సుందరకాండము-18: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

 సుపుషితాగ్రైర్భహుభిః పాదపైరన్వితః కపిః ।
హనుమాన్ పర్వతాకారో భభూవాద్భుత దర్శనః ॥49॥
సారవన్తోఽధయే వృక్షాన్యమజ్జన్ లవణాంభసి ।
భయాదివ మహేన్ద్రస్య పర్వతా వరుణాలయే ॥50॥
స నానా కుసుమైః కీర్ణః కపిః సాఙ్కుర కోరకైః ।
శుశుభే మేఘసఙ్కాశః ఖద్యోతైరివ పర్వతః ॥51॥
విముక్తాః తస్య వేగేన ముక్త్వా పుష్పాణి తే ద్రుమాః ।
అవశీర్యన్త సలిలే నివృత్తాః సుహృదో యథా ॥52॥
వాల్మీకి మహర్షి రచించిన సుందరకాండలో హనుమంతుని మహోన్నత పరాక్రమం, అతని దివ్యశక్తి, ప్రకృతిని కదిలించే అతని ఉద్ధృత వేగం అత్యంత కవితాత్మకంగా చిత్రించబడింది. పై శ్లోకాలు హనుమంతుడు సముద్రలంఘనానికి సిద్ధమైన సందర్భాన్ని వర్ణిస్తున్నాయి. ఇవి కేవలం శౌర్య వర్ణనలు మాత్రమే కాదు; భక్తి, ఆత్మవిశ్వాసం, దివ్యశక్తి కలిసిన ఆధ్యాత్మిక చిత్రాలు.
మహేంద్ర పర్వతంపై నిలబడి ఉన్న హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటేందుకు తన రూపాన్ని విస్తరించుకున్నాడు. “హనుమాన్ పర్వతాకారో భభూవాద్భుత దర్శనః” అనే పదాలు అతని మహిమను అద్భుతంగా తెలియజేస్తాయి. అతని శరీరం పర్వతంలా విస్తరించగా, పుష్పాలతో నిండిన వృక్షాలు అతని చుట్టూ అలంకారంలా కనిపించాయి. ప్రకృతితో ఏకమై ఉన్న ఆ రూపం దేవతలను సైతం ఆశ్చర్యపరిచే విధంగా ఉంది.
హనుమంతుని వేగం ఎంత ఉద్ధృతంగా ఉందో రెండవ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. అతను గగనంలోకి ఎగరబోతున్న సమయంలో మహేంద్ర పర్వతంపై ఉన్న వృక్షాలు వేర్లతో సహా కంపించాయి. కొన్ని వృక్షాలు సముద్రంలో పడిపోయాయి. కవి దీనిని “భయాదివ మహేంద్రస్య” అని అద్భుతంగా వర్ణించాడు. పర్వతానికి భయపడి వృక్షాలు సముద్రంలోకి దూకినట్లుగా భావించడం వాల్మీకి కవితా ప్రతిభకు నిదర్శనం.
మూడవ శ్లోకంలో హనుమంతుని రూపసౌందర్యం మరింత ప్రభావవంతంగా కనిపిస్తుంది. పుష్పాలు, చిగుర్లు, మొగ్గలతో నిండిన వృక్షాలు అతని శరీరానికి అంటుకొని ఉండటంతో, ఆయన మేఘాలతో కప్పబడిన పర్వతంలా కనిపించాడు. “ఖద్యోతైరివ పర్వతః” అనే ఉపమానం విశేషమైనది. మిణుగురులు మెరిసే పర్వతంలా హనుమంతుని రూపం ప్రకాశించిందని కవి సూచించాడు.
నాలుగవ శ్లోకం లోకస్వభావాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. హనుమంతుని వేగానికి తట్టుకోలేక వృక్షాలు తమ పుష్పాలను కోల్పోయాయి. ఆ పుష్పాలు సముద్రంలో రాలిపోయాయి. దీనిని “నివృత్తాః సుహృదో యథా” అని పోల్చడం లోతైన తాత్విక భావనను తెలియజేస్తుంది. సంపద ఉన్నప్పుడు చుట్టూ చేరే బంధువులు, కష్టం వచ్చినప్పుడు దూరమయ్యే విధంగా పుష్పాలు కూడా వృక్షాలను విడిచిపోయాయని భావం.
ఈ శ్లోకాలలో హనుమంతుని శక్తి మాత్రమే కాదు, ప్రకృతితో అతని అనుబంధం కూడా ప్రతిఫలిస్తుంది. హనుమంతుడు కేవలం బలవంతుడు మాత్రమే కాదు; ధర్మరక్షణ కోసం తన సంపూర్ణ శక్తిని అర్పించిన మహాభక్తుడు. శ్రీరాముడి కార్యసిద్ధి కోసం అతడు చేసిన ప్రతి ప్రయత్నం భక్తి పరాకాష్టకు చిహ్నం.
వాల్మీకి మహర్షి ఈ సందర్భాన్ని వర్ణించిన తీరు భారతీయ కవిత్వ మహిమను ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రకృతి, శౌర్యం, భక్తి, తాత్వికత — ఈ నాలుగు అంశాలు ఒకే చిత్రంలో కలిసిన అపూర్వ ఘట్టంగా ఈ శ్లోకాలు నిలిచిపోయాయి.