తృతీయ స్కంధము – జ్ఞాన మైత్రేయం : కాలం
భాగవత పురాణంలోని తృతీయ స్కంధంలో మైత్రేయ మహర్షి విదురుడికి సృష్టి తత్త్వాన్ని వివరిస్తూ కాలతత్త్వాన్ని కూడా విశదీకరిస్తాడు. ముఖ్యంగా 11వ అధ్యాయంలో కాలం యొక్క స్వరూపం, దాని సూక్ష్మం నుంచి స్థూలం వరకు విభజన, యుగాలు, మన్వంతరాలు, బ్రహ్మదినం వంటి అంశాలు వివరించబడతాయి.
భాగవత దృష్టిలో కాలం కేవలం గడియారం చూపించే సమయం కాదు. ప్రకృతిలో మార్పును కొలిచే శక్తి కాలం. పరమాత్మ సృష్టించిన ప్రకృతి తన గుణాల ద్వారా పరిణామం చెందుతూ ఉంటుంది. ఆ పరిణామాన్ని క్రమబద్ధం చేసేది కాలం. అందుకే కాలాన్ని భగవంతుని శక్తి స్వరూపంగా కూడా భాగవతం వివరిస్తుంది.
మైత్రేయుడు కాలాన్ని అత్యంత సూక్ష్మమైన స్థాయి నుంచి ప్రారంభించి క్రమంగా పెద్ద ప్రమాణాల వరకు తీసుకువెళ్తాడు. ఒక చిన్న కాల ప్రమాణం నుంచి మరొకదానికి ఎలా మారుతుందో వివరించడం ద్వారా ప్రాచీన భారతీయుల కాలగణన ఎంత సూక్ష్మంగా ఉండేదో తెలుస్తుంది.
తృతీయ స్కంధం 11వ అధ్యాయం ప్రకారం కాలగణనలో పరమాణువు నుంచి ప్రారంభమయ్యే క్రమం కనిపిస్తుంది. రెండు పరమాణువులు కలిసి అణువు, మూడు అణువులు కలిసి త్రసరేణువు అవుతాయని భాగవతం చెబుతుంది. త్రసరేణువు సూర్యకిరణాల్లో కనిపించే అత్యంత సూక్ష్మ ధూళికణంతో పోల్చబడుతుంది.
ఇక్కడి నుంచి కాల ప్రమాణాలు క్రమంగా పెరుగుతాయి. త్రసరేణువును దాటడానికి పట్టే సమయం నుంచి త్రుటి, వేధ, లవ, నిమేషం, క్షణం, కాష్ఠ, లఘు, నాడిక, ముహూర్తం వంటి ప్రమాణాలు ఏర్పడతాయి. ఈ విధంగా సూక్ష్మమైన క్షణం నుంచి రోజులు, నెలలు, సంవత్సరాల వరకు కాలాన్ని వ్యవస్థీకరించారు.
భాగవత గణనలో 15 నిమేషాలు ఒక కాష్ఠ, 30 కాష్ఠలు ఒక కళ, 30 కళలు ఒక ముహూర్తం అని వివరించబడుతుంది. 30 ముహూర్తాలు ఒక పగలు–రాత్రికి సమానం. ఈ విధంగా ఒక రోజును కూడా నిర్దిష్ట కాల ప్రమాణాలుగా విభజించారు.
ఒక నాడికను నీటి పాత్ర ద్వారా కొలిచే విధానాన్ని కూడా మైత్రేయుడు వివరిస్తాడు. అంటే కాలాన్ని కేవలం తాత్త్విక భావనగా కాకుండా, ఆచరణాత్మకంగా కొలిచే విధానాలు కూడా ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయంలో ఉన్నాయని తెలుస్తుంది.
పగలు, రాత్రి నుంచి సంవత్సరాల వరకు
మనిషి జీవితంలో రోజు, రాత్రి, పక్షం, మాసం, ఋతువు, అయనం, సంవత్సరం వంటి విభజనలు ఉన్నాయి. శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం కలిసి ఒక మాసాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. ఆరు నెలలు ఒక అయనం. రెండు అయనాలు ఒక సంవత్సరం.
దేవతలకు సంబంధించిన కాలగణనలో మనుషుల ఒక సంవత్సరం దేవతలకు ఒక పగలు–రాత్రిగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరాయణం దేవతలకు పగలు, దక్షిణాయనం రాత్రిగా భావించబడుతుంది. ఈ విధంగా జీవుల స్థాయిని బట్టి కాలానుభవం కూడా భిన్నంగా ఉంటుందని భాగవతం సూచిస్తుంది.
భాగవతంలోని కాలతత్త్వంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అంశం యుగచక్రం. సత్య, త్రేతా, ద్వాపర, కలి అనే నాలుగు యుగాలు వరుసగా వస్తాయి. వాటి వ్యవధి భిన్నంగా ఉంటుంది.
సత్యయుగం 4,800 దైవ సంవత్సరాలు, త్రేతాయుగం 3,600 దైవ సంవత్సరాలు, ద్వాపరయుగం 2,400 దైవ సంవత్సరాలు, కలియుగం 1,200 దైవ సంవత్సరాలు. ఒక దైవ సంవత్సరం 360 మానవ సంవత్సరాలకు సమానం అని గణిస్తే, నాలుగు యుగాల మొత్తం వ్యవధి 43,20,000 మానవ సంవత్సరాలు. దీనినే మహాయుగం లేదా చతుర్యుగం అంటారు.
ఇరవై ఎనిమిది మహాయుగాలు కాదు; భాగవత గణన ప్రకారం 71 చతుర్యుగాలు ఒక మన్వంతరానికి ప్రధాన కాల ప్రమాణం. ఒక్కో మన్వంతరానికి ఒక మనువు ఉంటాడు. సృష్టి నిర్వహణలో మన్వంతరాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
ఇక 1,000 చతుర్యుగాలు బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు, అంటే ఒక కల్పం. అంతే కాలం ఆయనకు రాత్రి. బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు–రాత్రి మానవ కాల ప్రమాణాలతో పోలిస్తే అపారమైనది. బ్రహ్మదేవుని ఒక సంవత్సరం 360 బ్రహ్మదిన–రాత్రులతో, బ్రహ్మదేవుని ఆయుష్షు 100 బ్రహ్మ సంవత్సరాలతో లెక్కించబడుతుంది.
మైత్రేయుడు విదురుడికి చెప్పిన కాలవివరణలో అసలు సందేశం కేవలం భారీ సంఖ్యలు కాదు. కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు. రాజులు, సామ్రాజ్యాలు, సంపద, శరీరం, సంబంధాలు అన్నీ కాలప్రవాహంలో మారిపోతాయి. సృష్టి ఏర్పడుతుంది, విస్తరిస్తుంది, లయమవుతుంది; మళ్లీ సృష్టి ప్రారంభమవుతుంది. ఈ నిరంతర చక్రాన్ని నడిపించే శక్తిగా కాలాన్ని భాగవతం దర్శిస్తుంది.
అందుకే కాలాన్ని తెలుసుకోవడం అంటే గడియారాన్ని తెలుసుకోవడం కాదు; జీవిత విలువను తెలుసుకోవడం. మనిషికి లభించిన సమయం పరిమితమైనదని గ్రహించి దానిని ధర్మం, జ్ఞానం, భక్తి, సేవకు వినియోగించడమే మైత్రేయ మహర్షి బోధనలోని అసలు భగవత రహస్యం.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి