సుందరకాండము-28; - సి.హెచ్.ప్రతాప్

కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వ వాచ్యో వివక్షతామ్|

అహమిక్ష్వాకు నాథేన సగరేణ వివర్థితః ||89||

ఇక్ష్వాకు సచివశ్చాయం నావసీదితు మర్హతి |

తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః ||90||

శేషం చ మయి విశ్రాంత స్సుఖేనాతి పతిష్యతి |

ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీం సముద్రశ్చన్నమంభసి ||91||

హిరణ్య నాభం మైనాకం ఉవాచ గిరిసత్తమమ్ |

త్వమిహాసురసంఘానాం పాతాళతలవాసినామ్ ||92||

సముద్రుని కృతజ్ఞత – హనుమంతునికి ప్రకృతి చేసిన సేవ

సుందరకాండలో ప్రతి ఘట్టం లోతైన ధార్మిక సందేశాన్ని, జీవన సత్యాన్ని మన ముందుంచుతుంది. హనుమంతుడు లంక వైపు సముద్రాన్ని దాటుతూ ప్రయాణిస్తున్న సందర్భంలో సముద్రుడు చేసిన ఆలోచన, మైనాక పర్వతాన్ని పిలిచి హనుమంతునికి విశ్రాంతి కల్పించాలనే సంకల్పం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది. ఈ శ్లోకాలలో కృతజ్ఞత, ధర్మం, సేవాభావం, సత్సంకల్పం వంటి విలువలు అత్యంత స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తాయి.

కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వ వాచ్యో వివక్షతామ్ అనే శ్లోకంలో సముద్రుడు తనలో తాను ఆలోచిస్తున్నాడు. “నేను సహాయం చేయకపోతే లోకం నన్ను నిందిస్తుంది” అనే భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ సముద్రుడు కేవలం భయంతో కాదు, ధర్మబద్ధమైన బాధ్యతతో స్పందిస్తున్నాడు. సమాజంలో మంచి కార్యం జరుగుతున్నప్పుడు మౌనంగా ఉండటం కూడా ఒక విధమైన తప్పేనని ఈ భావం తెలియజేస్తుంది. ధర్మకార్యానికి సహకరించడం ప్రతి ఒక్కరి కర్తవ్యం అని ఈ ఘట్టం స్పష్టం చేస్తుంది.

అహమిక్ష్వాకు నాథేన సగరేణ వివర్థితః అనే వాక్యంలో సముద్రుడు తన కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేస్తున్నాడు. ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన సగర చక్రవర్తి కారణంగానే సముద్రానికి “సాగరుడు” అనే పేరు వచ్చిందనే పురాణసంబంధ భావన ఇందులో దాగి ఉంది. తనకు మేలు చేసిన వంశానికి చెందిన శ్రీరాముని కార్యంలో సహాయం చేయడం తన ధర్మమని సముద్రుడు భావించాడు. ఉపకారం చేసినవారిని మరవకపోవడం భారతీయ సంస్కృతిలో అత్యున్నత లక్షణంగా భావించబడింది. ఈ శ్లోకాలు అదే విలువను మనకు గుర్తుచేస్తాయి.

ఇక్ష్వాకు సచివశ్చాయం నావసీదితు మర్హతి అని సముద్రుడు హనుమంతుని గురించి చెప్పడం ఎంతో గొప్పది. హనుమంతుడు కేవలం వానరుడు కాదు; శ్రీరాముని కార్యసాధకుడు, ధర్మరక్షకుడు. అలాంటి మహోన్నత కార్యంలో ఉన్నవాడు అలసిపోకుండా ఉండేలా చేయాలని సముద్రుడు సంకల్పించాడు. తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః అనే వాక్యం సేవాభావానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. మన ముందున్న మహత్తర లక్ష్యాన్ని గుర్తించి దానికి తగిన సహాయం చేయడం ఎంత అవసరమో ఇది తెలియజేస్తుంది.

శేషం చ మయి విశ్రాంత స్సుఖేనాతి పతిష్యతి అనే భావంలో సముద్రుడు హనుమంతుని పట్ల చూపిన ఆప్యాయత కనిపిస్తుంది. విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత హనుమంతుడు మరింత సులభంగా తన కార్యాన్ని పూర్తి చేయగలడని అతను భావించాడు. జీవితంలో కూడా ఇదే సత్యం. అలసిపోయిన వారికి సహాయం చేయడం, వారికి ధైర్యం చెప్పడం, విశ్రాంతి కల్పించడం గొప్ప సేవ. మనిషి శక్తిని గుర్తించి దానికి తోడ్పడటం సమాజాన్ని బలపరుస్తుంది.

ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీం సముద్రశ్చన్నమంభసి అనే వాక్యంలో సముద్రుడు తన మంచితనాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకువచ్చాడు. మంచి ఆలోచనలు కేవలం మనసులో ఉండకూడదు; అవి కార్యంగా మారినప్పుడే వాటికి విలువ ఉంటుంది. ధర్మాన్ని ఆచరణలో పెట్టడం ద్వారానే సమాజంలో సత్ప్రభావం ఏర్పడుతుంది.

తర్వాత సముద్రుడు మైనాక పర్వతాన్ని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు. హిరణ్య నాభం మైనాకం ఉవాచ గిరిసత్తమమ్ అనే వాక్యం మైనాకుడి గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది. మైనాకుడు బంగారు కాంతులతో ప్రకాశించే మహాపర్వతంగా వర్ణించబడాడు. అతను పాతాళంలో నివసించే అసురసంఘాలకు అడ్డుగోడగా నిలిచేవాడు. ఇప్పుడు అదే మైనాకుడు ధర్మకార్యానికి సహాయం చేయడానికి సిద్ధమవుతున్నాడు. ఇది ప్రకృతి కూడా ధర్మపక్షాన నిలుస్తుందని తెలియజేసే అద్భుత దృశ్యం.

సుందరకాండలోని ఈ ఘట్టం మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ధర్మమార్గంలో నడిచేవారికి ప్రపంచమే సహకరిస్తుంది. కృతజ్ఞత, సేవాభావం, ఉపకారం గుర్తుంచుకోవడం, అలసినవారికి తోడుగా నిలవడం వంటి విలువలు సమాజాన్ని ఉన్నత స్థితికి తీసుకువెళ్తాయి. హనుమంతుని యాత్రలో సముద్రుడు, మైనాకుడు చేసిన సహాయం మనిషి జీవితంలో సహకారం ఎంత అవసరమో తెలియజేస్తుంది. సత్సంకల్పం ఉన్న చోట దైవానుగ్రహం, ప్రకృతి సహకారం, సమాజ మద్దతు తప్పక లభిస్తాయని ఈ శ్లోకాలు శాశ్వత సత్యంగా ప్రకటిస్తున్నాయి.