రాఖీ పండుగ ప్రాశస్త్యం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

రాఖీ అంటే మణికట్టుకు కట్టే రంగురంగుల దారం మాత్రమే కాదు. అది ఒకప్పుడు రక్తసంబంధానికి ప్రతీకగా నిలిచిన బంధాన్ని, నేడు భావోద్వేగ అనుబంధంగా విస్తరిస్తున్న జీవన విధానాన్ని ప్రతిబింబించే చిన్న సంకేతం. సోదరి సోదరుడి మణికట్టుకు రక్షాసూత్రం కట్టే సంప్రదాయం వెనుక ఉన్న భావం—“నీకు నేను ఉన్నాను” అనే నమ్మకం. కాలం మారింది. కుటుంబాలు చిన్నవయ్యాయి. పిల్లలు చదువు, ఉద్యోగాల కోసం దూర నగరాలకు, దేశాలకు వెళ్లారు. అయినా రాఖీ మాత్రం దూరాన్ని దాటి బంధాన్ని గుర్తుచేసే పండుగగా కొనసాగుతోంది.
గతంలో అన్న అంటే చెల్లికి రక్షణ కల్పించే వ్యక్తి, చెల్లి అంటే అన్నకు ఆప్యాయత పంచే వ్యక్తి అనే కుటుంబ పాత్రలు స్పష్టంగా ఉండేవి. నేటి సంబంధాల్లో ఆ నిర్వచనాలు మారాయి. రక్షణ ఇప్పుడు ఏకపక్ష బాధ్యత కాదు; పరస్పర బాధ్యత. అన్న చెల్లికి అండగా నిలిచినట్టే, చెల్లి కూడా అన్న జీవితంలోని ఒత్తిడులు, వైఫల్యాలు, సంక్షోభాల్లో మానసిక బలంగా నిలుస్తుంది. అవసరమైనప్పుడు ఆర్థికంగా, వృత్తిపరంగా, భావోద్వేగపరంగా సహాయం చేయడం కూడా ఆధునిక రక్షాబంధనంలో భాగమే.
ముఖ్యంగా సామాజిక మాధ్యమాల కాలంలో బంధాల స్వభావం మారుతోంది. ఒకే ఇంట్లో పెరిగిన అన్నాచెల్లెళ్లు కూడా రోజువారీ జీవితంలో ఎక్కువ సమయం వేర్వేరు ప్రపంచాల్లో గడుపుతున్నారు. అయినప్పటికీ రాఖీ రోజున పంపే ఒక చిన్న సందేశం, వీడియో కాల్‌, పాత ఫొటో లేదా చిన్న బహుమతి బాల్య జ్ఞాపకాలను మళ్లీ తెరపైకి తెస్తుంది. దూరం భౌగోళికం కావచ్చు; అనుబంధానికి అది తప్పనిసరిగా అడ్డంకి కాదు.
అయితే ఆధునిక సంబంధాలకు మరో సవాలు కూడా ఉంది. డిజిటల్‌ ప్రపంచంలో మనకు వందలాది పరిచయాలు ఉండవచ్చు; కానీ నిజంగా మన బాధను వినే మనుషుల సంఖ్య మాత్రం తక్కువ కావచ్చు. ‘ఆన్‌లైన్‌ కనెక్షన్‌’ పెరిగినంత మాత్రాన ‘భావోద్వేగ అనుబంధం’ పెరగదు. రాఖీ ఈ వ్యత్యాసాన్ని గుర్తుచేసే సందర్భం. ఒకరి జీవితంలో మరొకరు సమయం కేటాయించడం, వినడం, అర్థం చేసుకోవడం, తీర్పు ఇవ్వకుండా తోడుగా ఉండడం—ఇవే బంధానికి అసలైన బలాలు.
మరో ముఖ్యమైన మార్పు కూడా కనిపిస్తోంది. నేటి తరం రాఖీని కేవలం సోదర–సోదరీ సంబంధానికి పరిమితం చేయడం లేదు. బాల్య స్నేహితులు, కజిన్స్‌, కుటుంబ మిత్రులు, జీవితంలో అండగా నిలిచిన వ్యక్తులు కూడా ఈ రోజున పరస్పర అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసుకుంటున్నారు. ఇందులో పండుగ యొక్క మూల భావం విస్తరించడాన్ని చూడవచ్చు. అయితే సంప్రదాయానికి గౌరవం ఉండాలి; దాని వెనుక ఉన్న రక్షణ, నమ్మకం, బాధ్యత, ఆప్యాయత వంటి విలువలను సమకాలీన జీవితానికి అన్వయించుకోవడం మరింత ముఖ్యమైనది.
ఇక్కడ రాఖీ ఒక ప్రశ్నను కూడా మన ముందుంచుతుంది. ఏడాదికి ఒకసారి దారం కట్టి బహుమతి ఇచ్చినంత మాత్రాన బంధం బలపడుతుందా? కాదు. రాఖీ ఒక స్మరణ మాత్రమే; బంధాన్ని నిలబెట్టేది మిగిలిన 364 రోజుల ప్రవర్తన. చెల్లి విజయాన్ని మనస్ఫూర్తిగా అభినందించడం, అన్న కష్టాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, అభిప్రాయ భేదాలున్నా సంబంధాన్ని తెంచుకోకపోవడం, వృద్ధ తల్లిదండ్రుల బాధ్యతను కలిసి పంచుకోవడం—ఇవే రక్షాబంధనానికి నిజమైన కొనసాగింపు.
మారుతున్న సమాజంలో వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు విలువ పెరిగింది. అది అవసరమే. కానీ స్వేచ్ఛతో పాటు బాధ్యతతో కూడిన అనుబంధం కూడా అవసరం. “నేను నీకు రక్షణ ఇస్తాను” అనే పాత భావనను “మనిద్దరం ఒకరికొకరం అండగా ఉంటాం”గా మార్చినప్పుడే రాఖీ ఆధునిక అర్థాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
చివరికి రాఖీ దారం బలమైనది కాదు. దానిని కట్టే మనసే బలమైనది. అది మణికట్టును బంధించదు; మనుషులను పరస్పర బాధ్యతతో అనుసంధానిస్తుంది. అందుకే ఆధునిక ప్రపంచంలో సంబంధాలు రూపం మార్చుకున్నా, రాఖీ చెప్పే సందేశం మాత్రం మరింత అవసరమవుతోంది—జీవితం ఎంత దూరం తీసుకెళ్లినా, మనకు అండగా నిలిచే ఒక మనిషి ఉన్నాడనే నమ్మకమే నిజమైన భద్రత.