలిచింది. తాడిపత్రి పట్టణంలో ఉన్న ఈ ఆలయాన్ని స్థానికంగా చింతలరాయస్వామి ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు. శ్రీమహావిష్ణువు వెంకటేశ్వర స్వరూపంగా ఇక్కడ కొలువై ఉండగా, ఆయనను చింతల వెంకటరమణ స్వామిగా ఆరాధిస్తారు. విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ దేవాలయం భారతీయ శిల్పకళా సంపదలో విశిష్ట స్థానం సంపాదించుకుంది.

ఈ ఆలయ నామకరణం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన పురాణగాథ ఉంది. స్థానిక విశ్వాసం ప్రకారం స్వామివారి విగ్రహం ఒక చింత చెట్టు క్రింద లభించింది. తెలుగు భాషలో చింత చెట్టును “చింత” అని పిలుస్తారు. అందువల్ల ఇక్కడి దేవుడికి “చింతల వెంకటరమణ” అనే పేరు వచ్చింది. ఈ విశ్వాసం కారణంగా ఆలయానికి ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.

చింతల వెంకటరమణ స్వామి ఆలయాన్ని పదహారవ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో పెమ్మసాని తిమ్మనాయుడు ద్వితీయుడు నిర్మించాడు. ఆయన విజయనగర సామ్రాజ్యంలోని ప్రముఖ నాయకులలో ఒకరు. వీర నరసింహరాయలు, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ఆయన విశేష సేవలు అందించారు. కథనం ప్రకారం ఒకసారి స్వామివారు తిమ్మనాయుడికి స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి తన కోసం తాడిపత్రిలో ఆలయం నిర్మించాలని ఆదేశించారట. ఆ దివ్య ఆజ్ఞను శిరసావహించిన తిమ్మనాయుడు ఈ అద్భుత ఆలయ నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుట్టాడు. ఆలయ నిర్వహణ కోసం అర్చకులను నియమించి, దేవస్థానానికి భూములను కూడా దానం చేశాడు.

ఈ దేవాలయం ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించబడింది. గ్రానైట్ రాతితో చెక్కబడిన శిల్పాలు సందర్శకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. ఆలయ గోడలు, స్తంభాలు, మండపాలపై చెక్కిన దేవతామూర్తులు, పురాణ ఘట్టాలు, నర్తకీమణుల శిల్పాలు కళాత్మక నైపుణ్యానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. ప్రతి శిల్పం ఒక కథను చెబుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. శిల్పకారుల ప్రతిభను చూసినవారు ఆశ్చర్యపోకుండా ఉండలేరు.

ఈ ఆలయంలోని గరుడ మండపం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇది రథం ఆకారంలో నిర్మించబడింది. ముఖ్యంగా దీనికి చెక్కిన గ్రానైట్ చక్రాలు తిరిగే విధంగా రూపకల్పన చేయబడ్డాయి. ఈ నిర్మాణం హంపిలోని ప్రసిద్ధ విఠలాలయంలో ఉన్న రాతి రథాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. శిల్పకళా వైభవం పరంగా ఈ రెండు నిర్మాణాల మధ్య విశేషమైన పోలికలు కనిపిస్తాయి.

చింతల వెంకటరమణ స్వామి ఆలయం విజయనగర శిల్పకళకు అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఆలయ ప్రాథమిక నిర్మాణం సాళువ వంశ కాలానికి చెందినదై ఉండవచ్చని చరిత్రకారులు భావిస్తుండగా, గోపుర నిర్మాణాలు తుళువ వంశ కాలంలో పూర్తయ్యాయని అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఈ చారిత్రక విశిష్టత ఆలయ ప్రాధాన్యాన్ని మరింత పెంచింది.

ఆలయ చారిత్రక, సాంస్కృతిక, శిల్పకళా విలువలను గుర్తించిన భారత పురావస్తు శాఖ దీనిని జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక కట్టడంగా ప్రకటించింది. నేటికీ వేలాది మంది భక్తులు, చరిత్రాభిమానులు, శిల్పకళా పరిశోధకులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తూ దాని వైభవాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నారు.

పెన్నా నది తీరాన ప్రశాంత వాతావరణంలో వెలసిన చింతల వెంకటరమణ స్వామి ఆలయం భక్తికి నిలయమే కాకుండా విజయనగర సామ్రాజ్య కళా సంపదకు చిరస్మరణీయ ప్రతీకగా నిలిచి తరతరాలకు స్ఫూర్తినిస్తోంది.