దర్శనం: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 సుందరకాండ - అథ సప్తమస్సర్గః

ప్రవాళజాంబూనదపుష్పపక్షా స్సలీల మావర్జితజిహ్మపక్షాః।
కామస్య సాక్షాదివ భాంతి పక్షాః కృతావిహంగా స్సుముఖాస్సుపక్షాః॥13॥
నియుజ్యమానాస్తు గజాస్సుహస్తాః స కేసరాశ్చోత్పలపత్త్రహస్తాః।
బభూవ దేవీ చ కృతా సుహస్తా లక్ష్మీస్తథా పద్మిని పద్మహస్తా॥14॥
ఇతీవ తద్గృహమభిగమ్య శోభనం సవిశ్మయో నగమివ చారు శోభనం।
పునశ్చ తత్పరమసుగంధి సుందరం హిమాత్యయే నగమివ చారుకందరం॥15॥
తతస్స్ తాం కపిరభిపత్య పూజితాం చరన్ పురీం దశముఖబాహుపాలితామ్।
అదృశ్యతాం జనకసుతాం సుపూజితాం సుదుఃఖితః పతిగుణవేగవర్జితామ్॥16॥
వైభవం నుంచి వైరాగ్యానికి
సుందరకాండంలోని ఈ శ్లోకాలు హనుమంతుడు లంకలో సీతాదేవిని వెతుకుతూ సాగించిన అన్వేషణలో ఒక ప్రత్యేకమైన దశను చూపిస్తాయి. ఒకవైపు రాక్షసరాజైన రావణుడి అంతఃపురంలోని అపారమైన వైభవం, మరోవైపు ఆ వైభవానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉన్న సీతాదేవి దుఃఖం—ఈ రెండింటినీ వాల్మీకి మహర్షి అద్భుతమైన వ్యత్యాసంతో ఆవిష్కరిస్తారు.
పదమూడవ శ్లోకంలో హనుమంతుడు చూస్తున్న భవన పరిసరాల్లోని పక్షుల అందాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. ప్రవాళాలు, బంగారం, పుష్పాలతో అలంకరించిన రెక్కలతో అవి మనోహరంగా కనిపిస్తున్నాయి. వాటి రెక్కలు సక్రమంగా, సౌందర్యంతో విరాజిల్లుతున్నాయి. అవి స్వయంగా మన్మథుడి వైభవానికి ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తున్నాయని కవి భావిస్తున్నారు. అంటే రావణుడి రాజభవనం కేవలం సంపదతోనే కాదు, ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని సైతం అనుకరించే విధంగా అలంకరించబడి ఉంది.
పద్నాలుగవ శ్లోకం మరింత విశేషమైన దృశ్యాన్ని చూపిస్తుంది. బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఏనుగులు, చేతుల్లో ఉత్పలపత్రాలను ధరించిన సింహాల వంటి శిల్పాలు, లక్ష్మీదేవి పద్మహస్త రూపాలు అక్కడ కనిపిస్తున్నాయి. సంపదకు ప్రతీకలైన లక్ష్మీదేవి రూపాలు, శుభసూచకమైన పద్మాలు, రాజసానికి చిహ్నాలైన గజాలు—ఇవన్నీ రావణుడి సంపద ఎంత అపారంగా ఉందో తెలియజేస్తున్నాయి.
కానీ పదిహేనవ శ్లోకంలో హనుమంతుడి ఆశ్చర్యం మరో స్థాయికి చేరుతుంది. ఆ గృహం పర్వతంలా, దాని గుహలు హిమకాలం ముగిసిన తరువాత మరింత అందంగా కనిపించే పర్వత కందరాల్లా ఉన్నాయి. పరిమళాలు, శిల్పాలు, నిర్మాణ వైభవం—ప్రతి అంశం అత్యంత సుందరంగా ఉంది. అయితే ఇక్కడ ఒక గొప్ప జీవిత సత్యం దాగి ఉంది. బయటి వైభవం ఎంత ఉన్నా, అది మనసుకు ప్రశాంతతను ఇవ్వగలదనే హామీ లేదు.
అదే విషయాన్ని పదహారవ శ్లోకం అత్యంత హృదయవిదారకంగా వెల్లడిస్తుంది. దశముఖుడైన రావణుడి బలమైన చేతులతో రక్షించబడుతున్న లంకానగరంలో హనుమంతుడు సీతాదేవిని వెతుకుతాడు. చివరకు ఆమెను చూస్తాడు. ఆమె పూజింపబడుతున్న స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, తీవ్ర దుఃఖంతో ఉంది. భర్తకు దూరమై, తన ప్రాణనాథుని గుణాలను తలచుకుంటూ వేదన చెందుతోంది.
ఇక్కడే ఈ శ్లోకాల అసలు సందేశం వెలుగులోకి వస్తుంది. బంగారు గోడలు మనసుకు ఆనందాన్ని ఇవ్వలేవు. అపారమైన సంపద ఆత్మీయతను కొనలేడు. రాజభవనం భద్రతను ఇవ్వగలదు కానీ మనశ్శాంతిని ఇవ్వలేదు.
రావణుడి లంకలో సంపద ఉంది. అందం ఉంది. సౌకర్యం ఉంది. అలంకారం ఉంది. కానీ ధర్మం లేదు. సీతాదేవి వద్ద రాజభవనం లేదు. సంపద లేదు. సౌకర్యం లేదు. అయినా ఆమె వద్ద పతివ్రత ధర్మం, ఆత్మగౌరవం, నమ్మకం, భగవంతునిపై విశ్వాసం ఉన్నాయి.
ఈ వ్యత్యాసమే సుందరకాండంలోని మహత్తరమైన బోధ. మనిషి జీవితాన్ని కొలిచేది అతని వద్ద ఉన్న వస్తువుల సంఖ్య కాదు; అతని హృదయంలో ఉన్న విలువల లోతు. బయట ప్రపంచాన్ని ఎంత అందంగా అలంకరించుకున్నా, అంతరంగం కలుషితమైతే ఆ వైభవం వ్యర్థమే.
హనుమంతుడి అన్వేషణ మనకు మరో పాఠాన్ని చెబుతుంది. నిజమైన లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే మనసు నిరుత్సాహపడకూడదు. చుట్టూ కనిపించే భోగాలు, వైభవాలు, ఆకర్షణలు మన దృష్టిని మరల్చకూడదు. హనుమంతుడు లంకా వైభవాన్ని చూసి తన లక్ష్యాన్ని మరచిపోలేదు. సీతాదేవిని కనుగొనడమే తన ధ్యేయమని గుర్తుంచుకుని ముందుకు సాగాడు.
మన జీవితంలో కూడా ఇదే అవసరం. ఆకర్షణలు ఎన్నో ఉంటాయి. విజయానికి ఎన్నో నిర్వచనాలు ఎదురవుతాయి. కానీ మన విలువలను కాపాడుకుంటూ, లక్ష్యాన్ని మరచిపోకుండా ముందుకు సాగినప్పుడే జీవితానికి నిజమైన సార్థకత లభిస్తుంది.
వైభవం కళ్లను ఆకట్టుకుంటుంది. విలువలు హృదయాన్ని గెలుస్తాయి. సంపద మన చుట్టూ వెలుగును నింపగలదు. కానీ ధర్మం మాత్రమే మన అంతరంగంలో వెలుగును నింపుతుంది.