సుందరకాండము-38: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

అస్మిన్నేవం గతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ|

ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వమర్హసి మహాకపే ||129||

శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ |

ప్రీతిం చ బహు మన్యస్వ ప్రీతోఽస్మి తవ దర్శనాత్ ||130||

ఏవముక్తః కపిశ్రేష్ఠః తం నగోత్తమమ్ అబ్రవీత్ |

ప్రీతోఽస్మి కృతామాతిథ్యం మన్యురేషోఽపనీయతామ్||131||

త్వరతే కార్యకాలోమే అహశ్చాప్యతివర్తతే |

ప్రతిజ్ఞా చ మయాదత్తా న స్థాతవ్య మిహాన్తరే ||132||

సుందరకాండలో హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి లంక వైపు ప్రయాణిస్తున్న సమయంలో మైనాక పర్వతుడు అతని ముందుకు వచ్చి విశ్రాంతి తీసుకోవాలని ఆహ్వానిస్తాడు. దేవతల ఆదేశంతో వచ్చిన మైనాకుడు, హనుమంతునికి ఆతిథ్యం ఇవ్వడం ద్వారా తన కృతజ్ఞతను వ్యక్తపరచాలని కోరుకుంటాడు. ఈ సందర్భంలో జరిగిన సంభాషణ మనకు కర్తవ్యనిష్ఠ, సమయపాలన, వినయం వంటి అనేక గొప్ప విలువలను బోధిస్తుంది.

మైనాకుడు హనుమంతునితో మాట్లాడుతూ, “నీవు నా కోరికను, అలాగే సాగరుడి సంకల్పాన్ని నెరవేర్చాలి. కొంతసేపు విశ్రాంతి తీసుకుని నా ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు” అని వేడుకుంటాడు. హనుమంతుడు చేసిన మహాప్రయాణాన్ని చూసి అతడు ఎంతో సంతోషిస్తాడు. “నీ దర్శనంతోనే నేను ధన్యుడనయ్యాను. కాబట్టి నా పూజను స్వీకరించి నన్ను ఆనందింపజేయి” అని ప్రేమతో కోరుతాడు.

ఈ శ్లోకాలలో మైనాకుడి హృదయంలోని కృతజ్ఞతాభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. నిజమైన సత్కారం అనేది సంపదలతో కాదు, ప్రేమతో కూడిన మనస్సుతో జరుగుతుంది. హనుమంతుని మహత్తును గుర్తించిన మైనాకుడు అతనికి గౌరవం ఇవ్వాలని భావించాడు. ఇది భారతీయ సంస్కృతిలో అతిథి సత్కారానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. “అతిథి దేవో భవ” అనే భావన ఇక్కడ ప్రతిఫలిస్తుంది.

అయితే హనుమంతుడి స్పందన మరింత గొప్పది. అతను మైనాకుడి ప్రేమను, ఆతిథ్యాన్ని గౌరవిస్తూనే తన లక్ష్యాన్ని మరువలేదు. “నీ ఆతిథ్యంతో నేను సంతోషించాను. నాపై చూపిన ప్రేమకు కృతజ్ఞుడను. అయితే నా మనసులో ఎలాంటి కోపం లేదు. నీవు ఆందోళన చెందవద్దు” అని చెప్పాడు. ఇక్కడ హనుమంతుడు ఆతిథ్యాన్ని తిరస్కరించడం కాదు; దానిని గౌరవంగా స్వీకరించి, పరిస్థితుల వల్ల ఆగలేనని వివరిస్తున్నాడు.

ఆ తర్వాత అతను చెప్పిన మాటలు ప్రతి వ్యక్తికి జీవిత పాఠాలుగా నిలుస్తాయి. “కార్యకాలం వేగంగా గడిచిపోతోంది. పగటి సమయం కూడా ముగుస్తోంది. నేను ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాను. ఆ ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చే వరకు ఇక్కడ ఆగడం సమంజసం కాదు” అని చెప్పాడు. ఈ మాటల్లో హనుమంతుని కర్తవ్యనిష్ఠ పరాకాష్ఠకు చేరుకుంది.

జీవితంలో అనేక సందర్భాల్లో మన ముందుకు ఆకర్షణలు, సౌకర్యాలు, విశ్రాంతి అవకాశాలు వస్తుంటాయి. అవి చెడ్డవి కావు. కానీ మన లక్ష్యానికి ఆటంకంగా మారితే వాటిని పక్కన పెట్టగలగడం గొప్ప లక్షణం. హనుమంతుడు అదే చేశాడు. అతనికి అలసట ఉన్నా, విశ్రాంతి అవసరమైనా, శ్రీరామునికి ఇచ్చిన మాటను మరింత ముఖ్యంగా భావించాడు.

ఈ శ్లోకాలు సమయ విలువను కూడా బోధిస్తున్నాయి. గడిచిపోయిన సమయం తిరిగి రాదు. అందుకే లక్ష్యసాధనలో ఉన్నవారు ప్రతి క్షణాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలి. హనుమంతుడు సమయాన్ని వృథా చేయకుండా ముందుకు సాగాడు. విజయాన్ని సాధించే వ్యక్తులలో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం ఇదే.

అలాగే ఈ ఘట్టం వినయానికి కూడా అద్భుతమైన ఉదాహరణ. అపారమైన శక్తి కలిగిన హనుమంతుడు మైనాకుడిని అవమానించలేదు. “నాకు సమయం లేదు” అని కఠినంగా మాట్లాడలేదు. అతని ప్రేమను గుర్తించి, గౌరవించి, మర్యాదపూర్వకంగా తన పరిస్థితిని వివరించాడు. నిజమైన గొప్పతనం శక్తిలో కాదు, వినయంలో ఉందని ఇది తెలియజేస్తుంది.

నేటి జీవితంలో కూడా ఈ సందేశం ఎంతో ప్రాసంగికం. విద్యార్థి తన చదువుపై, ఉద్యోగి తన బాధ్యతలపై, నాయకుడు తన ధర్మంపై దృష్టి కేంద్రీకరించాలి. తాత్కాలిక సౌకర్యాల కోసం ప్రధాన లక్ష్యాన్ని విస్మరించకూడదు. అలాగే ఇతరుల ప్రేమను, సహాయాన్ని గౌరవిస్తూ ముందుకు సాగాలి.

హనుమంతుడు మైనాకుడి ఆతిథ్యాన్ని గౌరవించిన విధానం, అదే సమయంలో తన ప్రతిజ్ఞను కాపాడుకున్న తీరు మనకు ఒక గొప్ప సూత్రాన్ని నేర్పుతుంది — ప్రేమను గౌరవించాలి, కానీ కర్తవ్యాన్ని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టకూడదు. కర్తవ్యానికి అంకితభావం, సమయపాలన, వినయం కలిసినప్పుడు విజయం తప్పక లభిస్తుంది. ఇదే ఈ శ్లోకాల శాశ్వత సందేశం.