ఏనుగు: - నీరడి ప్రణయ శ్రీ, 6వ తరగతి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల అంబం ఎడపల్లి, నిజామాబాద్ జిల్లా.

 

ఏనుగు అంటే చిన్నపిల్లల నుంచి పెద్దల వరకు అందరికీ ఇష్టమే. చిన్నపిల్లలు “ఏనుగమ్మ ఏనుగు, ఏ ఊరోచింది ఏనుగు?” అంటూ పాటలు పాడుకుంటూ ఆనందిస్తారు. ఏనుగు మనకు తెలిసిన ఒక పెద్ద అడవి జంతువు. చూడటానికి ఎంతో అందంగా, గంభీరంగా ఉంటుంది. ఏనుగును మన దేశంలో ముఖ్యమైన వన్యప్రాణుల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు.
ఏనుగు ఆకారం చాలా పెద్దగా ఉంటుంది. దానికి స్తంభాల వంటి నాలుగు బలమైన కాళ్లు ఉంటాయి. పెద్ద పెద్ద చాటల్లాంటి చెవులు ఉంటాయి. దాని ముఖంపై పొడవైన తొండం ఉంటుంది. తొండం సహాయంతో ఏనుగు ఆహారాన్ని తీసుకుంటుంది, నీటిని తాగుతుంది. తొండంతో చెట్ల కొమ్మలను విరుస్తుంది. ఏనుగుకు రెండు వైపులా తెల్లని పొడవైన దంతాలు ఉంటాయి. ఈ దంతాలను రక్షణ కోసం, ఇతర పనుల కోసం కూడా ఉపయోగిస్తుంది.
ఏనుగు చాలా బలమైన జంతువు. దాని బరువు కూడా చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అది నిలబడినప్పుడు ఎంతో ఎత్తుగా కనిపిస్తుంది. పడుకున్నప్పుడు కూడా దాని శరీరం చాలా పెద్దగా కనిపిస్తుంది. ఏనుగు సాధారణంగా గుంపులతో ఉంటుంది. ఒక గుంపులోని ఏనుగులు ఒకదానికొకటి సహాయం చేసుకుంటూ జీవిస్తాయి. పిల్ల ఏనుగులను గుంపులోని ఇతర ఏనుగులు కూడా జాగ్రత్తగా చూసుకుంటాయి.
ఏనుగును కరి, గజము, మహామృగము, అస్తి, కుంజరము, దంతి, నాగము వంటి ఎన్నో పేర్లతో పిలుస్తారు. మన తెలుగు భాషలో ఏనుగుకు సంబంధించిన అనేక పదాలు ఉన్నాయి. ఏనుగుకు సంబంధించిన సామెతలు, కథలు, పద్యాలు కూడా మన సాహిత్యంలో కనిపిస్తాయి.
పురాణాలలో కూడా ఏనుగుకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దేవలోకంలో ఇంద్రుడి వాహనంగా చెప్పబడే తెల్లని ఏనుగు పేరు ఐరావతం. అలాగే మనం ప్రతి శుభకార్యానికి ముందుగా పూజించే వినాయకుడికి ఏనుగు ముఖం ఉంటుంది. అందువల్ల ఏనుగు మన భారతీయ సంస్కృతిలో కూడా ఎంతో ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.
పూర్వకాలంలో రాజులకు ఉండే నాలుగు రకాల బలగాలలో గజబలం ఒకటి. యుద్ధాలలో ఏనుగులను ఉపయోగించేవారు. ఏనుగులను అదుపు చేసి నడిపించే వ్యక్తిని మావటి అంటారు. మావటి అంకుశం అనే సాధనాన్ని ఉపయోగించి ఏనుగును నియంత్రించేవాడు. రాజుల ఊరేగింపుల్లో ఏనుగులకు ప్రత్యేక అలంకరణలు చేసి, వాటిపై అంబారీలు కట్టేవారు.
ఏనుగులకు చెట్లు, ఆకులు, గడ్డి, చెరుకు, పండ్లు వంటి అనేక రకాల ఆహారం ఇష్టం. ముఖ్యంగా చెరుకు గడలు, అరటిపండ్లు వంటి వాటిని ఎంతో ఇష్టంగా తింటాయి. వెలగ పండ్లు కూడా ఏనుగులకు ఇష్టమైన ఆహారంగా చెప్పబడతాయి. ఏనుగు రోజులో చాలా సమయం ఆహారం తినడానికి, నీరు తాగడానికి వెచ్చిస్తుంది.
ఏనుగులు నీటిని కూడా ఎంతో ఇష్టపడతాయి. నదులు, చెరువులు, వాగుల దగ్గరకు వెళ్లి నీటిలో ఆడుకుంటాయి. తొండంతో నీటిని తీసుకుని శరీరంపై చల్లుకుంటాయి. వేసవిలో నీటిలో స్నానం చేయడం ద్వారా శరీరాన్ని చల్లగా ఉంచుకుంటాయి. ఏనుగులకు మంచి జ్ఞాపకశక్తి ఉంటుందని కూడా చెబుతారు.
ఏనుగులు మన సాహిత్యంలో కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. గజేంద్రమోక్షం వంటి పురాణ కథల్లో ఏనుగు ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకంలో కూడా ఏనుగు గురించి ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ఇలా మన పురాణాలు, సాహిత్యం, సంస్కృతిలో ఏనుగుకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఏనుగులు పూర్వకాలంలో బరువైన వస్తువులను లాగడానికి, రవాణా పనులకు ఉపయోగించేవారు. అంబారీలు కట్టి రాజులు, ముఖ్యమైన వ్యక్తులు ప్రయాణించేవారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పండుగలు, ఊరేగింపుల్లో కూడా ఏనుగులను ఉపయోగించేవారు. సర్కస్‌లలో కూడా ఒకప్పుడు ఏనుగులు ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉండేవి. అయితే ప్రస్తుతం వన్యప్రాణుల సంక్షేమం, జంతు హక్కులను దృష్టిలో ఉంచుకుని వాటిని వినోద కార్యక్రమాల్లో ఉపయోగించడం తగ్గుతోంది.
ఏనుగుల దంతాలతో అందమైన వస్తువులను తయారు చేసేవారు. కానీ దంతాల కోసం ఏనుగులను వేటాడటం వల్ల వాటి సంఖ్య తగ్గిపోయింది. అందువల్ల ఏనుగులను వేటాడకూడదు. వాటి నివాస ప్రాంతాలను కాపాడాలి. అడవులను నరికివేయకుండా సంరక్షించాలి. ఏనుగులు మన ప్రకృతి సమతుల్యతలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి.
ఏనుగు మన దేశానికి గర్వకారణమైన వన్యప్రాణి. అది బలానికి, సహనానికి, జ్ఞాపకశక్తికి ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. మనం ఏనుగులను ప్రేమించాలి, వాటిని రక్షించాలి. అడవులను, వన్యప్రాణులను కాపాడటం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.
అందుకే ఏనుగును మన ప్రకృతి సంపదగా, వన్యప్రాణి వారసత్వ సంపదగా భావించి సంరక్షిద్దాం. ఏనుగులను కాపాడుదాం – అడవులను కాపాడుదాం – ప్రకృతిని కాపాడుదాం.
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

గైడ్ టీచర్:బొడ్డు భరద్వాజ 
స్కూల్ అసిస్టెంట్ తెలుగు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల అంబం, ఎడపల్లి, నిజామాబాద్ జిల్లా.