సుందరకాండము-29: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

దేవరాజ్ఞా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘస్సన్నివేశితః |

త్వ మేషాం జాత వీర్యాణాం పునరేవోత్పతిష్యతామ్ ||93||

పాతాళ స్యాప్రమేయస్య ద్వారమావృత్య తిష్ఠసి |

తిర్యగ్ ఊర్ధ్వం అధశ్చైవ శక్తిః తే శైలవర్థితుమ్ ||94||

తస్మాత్ సంచోదయామి త్వాం ఉత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ |

స ఏష కపిశార్దూలః త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ ||95||

హనుమాన్ రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖమాప్లుతః |

అస్య సాహ్యం మయా కార్యం ఇక్ష్వాకుకులవర్తినః ||96||

మైనాకుని ధర్మసేవ – హనుమంతునికి ప్రకృతి చేసిన సహకారం

సుందరకాండలో హనుమంతుని సముద్రలంఘనం అనేది కేవలం ఒక అసాధారణ శౌర్యప్రదర్శన మాత్రమే కాదు; అది ధర్మానికి ప్రకృతి మొత్తం ఎలా తోడ్పడుతుందో తెలియజేసే మహోన్నత ఘట్టం. ఈ సందర్భంలో సముద్రుడు మైనాక పర్వతాన్ని పిలిచి హనుమంతునికి సహాయం చేయమని కోరడం అత్యంత ప్రాధాన్యమైన సంఘటన. ఈ శ్లోకాలలో కృతజ్ఞత, ధర్మరక్షణ, సహకార భావన, దైవకార్యానికి ప్రకృతి స్పందన వంటి అనేక లోతైన సందేశాలు దాగి ఉన్నాయి.

దేవరాజ్ఞా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘస్సన్నివేశితః అనే శ్లోకంలో సముద్రుడు మైనాకుని గొప్పతనాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాడు. దేవేంద్రుని ఆజ్ఞతో మైనాకుడు పాతాళానికి రక్షణగోడలా నిలబెట్టబడినాడని ఇందులో పేర్కొనబడింది. ఇది కేవలం పురాణకథ మాత్రమే కాదు; ప్రతి శక్తికి ఒక బాధ్యత ఉంటుందని సూచించే గాఢమైన భావన. సమాజంలో ప్రతి వ్యక్తికి, ప్రతి సంస్థకు, ప్రతి శక్తికి ఒక ధర్మబద్ధమైన పాత్ర ఉంటుంది. ఆ బాధ్యతను సక్రమంగా నిర్వర్తించినప్పుడే సమాజంలో సమతుల్యత నిలుస్తుంది.

త్వ మేషాం జాత వీర్యాణాం పునరేవోత్పతిష్యతామ్ అనే వాక్యంలో మైనాకుని శక్తిని సముద్రుడు ప్రశంసిస్తున్నాడు. పర్వతాలకు ఒకప్పుడు రెక్కలు ఉండేవని, అవి స్వేచ్ఛగా సంచరించేవని పురాణాలు చెబుతాయి. ఆ శక్తిని గుర్తుచేస్తూ సముద్రుడు మైనాకుని మేల్కొలుపుతున్నాడు. మనిషిలో కూడా ఎన్నో అంతర్గత శక్తులు దాగి ఉంటాయి. సరైన సందర్భం వచ్చినప్పుడు వాటిని ధర్మకార్యానికి వినియోగించాల్సిన అవసరం ఉంది. సత్సంకల్పం ఒక మనిషిలోని నిద్రించిన శక్తులను మేల్కొలుపుతుంది.

పాతాళ స్యాప్రమేయస్య ద్వారమావృత్య తిష్ఠసి అనే వాక్యం మైనాకుని బాధ్యతను వివరిస్తుంది. పాతాళానికి ద్వారపాలకుడిలా అతను నిలిచి ఉన్నాడు. తిర్యగ్ ఊర్ధ్వం అధశ్చైవ శక్తిః తే శైలవర్థితుమ్ అనే పదబంధం అతని అసాధారణ శక్తిని తెలియజేస్తుంది. పైకి, కిందికి, అడ్డంగా విస్తరించగలిగే సామర్థ్యం అతనికి ఉందని సముద్రుడు చెబుతున్నాడు. ఇది పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారగలిగే సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. జీవితం లోనూ పరిస్థితులు మారుతుంటాయి. ధర్మాన్ని కాపాడటానికి మనిషి తన సామర్థ్యాన్ని విస్తరించుకోవాలి.

తస్మాత్ సంచోదయామి త్వాం ఉత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ అనే శ్లోకంలో సముద్రుడు మైనాకుని కార్యాచరణకు పిలుస్తున్నాడు. మంచి ఆలోచనలు ఉన్నంత మాత్రాన సరిపోదు; అవి కార్యరూపం దాల్చాలి. సమాజంలో ఎన్నో మంచి మనసులు ఉంటాయి. కాని అవసరమైన సమయంలో ముందుకు వచ్చి సహాయం చేయడం గొప్ప లక్షణం. మైనాకుని లేపడం ద్వారా సముద్రుడు ధర్మానికి సహకరించమని పిలుపునిస్తున్నాడు.

స ఏష కపిశార్దూలః త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ అనే వాక్యంలో హనుమంతుని పరాక్రమాన్ని సముద్రుడు మైనాకునికి వివరిస్తున్నాడు. హనుమంతుడు కేవలం ఒక వానరయోధుడు కాదు; ధర్మరక్షణ కోసం ఆకాశమార్గంలో దూసుకుపోతున్న మహావీరుడు. వీర్యం అంటే కేవలం శారీరక బలం కాదు; లక్ష్యసాధనలో అచంచలమైన సంకల్పం. హనుమంతునిలో అదే కనిపిస్తుంది.

హనుమాన్ రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖమాప్లుతః అనే శ్లోకం సుందరకాండ సారాంశాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. హనుమంతుడు తన వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కోసం కాదు; శ్రీరాముని కార్యసిద్ధి కోసం సముద్రాన్ని దాటుతున్నాడు. భీమకర్మా అనే పదం ఆయన కార్యమహత్తును తెలియజేస్తుంది. ధర్మకార్యానికి బయలుదేరినవారికి ప్రకృతి కూడా సహాయం చేస్తుందని ఈ సంఘటన ద్వారా తెలుస్తుంది.

అస్య సాహ్యం మయా కార్యం ఇక్ష్వాకుకులవర్తినః అనే వాక్యంలో సముద్రుడు తన ధర్మాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటిస్తున్నాడు. ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన శ్రీరాముని సేవకుడైన హనుమంతునికి సహాయం చేయడం తన కర్తవ్యమని భావిస్తున్నాడు. ఉపకారం చేసినవారిని మరువకపోవడం భారతీయ సంస్కృతిలో అత్యున్నత గుణంగా చెప్పబడింది. సముద్రుడు అదే ఆదర్శాన్ని నిలబెట్టాడు.

సుందరకాండలోని ఈ ఘట్టం మనిషికి గొప్ప జీవనపాఠాన్ని అందిస్తుంది. ధర్మమార్గంలో నడిచేవారికి సహాయం చేయడం సమాజ బాధ్యత. మహోన్నత లక్ష్యాల కోసం కృషి చేసే వారికి ప్రకృతి, దైవం, సమాజం అన్నీ తోడుగా నిలుస్తాయి. హనుమంతునికి మైనాకుడు చేసిన సహాయం సత్సహకారం ఎంత గొప్పదో తెలియజేస్తుంది. మంచి కార్యం కోసం మన శక్తిని వినియోగించడం, అలసినవారికి విశ్రాంతి ఇవ్వడం, ధర్మపక్షాన నిలవడం వంటి విలువలు సమాజాన్ని ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దుతాయి. సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు అందుకే యుగయుగాలకూ ప్రేరణగా నిలుస్తున్నాయి.