సుందరకాండము-82 ; - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

(తృతీయ  సర్గ)

ద్రక్ష్యామి నగరీం లఙ్కాం సాట్టప్రాకారతోరణామ్।

ఇత్యర్థమిహ సంప్రాప్తః పరం కౌతూహలం హి మే॥33॥

వనాన్యుపవనానీహ లఙ్కాయాః కాననాని చ।

సర్వతో గృహముఖ్యాని ద్రష్టుమాగమనం హి మే॥34॥

తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా లఙ్కా సా కామరూపిణీ।

భూయ ఏవ పునర్వాక్యం బభాషే పరుషాక్షరమ్॥35॥

మామనిర్జిత్య దుర్బుద్ధే రాక్షసేశ్వరపాలితామ్।

న శక్యమద్య తే ద్రష్టుం పురీయం వానరాధమా॥36॥

సుందరకాండలో లంక ద్వారం వద్ద జరిగిన ఈ సంభాషణ కేవలం హనుమంతుడు, లంకిణి మధ్య జరిగిన మాటల యుద్ధం మాత్రమే కాదు. లక్ష్యసాధనలో వివేకం, సంయమనం, మర్యాద, అహంకారం, అధికార దుర్వినియోగం వంటి అనేక జీవన విలువలను ప్రతిబింబించే ఘట్టం ఇది. మనిషి గొప్ప లక్ష్యాన్ని సాధించాలంటే కేవలం శక్తి సరిపోదు; సరైన సంభాషణ, ఓర్పు, పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునే జ్ఞానం కూడా అవసరమని ఈ శ్లోకాలు బోధిస్తున్నాయి.

లంకిణి అడ్డుకున్నప్పుడు హనుమంతుడు వెంటనే బలప్రయోగానికి దిగలేదు. "లంక నగరాన్ని, దాని కోటలను, ప్రాకారాలను, ఉపవనాలను, అరణ్యాలను, ప్రధాన భవనాలను చూడాలనే ఆసక్తితోనే నేను ఇక్కడికి వచ్చాను" అని ప్రశాంతంగా తన ఉద్దేశాన్ని వివరిస్తాడు. ఇందులో ఆయన వినయం, పారదర్శకత, ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. నిజమైన శక్తివంతుడు మొదట సంభాషణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాడే గానీ ఘర్షణను కోరుకోడు.

హనుమంతుని మాటల్లో మరో విశేషం ఉంది. ఆయనకు లంకను చూడాలనే "కౌతూహలం" ఉందని చెబుతాడు. జిజ్ఞాస అనేది జ్ఞానానికి మొదటి మెట్టు. కొత్త విషయాలను తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్నవారే జీవితంలో ముందుకు సాగుతారు. విద్యార్థి నుంచి శాస్త్రవేత్త వరకు, పరిపాలకుడి నుంచి వ్యాపారవేత్త వరకు ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఈ జిజ్ఞాస ఉంటేనే అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. ప్రశ్నించడం, పరిశీలించడం, నేర్చుకోవడం అనేవే ప్రగతికి మూల సూత్రాలు.

అయితే లంకిణి హనుమంతుని వినయాన్ని బలహీనతగా భావించింది. ఆమె మళ్లీ పరుషమైన మాటలతో మాట్లాడింది. "దుర్బుద్ధీ! వానరాధమా! నన్ను జయించకుండా ఈ రావణపాలిత లంకను చూడడం నీ వల్ల కాదు" అని అవమానించింది. అహంకారం మనిషి వివేకాన్ని ఎలా కప్పేస్తుందో ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఎదుటివారి ఉద్దేశాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, సంభాషణకు అవకాశం ఇవ్వకుండా అవమానించడం నాయకత్వ లక్షణం కాదు; అది అసుర స్వభావం.

ప్రస్తుత సమాజంలో కూడా ఇలాంటి పరిస్థితులు తరచుగా కనిపిస్తున్నాయి. భిన్నాభిప్రాయాన్ని వినకుండా వ్యక్తిగత దూషణలకు దిగడం, అధికారాన్ని ఉపయోగించి ఎదుటివారిని భయపెట్టడం, ప్రశ్నించే వారిని శత్రువులుగా చూడడం ప్రజాస్వామ్య విలువలకు విరుద్ధం. వాల్మీకి ఈ సంఘటన ద్వారా సంభాషణ విఫలమైనప్పుడు ఘర్షణ తప్పదనే వాస్తవాన్ని ఎంతో సహజంగా చిత్రించారు.

హనుమంతుని వ్యక్తిత్వంలో మరో గొప్ప లక్షణం లక్ష్యంపై ఏకాగ్రత. లంకిణి మాటలకు ఆయన చలించడు. అవమానం, బెదిరింపులు, అడ్డంకులు ఆయనను అసలు లక్ష్యం నుంచి మరల్చలేవు. సీతామాత జాడను కనుగొనడమే ఆయన ధ్యేయం. ఈ ఏకాగ్రతే ఆయన విజయానికి ప్రధాన కారణం. జీవితంలో లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉన్నవారిని తాత్కాలిక అవరోధాలు కదిలించలేవు.

ఈ శ్లోకాలలో "రాక్షసేశ్వరపాలితామ్" అనే పదానికి కూడా ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఒక నగరం ఎంత వైభవంగా ఉన్నా, దానిని పాలించే నాయకత్వం ధర్మవిరుద్ధంగా ఉంటే ఆ వైభవం శాశ్వతంగా నిలవదు. భవనాలు, కోటలు, సంపదలు నాగరికతకు గుర్తులు కావచ్చు; కానీ న్యాయం, ధర్మం, ప్రజాహితం లేకుంటే ఆ రాజ్యం పతనానికి దగ్గరవుతుంది. రావణుని లంక దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.

ఈ ఘట్టం నేటి యువతకు కూడా విలువైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. పోటీ పరీక్షలు, ఉద్యోగ ఇంటర్వ్యూలు, వ్యాపార ప్రయత్నాలు, పరిశోధన, ప్రజాసేవ – ఏ రంగమైనా మొదట అడ్డంకులు ఎదురవుతాయి. కొందరు విమర్శిస్తారు, మరికొందరు అవమానిస్తారు, ఇంకొందరు నిరుత్సాహపరుస్తారు. అలాంటి సందర్భాల్లో భావోద్వేగాలకు లోనుకాకుండా హనుమంతునిలా ప్రశాంతంగా, లక్ష్యంపై దృష్టిని నిలబెట్టుకొని ముందుకు సాగాలి.

సుందరకాండలోని ఈ సంభాషణ మనకు ఒక గొప్ప జీవనసూత్రాన్ని అందిస్తుంది. మర్యాదతో ప్రారంభించిన ప్రతి సంభాషణ విజయానికి మార్గం చూపుతుంది. కానీ అహంకారం, అవమానం, అసహనం సంభాషణను ఘర్షణగా మారుస్తాయి. ధర్మమార్గంలో నడిచే వ్యక్తి మొదట సహనాన్ని, తరువాత వివేకాన్ని, చివరికి అవసరమైతేనే శక్తిని ఉపయోగిస్తాడు. హనుమంతుని ఈ ప్రవర్తన నేటి వ్యక్తిగత జీవితం, పరిపాలన, నాయకత్వం, సామాజిక సంబంధాలకు శాశ్వత ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.