సుందరకాండము-45; - సి.హెచ్.ప్రతాప్

ఏవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ |

అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేషవరో మమ||157||

తం ప్రయాన్తం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్య మబ్రవీత్ |

బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః||157-1||

ప్రవిశ్య వదనం మేఽద్య గన్తవ్యమ్ వానరోత్తమ |

వర ఏషా పురా దత్తో మమధాత్రేతి సత్వరా||157-2||

వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం స్థితా సా మారుతేః పురః |

ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుఙ్గవః||157-3||

సుందరకాండలో హనుమంతుని సముద్రలంఘనం ప్రతి క్షణం ఒక విలువైన జీవిత పాఠాన్ని అందిస్తుంది. సురసా ఘట్టం అందులో అత్యంత ప్రాధాన్యమైనది. ఈ సంఘటనలో కేవలం బలం పరీక్షించబడలేదు. హనుమంతుని సహనం, కార్యనిర్వహణలో స్థిరత్వం, పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునే వివేకం, ధర్మపట్ల అచంచలమైన నిబద్ధత పరీక్షించబడ్డాయి. ఈ శ్లోకాలలో సురసా హనుమంతుని మరింత కఠినంగా పరీక్షిస్తూ, ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని మహోన్నత గుణాలను వెలికి తీస్తుంది.

మొదటి శ్లోకంలో హనుమంతుడు తన కార్యాన్ని వినయంతో వివరించినప్పటికీ, సురసా తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోదు. "నన్ను దాటి ఎవరూ వెళ్లకూడదనే వరం నాకు లభించింది. కాబట్టి నీవు నా మాటను పాటించాలి" అని ఆమె చెబుతుంది. ఈ మాటలు జీవితంలోని ఒక గొప్ప సత్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. మనం ఎంత సమంజసమైన కారణాలు చెప్పినా, కొన్ని పరిస్థితులు వెంటనే మారవు. మన నిజాయితీని అర్థం చేసుకోని వ్యక్తులు కూడా ఎదురవుతారు. అలాంటి సందర్భాల్లో నిరాశ చెందకుండా, పరిస్థితిని ఓర్పుతో ఎదుర్కోవడం అవసరం. ప్రతి అడ్డంకి మన శక్తిని మాత్రమే కాదు, మన సహనాన్ని కూడా పరీక్షిస్తుంది.

రెండవ శ్లోకంలో సురసా హనుమంతుని బలాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో మళ్లీ మాట్లాడుతుంది. దేవతల ఆదేశం ప్రకారం ఆమె అసలు ఉద్దేశం హనుమంతుని ఆపడం కాదు, ఆయన సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచానికి తెలియజేయడం. జీవితంలో కూడా అనేక పరీక్షలు మన ప్రయాణాన్ని నిలిపివేయడానికి రావు. మనలో దాగి ఉన్న శక్తిని వెలికితీయడానికి వస్తాయి. విద్యార్థికి పరీక్ష ఎంత అవసరమో, బంగారానికి అగ్ని పరీక్ష ఎంత అవసరమో, మనిషి వ్యక్తిత్వ వికాసానికి కూడా కష్టాలు అంతే అవసరం. పరీక్షలు లేకుండా ప్రతిభకు విలువ తెలియదు.

మూడవ శ్లోకంలో సురసా తన నోటిలో ప్రవేశించిన తరువాతనే వెళ్లాలని హనుమంతునికి ఆజ్ఞాపిస్తుంది. ఇది ఆమెకు బ్రహ్మదేవుడు ప్రసాదించిన వరమని చెబుతుంది. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన సందేశం ఉంది. కొన్నిసార్లు మనం ఎదుర్కొనే సమస్యలు వ్యక్తుల వల్ల కాదు; పరిస్థితుల వల్ల ఏర్పడతాయి. ప్రతి అడ్డంకి వెనుక ఒక కారణం ఉంటుంది. ఆ కారణాన్ని తెలుసుకోకుండా కేవలం ఎదుటివారిపై కోపం పెంచుకోవడం సరైన మార్గం కాదు. సమస్య మూలాన్ని అర్థం చేసుకున్నప్పుడు పరిష్కారం కూడా సులభంగా కనిపిస్తుంది. వివేకవంతుడు వ్యక్తిని కాదు, పరిస్థితిని విశ్లేషిస్తాడు.

నాలుగవ శ్లోకంలో సురసా తన నోటిని విశాలంగా తెరిచి హనుమంతుని ముందు నిలుస్తుంది. ఈ దృశ్యాన్ని చూసి హనుమంతుడు ఆగ్రహించినట్లు శ్లోకం చెబుతోంది. అయితే ఆ కోపం కూడా ధర్మరక్షణ కోసం మాత్రమే. స్వార్థం కోసం కాదు. ధర్మానికి విఘాతం కలిగినప్పుడు ధైర్యంగా నిలబడడం అవసరం. కానీ ఆవేశంతో తీసుకునే నిర్ణయం కన్నా, ఆలోచించి తీసుకునే నిర్ణయమే విజయానికి దారి తీస్తుంది. హనుమంతుడు తన కోపాన్ని నియంత్రించి, తరువాత బుద్ధిచాతుర్యంతో సురసా పరీక్షను అధిగమిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కోపం కూడా నియంత్రణలో ఉన్న ధర్మకోపానికి ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.

ఈ ఘట్టం మనకు మరో గొప్ప జీవనసూత్రాన్ని బోధిస్తుంది. ప్రతి సమస్యను బలంతో పరిష్కరించాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్నిసార్లు సహనం, మరికొన్నిసార్లు సంభాషణ, ఇంకొన్నిసార్లు తెలివితేటలు విజయాన్ని అందిస్తాయి. శారీరక బలం ఎంత గొప్పదైనా, దానికి దిశానిర్దేశం చేసే బుద్ధి లేకపోతే అది ప్రయోజనం ఇవ్వదు. అందుకే భారతీయ సంస్కృతి ఎప్పుడూ బలానికి ముందు వివేకానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది.

హనుమంతుని జీవితంలో ప్రతి చర్య ఒక లక్ష్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన దృష్టి ఎప్పుడూ సీతాదేవిని కనుగొని, శ్రీరాముని కార్యాన్ని విజయవంతం చేయడంపైనే ఉంది. మార్గమధ్యంలో ఎదురైన ప్రతి అడ్డంకిని ఆయన లక్ష్యాన్ని మరవకుండా ఎదుర్కొన్నాడు. మన జీవితంలో కూడా అనేక ఆకర్షణలు, ఆటంకాలు, నిరాశలు ఎదురవుతుంటాయి. కానీ లక్ష్యంపై ఏకాగ్రత ఉంటే అవి మనల్ని దారి తప్పించలేవు. స్పష్టమైన లక్ష్యం ఉన్నవారికి ప్రతి సమస్య ఒక మెట్టు మాత్రమే అవుతుంది.

సురసా ఈ పరీక్ష ద్వారా హనుమంతునిలోని బలాన్ని మాత్రమే కాదు, ఆయనలోని ఓర్పును, సమయస్ఫూర్తిని, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది. నిజమైన విజేత అంటే శత్రువును బలంతో ఓడించేవాడు కాదు; పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని సరైన మార్గాన్ని ఎంచుకునేవాడు. జీవితంలో ఎదురయ్యే ప్రతి పరీక్షను భయంగా కాకుండా భగవంతుడు ఇచ్చిన అవకాశంగా స్వీకరించినప్పుడు మన వ్యక్తిత్వం మరింత ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంటుంది. సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు మనకు ఒక శాశ్వత సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి—ధైర్యం మన అడుగులకు బలం ఇస్తుంది, సహనం మన మనసుకు స్థిరత్వాన్ని ఇస్తుంది, వివేకం మన జీవితానికి విజయదిశను చూపిస్తుంది. ఈ మూడు గుణాలను అలవరచుకున్నవారే ఎలాంటి సవాళ్లనైనా అధిగమించి ధర్మమార్గంలో చిరస్థాయిగా విజయాన్ని సాధించగలరు.