సుందరకాండము-88 : - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 (చతుర్థః సర్గః)    

లంకలోకి ప్రవేశించిన హనుమంతుడు అక్కడి అపారమైన సంపదను, నిర్మాణ వైభవాన్ని, రాజసౌధాల అందాన్ని, ఉత్సవ వాతావరణాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తాడు. ఈ శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి లంకను కేవలం రాక్షసుల నగరంగా కాకుండా, అత్యంత సంపన్నమైన, సుందరమైన, కళాత్మకమైన మహానగరంగా వర్ణించారు. అదే సమయంలో ఈ వైభవం వెనుక ఉన్న రావణుని అధర్మపాలనను పాఠకుడు గుర్తించేలా ఒక అంతర్లీన వైరుధ్యాన్ని కూడా సృష్టించారు. అందువల్ల ఈ ఘట్టం కేవలం నగర వర్ణన మాత్రమే కాదు; బాహ్య వైభవం, అంతర్గత విలువలు రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడాను తెలియజేసే జీవన సందేశం కూడా.
“హసితోత్కృష్ణనినదై స్తూర్యఘోషపురస్సరైః |
వజ్రాంకుశనికాశైశ్చ వజ్రజాలవిభూషితైః ||5||”
లంకలో వినిపిస్తున్న నవ్వుల ధ్వనులు, వాద్య ఘోషలు, ఉత్సవ వాతావరణం, భవనాల అలంకరణలు నగరానికి అపూర్వమైన వైభవాన్ని అందిస్తున్నాయి. వజ్రాల వంటి మెరుపులతో కూడిన అలంకారాలు, విలాసవంతమైన నిర్మాణాలు లంక సంపదను సూచిస్తున్నాయి. ఒక సమాజం ఆర్థికంగా ఎంత అభివృద్ధి చెందిందో దాని నిర్మాణాలు, కళలు, ఉత్సవాలు తెలియజేయవచ్చు. అయితే అవి మాత్రమే ఆ సమాజం నైతికంగా ఉన్నతమైనదని నిరూపించవు.
“గృహమేఘైః పురీ రమ్యా బభాసే ద్యౌ రివాంబుధైః |
ప్రజజ్వాల తదా లఙ్కా రక్షోగణగృహై శ్శుభైః ||6||”
ఎత్తైన భవనాలతో అలంకరించబడిన లంక, మేఘాలతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది. రాక్షసుల గృహాలు దీపకాంతులతో వెలుగులు విరజిమ్ముతూ నగరానికి మరింత శోభను తెచ్చాయి. ఈ వర్ణన ద్వారా లంక యొక్క నిర్మాణ వైభవాన్ని వాల్మీకి ఎంతో సజీవంగా మన కళ్లముందు నిలుపుతారు. సంపదను సృష్టించడం, నగరాలను నిర్మించడం, సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందడం నాగరికతకు అవసరమైన అంశాలే. కానీ సంపదకు ధర్మం, శక్తికి న్యాయం, అభివృద్ధికి మానవతా విలువలు తోడైనప్పుడే అది నిజమైన ప్రగతిగా మారుతుంది.
“సితాభ్రసదృశైశ్చిత్రైః పద్మస్వస్తికసంస్థితైః |
వర్థమాన గృహైశ్చాపి సర్వత స్సువిభూషితా ||7||”
తెల్లని మేఘాల్లా కనిపించే భవనాలు, పద్మం, స్వస్తిక వంటి శుభప్రతీకలతో అలంకరించబడిన నిర్మాణాలు లంక వైభవాన్ని మరింత పెంచాయి. వివిధ ఆకృతులు, అలంకారాలు, నిర్మాణశైలులు అక్కడి కళాత్మకతను ప్రతిబింబించాయి. ఒక నగరం కేవలం నివాసాల సమాహారం కాదు; అది ఆ సమాజపు కళ, సంస్కృతి, సృజనాత్మకతకు ప్రతిబింబం. లంకలో ఈ అంశాలు అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్నట్లు ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది.
“తాం చిత్రమాల్యాభరణాం కపిరాజహితంకరః |
రాఘవార్థం చరన్ శ్రీమాన్ దదర్శచ ననంద చ ||8||”
వివిధ పుష్పమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన లంకను హనుమంతుడు ఆసక్తిగా చూశాడు. రాఘవుని కార్యసాధన కోసం సంచరిస్తున్న ఆయనకు అక్కడి వైభవం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. అయితే ఆయన దృష్టి కేవలం నగర సౌందర్యంపైనే నిలవలేదు. తన ప్రధాన లక్ష్యం సీతాదేవిని కనుగొనడం అనే విషయం ఆయనకు నిరంతరం గుర్తుండేది.
ఇక్కడ హనుమంతుని వ్యక్తిత్వంలోని మరో గొప్ప లక్షణం బయటపడుతుంది. ఒక వ్యక్తి ఎంతటి ఆకర్షణీయమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్నా తన లక్ష్యాన్ని మరచిపోకూడదు. లంక సంపద ఆయనను మోహింపజేయలేదు; వైభవం ఆయన కార్యదీక్షను దెబ్బతీయలేదు. చూడడం వేరు, మోహించడం వేరు అనే జీవన సత్యాన్ని హనుమంతుడు తన ప్రవర్తనతో చూపించాడు.
లంక బాహ్యంగా స్వర్గాన్ని తలపించినా, అదే నగరంలో సీతాదేవి బంధించబడి ఉండటం ఒక గొప్ప నైతిక వైరుధ్యం. రాజ్యం సంపన్నంగా ఉండవచ్చు; భవనాలు అద్భుతంగా ఉండవచ్చు; శక్తివంతమైన సైన్యం ఉండవచ్చు. కానీ స్త్రీ గౌరవం, న్యాయం, ధర్మం రక్షించబడకపోతే ఆ వైభవానికి శాశ్వత విలువ ఉండదు.
అందుకే ఈ శ్లోకాలు మనకు ఇచ్చే ప్రధాన సందేశం—నగరాల గొప్పతనం భవనాల ఎత్తులో కాదు, అక్కడ నివసించే ప్రజల విలువల్లో ఉంటుంది. వ్యక్తి గొప్పతనం సంపదలో కాదు, ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తనలో ఉంటుంది. హనుమంతుని లంకాప్రవేశం ఈ సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తూ, బాహ్య ఆకర్షణలను దాటి అంతర్గత సత్యాన్ని అన్వేషించాల్సిన అవసరాన్ని బోధిస్తుంది.