‘చెట్లతో చెలిమి’ – పర్యావరణ స్పృహకు పచ్చని పిలుపు : - మ్యాన శ్రావణి బీటెక్ కరీంనగర్

 

డా. కందేపి రాణీప్రసాద్ రచించిన ‘చెట్లతో చెలిమి పుస్తకం కేవలం చెట్ల గురించి సమాచారాన్ని అందించే రచనగా మాత్రమే కాకుండా, మనిషికి–ప్రకృతికి మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసే పర్యావరణ చైతన్య రచనగా కనిపిస్తుంది. రచయిత చెట్లను ఒక జీవశాస్త్ర అంశంగా కాకుండా మనిషి జీవితంలో భాగస్వాములుగా, స్నేహితులుగా, భవిష్యత్తుకు రక్షణ కవచాలుగా పరిచయం చేసిన తీరు స్పష్టమవుతుంది. అందుకే ఈ పుస్తకానికి ‘చెట్లతో చెలిమి’ అనే పేరు ఎంతో అర్థవంతంగా నిలుస్తుంది.
చెట్టు అంటే కేవలం కాండం, కొమ్మలు, ఆకులు, పూలు, పండ్లు కలిగిన ఒక జీవి కాదు. మనిషి శ్వాసకు అవసరమైన ఆక్సిజన్‌ను అందించడం నుంచి నేల సంరక్షణ, నీటి చక్రం, వాతావరణ సమతుల్యత, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ వరకు చెట్లు నిర్వహించే పాత్ర అపారమైనది. ఈ విస్తృతమైన పర్యావరణ నేపథ్యాన్ని రచయిత తన అనుభవాలతో ముడిపెట్టి చెప్పడం ‘చెట్లతో చెలిమి’ ప్రత్యేకతగా కనిపిస్తుంది.
ఈ పుస్తకంలో కనిపించే ముఖ్యమైన అంశం చెట్లను నాటడమే కాదు, వాటిని పెంచి సంరక్షించాలనే బాధ్యత. మొక్కను నాటిన వెంటనే పర్యావరణ పరిరక్షణ పూర్తయిపోదు. దానికి నీరు పోయాలి, రక్షించాలి, పెరుగుదలను గమనించాలి. ఒక మొక్క పెద్ద చెట్టుగా ఎదిగే వరకు మనిషి చూపే శ్రద్ధే నిజమైన పర్యావరణ సేవ. ఈ భావన పుస్తకంలోని అనుభవ కథనాల్లో సహజంగా వ్యక్తమవుతుంది.
రచయిత స్వయంగా మొక్కలు నాటడం, విద్యార్థుల్లో చెట్ల పట్ల ఆసక్తిని పెంచడం, వివిధ సందర్భాల్లో మొక్కల ప్రాధాన్యాన్ని వివరించడం వంటి అనుభవాలను పంచుకున్నట్లు తెలుస్తుంది.అందువల్ల పుస్తకం ‘చెట్లు నాటండి’ అనే నినాదం దగ్గర ఆగిపోకుండా ‘చెట్లతో జీవించండి’ అనే ఆలోచన వైపు పాఠకుడిని తీసుకెళ్తుంది.
పుస్తకంలోని మరో ముఖ్యమైన పర్యావరణ కోణం విద్యార్థుల్లో ప్రకృతి ప్రేమను పెంపొందించడం. చిన్న వయసులోనే పిల్లలకు చెట్ల విలువను తెలియజేస్తే, వారు భవిష్యత్తులో పర్యావరణ బాధ్యత కలిగిన పౌరులుగా ఎదగగలరు. పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విద్యాసంస్థల్లో మొక్కలు నాటడం, వాటిని విద్యార్థులే సంరక్షించడం వంటి కార్యక్రమాలు పర్యావరణ విద్యకు ఆచరణాత్మక రూపాన్ని ఇస్తాయి. ఈ దిశగా రచయిత అనుభవాలు ఒక రకమైన ప్రకృతి విద్యా పాఠ్యాంశంగా కూడా ఉపయోగపడతాయి.
‘చెట్లతో చెలిమి’లో చెట్టు–మనిషి సంబంధం కేవలం ప్రయోజనాత్మక సంబంధం కాదు. చెట్టు మనకు పండ్లు ఇస్తుంది కాబట్టి దాన్ని కాపాడాలి అనే స్థాయిని దాటి, చెట్టు కూడా ఒక జీవి; దానికి జీవించే హక్కు ఉంది అనే విలువను రచన ముందుకు తీసుకువస్తుంది. ఈ దృక్పథం ఆధునిక పర్యావరణ నైతికతకు దగ్గరగా ఉంటుంది. ప్రకృతిని మనిషి అవసరాల కోసం మాత్రమే ఉపయోగించుకునే వస్తువుగా చూడకుండా, ప్రకృతితో సహజీవనం చేయాలనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.
పుస్తకంలోని అనుభవాల ద్వారా జీవవైవిధ్యం గురించిన అవగాహన కూడా పెరుగుతుంది. ఒకే రకమైన చెట్లను విస్తృతంగా పెంచడం కన్నా స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణమైన వివిధ రకాల వృక్షాలను సంరక్షించడం పర్యావరణ సమతుల్యతకు ఉపయోగకరం. చెట్లు పక్షులకు, కీటకాలకు, చిన్న జీవులకు ఆశ్రయాలను అందిస్తాయి. ఒక చెట్టు చుట్టూ ఏర్పడే జీవావరణం అనేక జీవుల మనుగడకు ఆధారమవుతుంది. కాబట్టి చెట్టును కాపాడటం అంటే ఒక జీవిని మాత్రమే కాపాడటం కాదు; ఒక చిన్న పర్యావరణ వ్యవస్థను కాపాడటం.
ఇక్కడ రచయిత దృష్టిలో చెట్టు ఒక *‘పచ్చని ఉపాధ్యాయుడు’*గా కూడా కనిపిస్తుంది. చెట్టు మాటాడదు; కానీ సహనం నేర్పుతుంది. ప్రతిఫలం ఆశించకుండా నీడనిస్తుంది. తన కోసం కాకుండా ఇతరుల కోసం ఫలిస్తుంది. ఎండలోనూ, వానలోనూ నిలబడి జీవులకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది. ఈ లక్షణాలను మానవ విలువలతో అనుసంధానించడం రచనకు సాహిత్య పరమైన అందాన్ని తీసుకువస్తుంది.
రచయిత రచనా శైలిలో అనుభవం, సంభాషణ, పరిశీలన, అవగాహన, పర్యావరణ సందేశం కలిసి కనిపిస్తున్నాయి. శాస్త్రీయ విషయాలను కేవలం పొడి సమాచారంగా చెప్పకుండా, తాను చూసిన సంఘటనలు, వ్యక్తులతో జరిగిన సంభాషణలు, మొక్కల పెంపకం వంటి అనుభవాల ద్వారా వివరించడం వల్ల రచన పాఠకుడికి దగ్గరవుతుంది. ముఖ్యంగా విద్యార్థులు చదివినప్పుడు ‘పర్యావరణ పరిరక్షణ’ ఒక పాఠ్యాంశంగా కాకుండా చేయవలసిన ఒక జీవన విధానంగా అర్థమయ్యే అవకాశం ఉంది.
 పర్యావరణ సంక్షోభం నేపథ్యంలో పరిశీలిస్తే దీని ప్రాసంగికత మరింత పెరుగుతుంది. పట్టణీకరణ, వృక్ష నరికివేత, భూవినియోగ మార్పులు, వాయు కాలుష్యం, ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల, నీటి కొరత వంటి సమస్యలు మనిషి–ప్రకృతి సంబంధాన్ని పునరాలోచించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అలాంటి సమయంలో ‘చెట్లతో చెలిమి’ అనేది చెట్లను ప్రేమించమనే భావోద్వేగ పిలుపుతో పాటు, ప్రకృతిని బాధ్యతగా సంరక్షించమనే సామాజిక సందేశం కూడా అవుతుంది.
ముఖ్యంగా ఈ రచనలో నాకు కనిపించే గొప్ప అంశం ‘వృక్షారోపణ నుంచి వృక్ష సంరక్షణ వరకు’ అనే పరిణామం. మొక్క నాటడం ఒక కార్యక్రమం కావచ్చు; కానీ దాన్ని బతికించడం ఒక బాధ్యత. ఒక రోజు జరిగే వనమహోత్సవం కంటే, సంవత్సరాల పాటు ఒక మొక్కను సంరక్షించడం గొప్ప పర్యావరణ సేవ. ఈ భావనను పాఠకుడిలో కలిగించగలిగితే పుస్తకం తన సామాజిక ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చినట్టే.
పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రభుత్వ కార్యక్రమంగా మాత్రమే కాకుండా వ్యక్తిగత బాధ్యతగా చూడాలనే ఆలోచన కూడా ఈ పుస్తకంలో అంతర్లీనంగా ఉంది. ఇంటి దగ్గర ఒక మొక్కను నాటడం, దానికి నీరు పోయడం, చెట్లను అనవసరంగా నరకకుండా చూడడం, పాఠశాలల్లో వృక్ష సంరక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం, పిల్లలకు ప్రకృతి పరిచయం చేయడం వంటి చిన్నచిన్న చర్యలు కలిసే పెద్ద పర్యావరణ ఉద్యమంగా మారుతాయి.
అందువల్ల ‘చెట్లతో చెలిమి’ని ఒక వృక్షాల పుస్తకంగా మాత్రమే చూడటం దాని పరిధిని తగ్గించడం అవుతుంది. ఇది ప్రకృతి పట్ల ప్రేమను, పర్యావరణ బాధ్యతను, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణను, పిల్లల్లో శాస్త్రీయ–పర్యావరణ దృక్పథాన్ని పెంపొందించే రచనగా చూడాలి. రచయిత తన అనుభవాలను ఆధారంగా చేసుకుని చెట్లతో మనిషికి ఉన్న జీవన సంబంధాన్ని ఆవిష్కరించారు.

‘చెట్లతో చెలిమి’లో చెట్టు ఒక వస్తువు కాదు—ఒక జీవన సహచరి.
మొక్క ఒక అలంకారం కాదు—భవిష్యత్తుకు పెట్టుబడి.
వృక్షారోపణ ఒక కార్యక్రమం కాదు—తరతరాల పట్ల బాధ్యత.
ప్రకృతి పరిరక్షణ ఒక నినాదం కాదు—మనిషి మనుగడకు అవసరమైన జీవన విధానం.
 డా. కందేపి రాణీప్రసాద్ ‘చెట్లతో చెలిమి’ పుస్తకం పర్యావరణ సాహిత్యంలో అనుభవం, అవగాహన, ఆచరణ అనే మూడు అంశాలను కలిపే రచనగా నిలుస్తుంది. ముఖ్యంగా పిల్లలు, విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, ప్రకృతి ప్రేమికులు చదవదగిన పుస్తకంగా దీని ప్రాధాన్యం ఉంది. చెట్టును చూసినప్పుడు దాని నీడను మాత్రమే కాకుండా, దాని వెనుక ఉన్న జీవ ప్రపంచాన్ని గుర్తించే పర్యావరణ దృష్టిని ఈ రచన పాఠకుడిలో మేల్కొల్పుతుంది.
‘చెట్లతో చెలిమి’ చివరకు మనకు చెప్పే గొప్ప సత్యం ఒక్కటే—
చెట్లను మనం కాపాడితే చెట్లు మనల్ని కాపాడతాయి;
ప్రకృతితో మన చెలిమి నిలిస్తేనే మన భవిష్యత్తు నిలుస్తుంది.