శ్రీమద్భాగవతం: భక్తి రసామృత సారము (55 వ భాగం)-(ద్వితీయ స్కంధము)-డా: సి.హెచ్.ప్రతాప్

 విరాట్ పురుషుడు – భాగవత ద్వితీయ స్కంధంలోని విశ్వరూప తత్త్వం (భాగం–2)

భాగవత ద్వితీయ స్కంధంలో శ్రీ శుకమహర్షి వివరించిన విరాట్ పురుష తత్త్వం సృష్టిలోని ప్రతి అంశాన్ని భగవంతుని దివ్యరూపంతో అనుసంధానిస్తుంది. మొదటి భాగంలో విరాట్ పురుషుని విశ్వరూపాన్ని, ఆయనలో లోకాల స్థితిని పరిశీలించినట్లే, ఈ భాగంలో ఆయన అవయవాలకు సంబంధించిన దేవతలు, జీవరాశులు, ధ్యాన రహస్యం, భక్తి పరమార్థాన్ని తెలుసుకుందాం.
విరాట్ పురుషుని అవయవాల నుండి అనేక శక్తులు, దేవతలు ఉద్భవించినట్లు భాగవతం వివరిస్తుంది. ఆయన ముఖం నుండి వేదాలు వెలువడ్డాయి. వాక్కుకు అధిదేవత అయిన అగ్నిదేవుడు ఆయన ముఖంలో స్థితి పొందాడు. నాలుక నుండి రుచులు, వరుణదేవుడు ఉద్భవించారు. నాసిక నుండి ప్రాణవాయువు, ఘ్రాణేంద్రియం ఉద్భవించగా, అశ్వినీ దేవతలు వాటికి అధిదేవతలుగా పేర్కొనబడ్డారు. నేత్రాల నుండి సూర్యుడు, దృష్టిశక్తి ఉద్భవించాయి. చెవుల నుండి దిక్కులు, శబ్దగ్రహణ శక్తి ఏర్పడ్డాయి.
విరాట్ పురుషుని హృదయం సకల జీవులకు ఆశ్రయస్థానంగా చెప్పబడింది. అక్కడ నుంచే మనస్సు, సంకల్పం, భావనలు ఉద్భవించాయి. చంద్రుడు మనస్సుకు అధిదేవతగా పేర్కొనబడ్డాడు. ఆయన బాహువుల నుండి ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతల శక్తులు వ్యక్తమయ్యాయి. అందువల్ల బాహువులు శక్తికి, రక్షణకు ప్రతీకలుగా భావించబడతాయి. పాదాల నుండి భూమి స్థిరత్వాన్ని పొందింది. సమస్త జీవులు ఆయన పాదాలపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నట్లు భాగవతం తెలియజేస్తుంది.
విరాట్ పురుషుని శరీరంలో వర్ణవ్యవస్థకు కూడా ప్రతీకాత్మక స్థానం ఇవ్వబడింది. ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, బాహువుల నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు ఉద్భవించినట్లు వివరించబడింది. దీని ఉద్దేశ్యం సమాజంలోని ప్రతి వర్గం పరస్పర సహకారంతో పనిచేస్తూ సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడాలనే సందేశాన్ని ఇవ్వడం. ఇందులో ఉన్నత, అధమ భావన కంటే సమాజ నిర్మాణంలో ప్రతి వర్గానికీ ఉన్న ప్రాముఖ్యతనే ప్రధానంగా వివరించారు.
శ్రీ శుకమహర్షి విరాట్ పురుష ధ్యానాన్ని సాధకులకు అత్యంత అనుకూలమైన సాధనంగా పేర్కొన్నాడు. సాధారణంగా మనస్సు అనేక విషయాలపై సంచరిస్తూ ఉంటుంది. దానిని ఒకే దైవస్వరూపంపై నిలిపేందుకు విరాట్ ధ్యానం సహాయపడుతుంది. ఉదయించే సూర్యుడిని చూసినప్పుడు భగవంతుని నేత్రాలను, ప్రవహించే నదులను చూసినప్పుడు ఆయన నాడులను, విశాల సముద్రాలను చూసినప్పుడు ఆయన మహిమను స్మరించడం ద్వారా భక్తుడు నిరంతరం దైవచింతనలో నిలవగలడు.
ఈ ధ్యానం ద్వారా మనిషిలో వినయం పెరుగుతుంది. విశ్వవ్యాప్తమైన భగవంతుని మహిమ ముందు తన అహంకారం ఎంత అల్పమో గ్రహిస్తాడు. సృష్టిలోని ప్రతి జీవి భగవంతుని అంశమేనని తెలుసుకొని ద్వేషం, అసూయ, స్వార్థం వంటి దోషాలను విడిచిపెడతాడు. సమస్త జీవుల పట్ల కరుణ, ప్రేమ, గౌరవ భావాలు పెంపొందుతాయి. ఇదే విరాట్ పురుష తత్త్వం అందించే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశం.
అయితే భాగవతం ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని కూడా తెలియజేస్తుంది. విరాట్ పురుష ధ్యానం ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి ఆరంభం మాత్రమే. భక్తి పరిపక్వమైన కొద్దీ సాధకుడు భగవంతుని మరింత సూక్ష్మమైన, దివ్యమైన స్వరూపాన్ని గ్రహిస్తాడు. చివరికి వైకుంఠనాథుడైన శ్రీమహావిష్ణువు లేదా శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ యొక్క సచ్చిదానంద స్వరూపాన్ని అనుభవించే స్థితికి చేరుకుంటాడు. కాబట్టి విరాట్ రూపం భగవంతుని పరమస్వరూపానికి దారి చూపే మహత్తర సాధనంగా భావించబడుతుంది.
ద్వితీయ స్కంధంలోని విరాట్ పురుష వర్ణన భౌతిక ప్రపంచాన్ని ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో చూడడం నేర్పుతుంది. మనకు కనిపించే ప్రతి వస్తువులో, ప్రతి జీవిలో, ప్రతి ప్రకృతి శక్తిలో భగవంతుని ఉనికిని దర్శించగలిగినప్పుడు జీవితం పవిత్రమవుతుంది. ఈ విశ్వరూప తత్త్వం ద్వారా భాగవతం భక్తునికి సర్వభూతాలలో భగవంతుని దర్శించే దివ్యదృష్టిని ప్రసాదిస్తుంది. అటువంటి దృష్టి కలిగినవాడు భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యాలను సంపాదించి పరమాత్మ అనుగ్రహానికి పాత్రుడవుతాడు.