తెలిసిన హనుమంతుడే, కానీ: - - యామిజాల జగదీశ్

 ఒకరోజు శివుడు ధ్యానం నుండి మేల్కొని రామనామాన్ని జపించాడు.
అప్పుడు పార్వతీదేవి ఆయన వైపు చూసి, “స్వామీ, మీరు పరమేశ్వరులు. అలాగైతే, వేరొక దేవుని నామాన్ని ఎందుకు జపిస్తున్నారు?” అని అడిగింది.
శివుడు, "దేవీ, ‘రామ’ అనే అక్షరానికి రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి. ఒకటి, ‘రామ’ అంటే బ్రహ్మం. రెండవది, అది ఒక రాకుమారుడు, విష్ణువు అవతారం. రాముడు నేను కోరుకున్న అవతారం. నేను భూమిపై అవతరించి రామునికి సేవ చేయబోతున్నాను” అని జవాబిచ్చాడు.
ఇది విని పార్వతికి కోపం వచ్చి, తాను ఒక్క నిమిషం కూడా శివుని నుండి విడిపోనని చెప్పింది. శివుడు, “దేవీ, చింతించకు. నేను భూమికి పంపబోయేది నాలో ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే. మిగతాదంతా నేను నీతోనే ఉంటాను” అన్నాడు. 
పార్వతి కూడా స్వామితో శాంతి నెలకొల్పడానికి వెళ్ళింది. 
ఆమె అవతారం గురించి చర్చించ డానికి సిద్ధపడింది. తీవ్ర చర్చ తర్వాత, స్వామివారి అవతారం కోతిగా ఉండాలని నిర్ణయించారు.
ఎందుకు, కోతి అవతారం?
పరమేశ్వరుడు "ఆయన మానవ అవతారం ఎత్తితే, అది ధర్మానికి విరుద్ధమైన చర్య అవుతుంది. సేవకుడు యజమాని కంటే ఒక మెట్టు తక్కువగా ఉండాలి. ఈ నేపథ్యంలో, అనేక కారణాల వల్ల కోతి అవతారం ఉత్తమం. కోతికి ప్రత్యేక అవసరాలు ఏమీ ఉండవు. దానికి చాలా సేవ చేసే అవకాశం ఉంటుంది" అని ఆయన అన్నాడు.
అయితే తాను కూడా వస్తానని పార్వతీదేవి పట్టుబట్టింది. 
పరమేశ్వరూడు కూడా అంగీకరించడంతో, తాను ఎత్తబోయే అవతారం కోతి తోకగా ఉండాలని పార్వతి నిర్ణయించుకుంది. ఇప్పుడు మీకు అర్థమయ్యే ఉంటుంది... హనుమంతుని తోక ఎందుకు అంత అందంగా, బలంగా ఉందోనని!
చివరగా, పార్వతి మరో సందేహాన్ని లేవనెత్తింది. "స్వామీ, రావణుడు మీ గొప్ప భక్తుడు. అతని మరణంలో మీరు అతనికి ఎలా సహాయం చేయగలరు?" అని అడిగింది. 
శివుడు ఇలా అన్నాడు, “దేవీ, నీకు గుర్తుందా? నా 11 రుద్ర అంశాలను సంతృప్తి పరచడానికి రావణుడు తన తలలన్నీ నరికి అగ్నిలో వేశాడు. రావణుడికి 10 తలలు ఉండేవి! కేవలం 10 మంది రుద్రులు మాత్రమే సంతృప్తి చెందారు. ఒక రుద్రుడు కోపించాడు. ఆ 11వ రుద్ర అంశమే వానర అవతారం ఎత్తబోతోంది.”
ఇప్పుడు, ఆ అవతారం ఎలా జరిగిందో చూద్దాం.
ఇందుకు సంబంధించి ఉప-కథలున్నాయి.
శివ - మోహిని
ఒకసారి, విష్ణువు మోహిని అవతారం ఎత్తాడు. శివుడు మోహిని నాట్యాన్ని ఆస్వాదించి, ఆమెకు ఒక బహుమతి ఇవ్వాలనుకున్నాడు.
మోహిని రూపంలో ఉన్న విష్ణువు, “నీ ఆత్మశక్తి పూర్తి బలాన్ని నాకు ఇవ్వు” అని అడిగాడు. అప్పుడు శివుడు కూడా తన శక్తిని ఒక బీజం రూపంలో ఇచ్చాడు. 
విష్ణువు సప్తఋషులను పిలిచి, "దీనిని భద్రంగా ఉంచండి. దీని నుండి గొప్ప శక్తిగల ఒక మహనీయుడు జన్మించబోతున్నాడు. నా రామ అవతారంలో రావణుడిని సంహరించడంలో అతడు నాకు సహాయకుడిగా ఉంటాడు" అని చెప్పాడు. వారు సరైన సమయంలో ఆ వీర్యాన్ని వాయుదేవుని వద్దకు కూడా తీసుకువెళ్లారు.
వాయు - అంజని
పూర్వం ఒకానొకప్పుడు, వాయుదేవుడు శివునికి జలంధీరుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించడంలో సహాయం చేశాడు. అందుకు ప్రతిఫలంగా, శివుడు అతనికి ఒక వరం ఇచ్చాడు, అదేమిటంటే అతను భూమిపై వాయుదేవుని కుమారుడిగా జన్మిస్తాడని.
అంజని
అంజని కేసరి అనే వానరం భార్య. ఈ అంజని ఒక సాధారణ వానరం కాదు. ఆమె ఒక దేవత. పార్వతీదేవి దాసి. ఒకసారి, ఈ దేవత ఇంద్రుడిని వెయ్యి కన్నులవాడని ఎగతాళి చేసింది,
దాని ఫలితంగా వానరంగా పునర్జ న్మించవలసి వచ్చింది. శివుడు, ఆమెపై కరుణతో, ఆమెకు తన కుమారుడిగా జన్మించే భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాడు.
వాయుదేవుడికి అంజనిపై మమకారం ఉండేది. అంజని శివుడిని ధ్యానిస్తూ, శివుని వీర్యాన్ని అంజనికి ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకుంది.
వాయుదేవుడు ఆమె చెవి ద్వారా శివుని వీర్యాన్ని ఆమె గర్భంలోకి ప్రవేశపెట్టాడు.
ఇది పరమశివుడు హనుమంతుని రూపం ధరించిన కథ. అందుకే మనం హనుమంతుడిని కేసరి నందుడు, అంజనీ పుత్రుడు వంటి నామాలతో  పిలుస్తాము.
ఈ అద్భుతమైన కలయికే రాముని విష్ణు స్వరూపం, హనుమంతుని శివ స్వరూపం.