ధర్మం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

   ఒక ప్రశాంతమైన గ్రామంలో రామమూర్తి అనే పేరు గల వృద్ధుడు నివసించేవాడు. ఆ ప్రాంతంలో ఆయనను అందరూ ఎంతో గౌరవించేవారు. రామమూర్తికి అపారమైన లోకజ్ఞానంతో పాటు పక్షపాతం లేని గుణం ఉండేది. గ్రామంలో ఎటువంటి క్లిష్టమైన సమస్య ఎదురైనా, భూమి వివాదాలు తలెత్తినా గ్రామస్థులందరూ చివరకు రామమూర్తి వద్దకే వచ్చేవారు. ఆయన ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా దాని వెనుక ఒక బలమైన కారణం, ధర్మబద్ధమైన ఆలోచన ఉంటుందని అందరి నమ్మకం. ఆయన ఎప్పుడూ ఒకరి పక్షాన నిలబడకుండా, కేవలం న్యాయం వైపు మాత్రమే ఉండేవారు.
ఒకనాడు ఆ గ్రామంలోని ఇద్దరు రైతుల మధ్య పొలం సరిహద్దు విషయంలో పెద్ద వివాదం మొదలైంది. ఒకరు గ్రామంలోనే పేరున్న ధనవంతుడు కాగా, మరొకరు రెక్కాడితే గాని డొక్కాడని స్థితిలో ఉన్న నిరుపేద రైతు. ఇద్దరూ ఆ భూమి తమదేనని, తమ పూర్వీకుల నుండి అది తమ ఆధీనంలోనే ఉందని వాదించసాగారు. ఈ వివాదం కాస్తా ముదిరి గ్రామ పంచాయితీకి చేరింది. ఎవరూ ఒక నిర్ణయానికి రాలేకపోవడంతో, చివరకు ఆ సమస్య రామమూర్తి ముందుకు వచ్చింది. గ్రామంలోని వారంతా రచ్చబండ వద్ద సమావేశమయ్యారు. రామమూర్తి ఆ ఇద్దరు రైతుల వాదనలను ఎంతో ఓపికగా విన్నారు. ఆయన కేవలం మాటలను బట్టి కాకుండా, లోతైన పరిశోధన చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
అందుకోసం ఆయన పాత పత్రాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించారు. గ్రామంలోని వృద్ధులను కలిసి ఆ భూమి చరిత్ర గురించి వాకబు చేశారు. స్వయంగా పొలం వద్దకు వెళ్లి సరిహద్దు గుర్తులను, పురాతన కట్టడాలను గమనించారు. కొన్ని రోజుల నిశిత పరిశీలన తర్వాత రామమూర్తికి అసలు నిజం అర్థమైంది. పత్రాల ప్రకారం మరియు సాక్ష్యాధారాల ప్రకారం ఆ భూమి ధనవంతుడైన రైతుకు చెందుతుందని స్పష్టమైంది. ఈ విషయం తెలుసుకున్న కొందరు గ్రామస్థులు రామమూర్తి దగ్గరకు రహస్యంగా వచ్చి, "అయ్యా! ఆ ధనవంతుడికి ఇప్పటికే చాలా భూమి ఉంది. ఈ పేద రైతుకు ఆ చిన్న భూమి తప్ప మరేమీ లేదు. మీరు పేదవాడికి అనుకూలంగా తీర్పు ఇస్తే అతని కుటుంబం గడిచిపోతుంది కదా!" అని విజ్ఞప్తి చేశారు.
రామమూర్తి అందరినీ ఉద్దేశించి సభలో తన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించారు. ఆయన ఆ భూమి ధనవంతుడిదేనని తీర్పు ఇచ్చారు. అది విని కొందరు నిరాశ చెందగా, రామమూర్తి తన ఉద్దేశాన్ని ఇలా వివరించారు. "మిత్రులారా! ధర్మం అనేది పేదవాడు లేదా ధనవంతుడు అని చూడదు. అది కేవలం సత్యం వైపు మాత్రమే ఉంటుంది. పేదరికంపై జాలితో ఒకరి హక్కును మరొకరికి కట్టబెట్టడం ధర్మం అనిపించుకోదు. అది అన్యాయానికి పునాది అవుతుంది. న్యాయం ఎప్పుడూ నిష్పక్షపాతంగా ఉండాలి." ఆయన మాటలకు అందరూ మౌనంగా ఉండిపోయారు.
అయితే ఆయన అక్కడితో ఆగిపోలేదు. పేద రైతు పడుతున్న ఇబ్బందులను గమనించి, ఆ రైతుకు ప్రత్యామ్నాయం చూపాలని గ్రామస్థులను కోరారు. ధర్మం నెగ్గాలని చెబుతూనే, మానవత్వాన్ని మర్చిపోవద్దని హితవు పలికారు. సభ ముగిసే సమయంలో ఆయన ఎంతో గాంభీర్యంగా ఇలా చెప్పారు: "లోకంలో న్యాయం గెలవాలి అంటే అది కఠినంగా ఉన్నా సరే సత్యాన్నే అనుసరించాలి. ధర్మం తప్పి ఇచ్చే ఏ వరమైనా సమాజానికి చేటు కలిగిస్తుంది. కనుక మీరు నిజం వైపు నిలబడండి, అదే సమయంలో ఆపదలో ఉన్న వారికి మీ వంతు సహాయం అందించి మానవత్వాన్ని చాటుకోండి." ఆ రోజు గ్రామస్థులందరికీ ధర్మం యొక్క అసలైన అర్థం బోధపడింది. నిజాయితీతో కూడిన న్యాయం ఎంత కఠినమైనదో, అంతటి పవిత్రమైనదని వారు గ్రహించారు.