వెలుగు: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండము (పంచమ సర్గ)  

సుందరకాండంలోని ఐదవ సర్గ ప్రారంభంలో వాల్మీకి మహర్షి హనుమంతుడి లంకా అన్వేషణకు మరో అద్భుతమైన ప్రకృతి దృశ్యాన్ని జోడిస్తారు. సముద్రాన్ని దాటి లంకలో ప్రవేశించిన హనుమంతుడు సీతాదేవి జాడ కోసం రాత్రివేళ నగరాన్ని పరిశీలిస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో ఆకాశంలోకి వచ్చిన పూర్ణచంద్రుడు ఆయన దృష్టిని ఆకర్షిస్తాడు. చంద్రుని వర్ణన ద్వారా ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, చీకటిలోనూ వెలుగును వెతికే జీవనతత్వాన్ని మహర్షి మనకు అందిస్తారు.

తతస్స మధ్యంగత మంశుమన్తమ్

జ్యోత్స్నావితానం మహదుద్వమన్తమ్।

దదర్శ ధీమాన్దివి భానుమన్తమ్

గోష్ఠే వృషం మత్తమివ భ్రమన్తమ్॥ 1॥

ఆకాశ మధ్యానికి చేరి తన వెన్నెలను విస్తారంగా ప్రసరిస్తున్న చంద్రుడు, గోశాలలో గంభీరంగా సంచరించే బలమైన వృషభంలా హనుమంతుడికి కనిపించాడు. చంద్రుని ఈ ఉపమానం అతని గాంభీర్యాన్ని, శక్తిని, విశాలత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. చంద్రుడు కేవలం రాత్రికి వెలుగునిచ్చే గ్రహం కాదు; చీకటిని చీల్చుకుంటూ దారిని చూపించే సహజ దీపం.

లోకస్య పాపాని వినాశయన్తమ్

మహోదధిం చాపి సమేధయన్తమ్।

భూతాని సర్వాణి విరాజయన్తమ్

దదర్శ శీతాంశుమథాభియాన్తమ్॥ 2॥

చంద్రుని శీతల కాంతి లోకంలోని చీకట్లను తొలగిస్తూ, సముద్రపు జలాలను ప్రభావితం చేస్తూ, సమస్త జీవరాశులను ప్రకాశింపజేస్తున్నట్లు హనుమంతుడు చూశాడు. ఇక్కడ చంద్రుడు శాంతి, పవిత్రత, ప్రకాశానికి ప్రతీకగా నిలుస్తాడు.

హనుమంతుడు సీతను వెతుకుతున్న సందర్భంలో చంద్రుని దర్శించడం కూడా ఎంతో అర్థవంతమైనది. సీతాదేవి ఎక్కడుందో తెలియని పరిస్థితి. ముందున్న మార్గం స్పష్టంగా లేదు. అయినప్పటికీ ఆయన అన్వేషణను ఆపలేదు. అటువంటి సమయంలో ప్రకృతిలోని చంద్రకాంతి ఆయన ప్రయాణానికి సహజ సహచరిగా మారింది.

యా భాతి లక్ష్మీర్భువిమన్దరస్థా

తదా ప్రదోషేశు చ సాగరస్థా।

తథైవ తోయేషు చ పుష్కరస్థా

రరాజ సా చారునిశాకరస్థా॥ 3॥

భూమిపై మందర పర్వతంపై కనిపించే లక్ష్మీ, సాయంకాలంలో సముద్రంపై మెరిసే అందం, నీటిలో వికసించే పద్మంలో కనిపించే శోభ—అన్నీ చంద్రునిలోనూ ప్రతిఫలిస్తున్నాయని కవి చెబుతున్నారు. ప్రకృతిలోని అనేక అందాలు చంద్రకాంతిలో ఒకటిగా కలిసిపోతాయి.

హంసోయథా రాజత పఞ్జరస్థః

సింహో యథా మందరకందరస్థః।

వీరో యథా గర్విత కుఞ్జరస్థః

చంద్రోఽపి బభ్రాజ తథాంబరస్థః॥ 4॥

వెండి పంజరంలో ఉన్న హంసలా, మందర పర్వత గుహలోని సింహంలా, గర్వంగా సంచరించే వీర ఏనుగులా ఆకాశంలో చంద్రుడు ప్రకాశించాడు.

ఈ నాలుగు శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి చంద్రుడిని ఒకే రూపంలో కాకుండా అనేక రూపకాలతో చిత్రించారు. హంసలో సౌందర్యం, సింహంలో గాంభీర్యం, ఏనుగులో బలం, చంద్రునిలో శాంతి—ఈ లక్షణాలన్నీ ఒకే దృశ్యంలో కలుస్తాయి.

మన జీవితంలో కూడా చీకటి పూర్తిగా తొలగిపోయిన తర్వాతే వెలుగు రావాల్సిన అవసరం లేదు. చీకటి మధ్యలోనే చిన్న వెలుగు మనకు దిశ చూపించగలదు. హనుమంతుడి ముందు సీతాన్వేషణ అనే మహత్తర బాధ్యత ఉంది. కానీ అనిశ్చితి ఆయన ధైర్యాన్ని తగ్గించలేదు. లక్ష్యం ఉన్న మనిషికి చీకటి అడ్డంకి కాదు; అది తన వెలుగును గుర్తించే అవకాశం.

అందుకే ఈ సర్గ ప్రారంభంలోని చంద్రవర్ణన మనకు అందించే సందేశం స్పష్టమైనది: పరిస్థితులు ఎంత చీకటిగా ఉన్నా, ధైర్యం, వివేకం, భక్తి మనలో ఉంటే ముందుకు సాగేందుకు ఒక వెలుగు తప్పక కనిపిస్తుంది.