సుందరకాండము-48: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

 (మొదటి సర్గ)

సోఽభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాబలః।
అన్తరిక్షే స్థితః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్॥ 159॥
ప్రవిష్టోఽస్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయణీ నమోస్తుతే।
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యం చాసీద్వరస్తవ॥ 160॥
తం దృష్ట్వా వదానాన్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖాదివ।
అబ్రవీత్ సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్॥ 161॥
అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్।
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా॥ 162॥
సుందరకాండలో హనుమంతుడు ఎదుర్కొన్న ప్రతి అడ్డంకి ఒక ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. దేవతలు పంపించిన సురసా పరీక్ష కూడా అలాంటిదే. ఈ ఘట్టం మనకు కేవలం హనుమంతుని పరాక్రమాన్నే కాదు, ఆయన అసాధారణమైన చాతుర్యం, సమయస్ఫూర్తి, వినయం, కార్యనిర్వహణ నైపుణ్యాన్ని కూడా తెలియజేస్తుంది. జీవితంలో ఎదురయ్యే సమస్యలను బలప్రయోగంతో కాకుండా, తెలివితేటలతో పరిష్కరించాలనే విలువను ఈ శ్లోకాలు బోధిస్తాయి.
సురసా తన నోరు ఎంత పెద్దదిగా విస్తరించినా, హనుమంతుడు కూడా తన శరీరాన్ని అంతకంటే పెద్దదిగా విస్తరించాడు. అయితే ఈ పోటీ అంతులేనిదిగా మారుతుందని ఆయన వెంటనే గ్రహించాడు. లక్ష్యం సీతాదేవిని కనుగొనడం; సురసాతో యుద్ధం చేయడం కాదు. అందుకే ఒక్క క్షణంలో తన శరీరాన్ని బొటనవేలి పరిమాణానికి కుదించుకొని, సురసా నోటిలోకి ప్రవేశించి వెంటనే బయటకు వచ్చి ఆకాశంలో నిలబడ్డాడు. ఈ శ్లోకంలో "ప్రవిష్టోఽస్మి హి తే వక్త్రం" అని చెప్పడం ద్వారా ఆమె వరం కూడా నెరవేరింది, తన కార్యానికి కూడా ఆటంకం కలగలేదు.
ఈ సంఘటన మనకు ఒక గొప్ప నాయకత్వ సూత్రాన్ని నేర్పుతుంది. ప్రతి సవాలును ఎదుర్కోవడం అంటే ప్రత్యర్థిని ఓడించడం కాదు. అసలు విజయం అంటే లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం. చాలాసార్లు మనం అనవసరమైన వాదనలు, వివాదాలు, అహంభావ పోటీలలో సమయాన్ని, శక్తిని వృథా చేస్తుంటాం. హనుమంతుడు అలాంటి దారిలో నడవలేదు. తన గమ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, పరిస్థితికి తగిన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఇదే నిజమైన కార్యదీక్ష.
"దాక్షాయణీ నమోస్తుతే" అని హనుమంతుడు సురసాను గౌరవంగా సంబోధించడం కూడా ఎంతో విశిష్టమైన విషయం. ఆమె అడ్డంకిగా నిలిచినా, అసభ్యంగా మాట్లాడలేదు. వినయంతో నమస్కరించి, ఆమె వరం సత్యమైందని తెలిపాడు. విజయాన్ని సాధించిన తర్వాత కూడా ప్రత్యర్థిని అవమానించకుండా గౌరవించడం మహనీయుల లక్షణం. వినయం ఉన్న చోటే నిజమైన గొప్పతనం ఉంటుంది.
మూడవ శ్లోకంలో సురసా తన అసలు దివ్యరూపాన్ని ధరించి హనుమంతుని ఆశీర్వదిస్తుంది. వాల్మీకి మహర్షి ఇక్కడ ఒక అందమైన ఉపమానాన్ని ఉపయోగించారు. రాహువు నోటి నుండి చంద్రుడు బయటకు వచ్చినట్లుగా హనుమంతుడు సురసా నోటి నుండి వెలువడినట్లు వర్ణించారు. ఇది కేవలం దృశ్య సౌందర్యమే కాదు, సత్యం, ధైర్యం, ధర్మం చివరకు విజయాన్ని సాధిస్తాయనే సంకేతం కూడా.
సురసా "హరిశ్రేష్ఠా! నీ కార్యం విజయవంతం కావాలి. సీతాదేవిని మహాత్ముడైన రామునితో కలిపి తీసుకురా" అని ఆశీర్వదిస్తుంది. పరీక్ష పూర్తయిన తర్వాత ఆశీర్వాదం లభించడం జీవితంలో కూడా తరచుగా కనిపించే సత్యం. కష్టాలు మనల్ని నిలువరించడానికి రావు; మన సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకునే అవకాశాలుగా వస్తాయి. వాటిని ధైర్యంగా, వివేకంతో ఎదుర్కొన్నవారికి చివరికి విజయం, గౌరవం రెండూ లభిస్తాయి.
ఈ ఘట్టంలో హనుమంతుడు బలం, బుద్ధి, వినయం, వేగం అనే నాలుగు గుణాలను సమన్వయం చేశాడు. శరీరాన్ని విస్తరించగల శక్తి ఆయనకు ఉంది. క్షణంలో సూక్ష్మరూపం ధరించే యోగసిద్ధి ఉంది. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునే వివేకం ఉంది. దేవతను గౌరవించే వినయం ఉంది. ఈ నాలుగు గుణాల సమన్వయమే ఆయనను రామకార్యానికి అత్యుత్తమ సేవకునిగా నిలబెట్టింది.
నేటి జీవితంలో కూడా కుటుంబం, ఉద్యోగం, వ్యాపారం, సమాజం వంటి ప్రతి రంగంలో ఇలాంటి సురసా పరీక్షలు ఎదురవుతుంటాయి. ప్రతి విమర్శకు ప్రతివిమర్శ, ప్రతి సవాలుకు ఘర్షణ, ప్రతి విభేదానికి పోరాటం అవసరం కాదు. కొన్నిసార్లు ఒక చిన్న మార్పు, ఒక వినయపూర్వకమైన మాట, ఒక తెలివైన నిర్ణయం పెద్ద సమస్యను సులభంగా పరిష్కరిస్తుంది. హనుమంతుని ఈ ప్రవర్తన సంఘర్షణ నిర్వహణకు, నాయకత్వానికి, వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు మనకు మరో శాశ్వత సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. భగవంతుడు మన మార్గంలో ఉంచే ప్రతి అడ్డంకి శాపం కాదు; అది ఒక పరీక్ష. ఆ పరీక్షలో సహనం, వివేకం, వినయం, లక్ష్యనిష్ఠతో నిలిచినవారికి చివరికి దైవానుగ్రహం తప్పక లభిస్తుంది. అందుకే హనుమంతుని జీవితం మనకు చెబుతున్న సందేశం – బలం విజయానికి మార్గం చూపవచ్చు; కానీ బుద్ధి, వినయం, ధర్మబద్ధత మాత్రమే విజయాన్ని శాశ్వతంగా నిలబెడతాయి.