విలువలు: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండము (చతుర్గ సర్గ)  

స హేమజాంబూనదచక్రవాళం

మహార్హముక్తామణిభూషితాంతమ్‌।

పరార్థ్యకాలాగరుచందనాక్తం

స రావణాంతఃపురమావివేశ॥ 29॥

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే

చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్‌

శ్రీమత్సుందరకాండే చతుర్థః సర్గః॥

భావం

సువర్ణంతో నిర్మితమైన ప్రాకారాలు, అత్యంత విలువైన ముత్యాలు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన అంతర్భాగాలు, అత్యుత్తమమైన అగరు, చందన పరిమళాలతో నిండిన రావణుడి అంతఃపురంలోకి హనుమంతుడు ప్రవేశించాడు.

ఇది కేవలం లంకా రాజభవనం యొక్క భౌతిక వైభవాన్ని వర్ణించే శ్లోకం కాదు. వైభవం, విలాసం, అధికారం—ఇవన్నీ మనిషి అంతరంగాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయా? అనే ప్రశ్నను కూడా ఈ సందర్భం మన ముందుంచుతుంది.

రావణుడి అంతఃపురం బంగారం, ముత్యాలు, రత్నాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో అపారమైన సంపదను ప్రదర్శిస్తోంది. రాజ్యాధికారం, ఆర్థిక బలం, కళాత్మక నైపుణ్యం, నిర్మాణ వైభవం—అన్నీ అక్కడ కనిపిస్తున్నాయి. కానీ ఆ సంపద మధ్యలోనే ఒక విలువైన సత్యం దాగి ఉంది: బాహ్య వైభవం ఉన్నంత మాత్రాన అంతరంగం కూడా వైభవంగా ఉంటుందని చెప్పలేం.

హనుమంతుడు ఆ అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించిన తీరు మరింత ముఖ్యమైనది. ఆయనకు అక్కడి సంపదపై ఆశ లేదు; భోగాలపై ఆకర్షణ లేదు. ఆయన లక్ష్యం ఒక్కటే—సీతాదేవిని కనుగొని శ్రీరామునికి సమాచారం అందించడం. అందుకే చుట్టూ కనిపిస్తున్న అపారమైన వైభవం ఆయన ధ్యేయాన్ని ఏమాత్రం మార్చలేకపోయింది.

ఇక్కడ హనుమంతుడి వ్యక్తిత్వంలోని గొప్ప లక్షణం కనిపిస్తుంది. పరిస్థితులు ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఉన్నా, లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉన్న మనిషి తన దృష్టిని కోల్పోడు. సంపదను చూడవచ్చు; కానీ దానికి బానిస కాకూడదు. అధికారాన్ని చూడవచ్చు; కానీ దాని ప్రభావానికి లోనుకాకూడదు. ఇదే హనుమంతుడి సంయమనం.

ఆధునిక జీవితంలో కూడా ఈ సందేశం ఎంతో ప్రాసంగికం. నేడు ఇల్లు, కారు, హోదా, ఆస్తి, సామాజిక గుర్తింపు వంటి బాహ్య విజయాలనే చాలాసార్లు సంతోషానికి ప్రమాణాలుగా భావిస్తున్నాం. కానీ సంపద పెరిగిన కొద్దీ మనశ్శాంతి, నైతికత, సంబంధాలు, మానవత్వం కూడా పెరుగుతున్నాయా అనే ప్రశ్నను మనమే వేసుకోవాలి.

వైభవం జీవితాన్ని సౌకర్యవంతం చేయవచ్చు; కానీ విలువలు మాత్రమే జీవితాన్ని ఉన్నతంగా మారుస్తాయి.

రావణుడి అంతఃపురంలో అపారమైన సంపద ఉన్నా, అతని జీవితంలో ధర్మం కొరవడింది. హనుమంతుడి వద్ద రాజభోగాలు లేకపోయినా, ఆయనలో ధైర్యం, భక్తి, వివేకం, నియమం ఉన్నాయి. అందుకే ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప జీవితసత్యాన్ని చెబుతోంది:

మనిషి గొప్పతనం అతని చుట్టూ ఉన్న బంగారంలో కాదు.. అతని అంతరంగంలో ఉన్న విలువల్లో ఉంటుంది.