సుందరకాండము-71 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

(ద్వితీయ సర్గ)  

సూర్యే చాస్తం గతే రాత్రౌ దేహం సంక్షిప్య మారుతిః।

వృషదంశకమాత్రస్సన్ బభూవాద్భుత దర్శనః॥49॥

ప్రదోషకాలే హనుమాంస్తూర్ణముత్ప్లుత్య వీర్యవాన్।

ప్రవివేశ పురీం రమ్యాం సువిభక్త మహాపథామ్॥50॥

ప్రాసాదమాలావితతం స్తంభైః కాంచన రాజతైః।

శాతకుంభమయైర్జాలైః గంధర్వనగరోపమామ్॥51॥

సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ ముక్తాజాల విభూషితైః।

తలైః స్ఫాటిక సంకీర్ణైః కార్తస్వరవిభూషితైః॥52॥

సుందరకాండలోని ఈ నాలుగు శ్లోకాలు హనుమంతుని కార్యదీక్ష, అపూర్వమైన వ్యూహాత్మక ఆలోచన, అలాగే రావణుని లంకానగర వైభవాన్ని ఒకేసారి మన కళ్లముందు నిలబెడతాయి. శత్రు రాజ్యంలో ప్రవేశించబోయే వీరుడు కేవలం బలవంతుడే కాకుండా, పరిస్థితికి అనుగుణంగా తనను తాను మార్చుకోగలిగిన వివేకవంతుడై ఉండాలని ఈ ఘట్టం బోధిస్తుంది. అదే సమయంలో సంపద, వైభవం, నిర్మాణ వైశిష్ట్యం ఎంత గొప్పగా ఉన్నప్పటికీ ధర్మం లేని రాజ్యం చివరికి నిలవదనే అంతర్లీన సందేశం కూడా ఇందులో దాగి ఉంది.

మొదటి శ్లోకంలో సూర్యుడు అస్తమించిన వెంటనే హనుమంతుడు తన విస్తారమైన రూపాన్ని అత్యంత సూక్ష్మంగా మార్చుకుంటాడు. వృషదంశకం, అంటే చిన్న పిల్లి లేదా అతి చిన్న జీవి పరిమాణంలోకి మారి ఆశ్చర్యకరమైన రూపాన్ని ధరించాడు. ఇది ఆయన యోగబలం, ఇంద్రియనిగ్రహం, కార్యసాధనలో అవసరమైన రూపాంతర సామర్థ్యానికి ప్రతీక. నిజమైన శక్తి అనేది పరిమాణంలో కాదు; అవసరానికి అనుగుణంగా తన సామర్థ్యాన్ని వినియోగించగలిగే వివేకంలో ఉంటుందని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. అహంకారాన్ని ప్రదర్శించకుండా, లక్ష్యసాధనే ప్రధానమని హనుమంతుడు తన ప్రవర్తనతో నిరూపించాడు.

రెండవ శ్లోకంలో ప్రదోషకాలం రాగానే హనుమంతుడు వేగంగా లంకలో ప్రవేశిస్తాడు. విశాలమైన, చక్కగా నిర్మించిన రాజమార్గాలతో అలంకరించబడిన ఆ నగరాన్ని ఆయన జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తాడు. ఇక్కడ వాల్మీకి మహర్షి హనుమంతుని ధైర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆయన అప్రమత్తతను కూడా చిత్రించారు. యుద్ధరంగంలో శౌర్యం ఎంత అవసరమో, శత్రుభూమిలో ప్రతి అడుగును జాగ్రత్తగా వేయడం కూడా అంతే ముఖ్యమని ఈ సందర్భం మనకు తెలియజేస్తుంది. నాయకత్వంలో ధైర్యం, వివేకం రెండూ సమానంగా అవసరమనే సందేశం ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

మూడవ శ్లోకం లంకానగర వైభవాన్ని అత్యంత సుందరంగా వర్ణిస్తుంది. బంగారు, వెండి స్తంభాలతో నిర్మించిన ప్రాసాదాలు, బంగారు వలలతో అలంకరించబడిన కట్టడాలు, గంధర్వుల స్వర్గనగరాన్ని తలపించే నిర్మాణాలు అక్కడ కనిపించాయి. ఈ వర్ణన కేవలం సంపదను మాత్రమే సూచించదు; రావణుని రాజ్యంలోని సాంకేతిక నైపుణ్యం, శిల్పకళ, నిర్మాణ వైభవం ఎంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నాయో కూడా తెలియజేస్తుంది. అయితే ఈ వైభవం వెనుక ధర్మబలం లేకపోవడం వల్ల అది శాశ్వతంగా నిలవలేదని రామాయణం తరువాతి ఘట్టాల్లో స్పష్టం చేస్తుంది.

నాలుగవ శ్లోకంలో ఏడు, ఎనిమిది అంతస్తులతో నిర్మించిన భవనాలు, ముత్యాల అలంకరణలు, స్ఫటికాలతో మెరిసే నేలలు, స్వర్ణాభరణాలతో కళకళలాడే నిర్మాణాలు వర్ణించబడ్డాయి. ఆ కాలంలోనే ఉన్నతమైన వాస్తుశిల్పం, నగర ప్రణాళిక, కళాసంపద ఎంత అభివృద్ధి చెందినవో ఈ వర్ణన ద్వారా తెలుస్తుంది. లంక కేవలం రాక్షసుల నివాసం మాత్రమే కాదు; సంపద, కళ, శిల్పం, వైభవం కలగలిసిన మహానగరమని వాల్మీకి చక్కగా చిత్రించారు.

ఈ శ్లోకాలలో మనకు రెండు ముఖ్యమైన పాఠాలు కనిపిస్తాయి. మొదటిది, జీవితంలో విజయాన్ని సాధించాలంటే పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మనల్ని మనం మార్చుకోవాలి. రెండవది, సంపద, శక్తి, వైభవం ఉన్నప్పటికీ ధర్మం లేకపోతే ఆ గొప్పతనం ఎక్కువకాలం నిలవదు. హనుమంతుని సంయమనం, అప్రమత్తత, వ్యూహాత్మక ఆలోచన నేటి పరిపాలన, నాయకత్వం, వ్యక్తిత్వ వికాసం వంటి ప్రతి రంగానికీ ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి. అందువల్ల సుందరకాండలోని ఈ శ్లోకాలు కేవలం లంక నగర వర్ణన మాత్రమే కాదు; వివేకం, ధర్మం, సమయోచిత ప్రవర్తన, నిజమైన నాయకత్వం గురించి శాశ్వత సత్యాలను బోధించే అమూల్యమైన సందేశాలుగా నిలిచిపోయాయి.