అన్వేషణ: సి.హెచ్.ప్రతాప్

 సుందరకాండ - అథ సప్తమస్సర్గః

శ్లోకం (13)
ప్రవాళజాంబూనదపుష్పపక్షాః స్సలీలమావర్జితజిహ్మపక్షాః।
కామస్య సాక్షాదివ భాంతి పక్షాః కృతా విహంగాః స్సుముఖాః సుపక్షాః॥ (13)॥
ఆ మహావిమానంలో పగడాలు, బంగారం వంటి విలువైన పదార్థాలతో తయారు చేసిన పక్షుల రూపాలు కనిపించాయి. అవి తమ రెక్కలను అందంగా వంచుకుని, ఎగరడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లుగా సహజమైన భంగిమలో రూపొందించబడ్డాయి. అందమైన ముఖాలు, చక్కని రెక్కలతో ఉన్న ఆ విహంగాలు మన్మథుడి పక్షుల్లా ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపించాయి. జీవం ఉన్న పక్షుల మాదిరిగా వాటిని కళాత్మకంగా రూపొందించడం ఆ కాలపు శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రకృతిలోని జీవరూపాలను కేవలం అనుకరించకుండా, వాటిలోని చలనాన్ని, సౌందర్యాన్ని కూడా ప్రతిబింబించడం ఈ నిర్మాణంలోని ప్రత్యేకత.
శ్లోకం (14)
నియుజ్యమానాస్తు గజాః సుహస్తాః సకేసరాశ్చోత్పలపత్రహస్తాః।
బభూవ దేవీ చ కృతా సుహస్తా లక్ష్మీస్తథా పద్మినీ పద్మహస్తా॥ (14)॥
ఆ విమానంలో సుందరమైన తొండాలతో ఉన్న ఏనుగుల రూపాలు, చేతుల్లో కేసరాలతో కూడిన ఉత్పలపుష్పాలను ధరించిన రూపాలు కనిపించాయి. అలాగే శోభాయమానమైన చేతులతో దేవతా రూపాలు, పద్మాలను చేతబూనిన లక్ష్మీదేవి రూపం కూడా నిర్మించబడింది. పద్మం భారతీయ సంప్రదాయంలో పవిత్రత, సంపద, శ్రేయస్సుకు ప్రతీక. అందువల్ల లక్ష్మీదేవిని పద్మహస్తగా చిత్రించడం ద్వారా ఐశ్వర్యం, సౌందర్యం, మంగళత్వం వంటి భావాలను ప్రతిబింబించారు. పుష్పక విమానంలోని శిల్పాలు కేవలం అలంకరణకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, సాంస్కృతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక భావాలను కూడా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
శ్లోకం (15)
ఇతీవ తద్గృహమభిగమ్య శోభనం సవిస్మయో నగమివ చారుశోభనమ్।
పునశ్చ తత్పరమసుగంధి సుందరం హిమాత్యయే నగమివ చారుకందరమ్॥ (15)॥
ఈ విధంగా హనుమంతుడు ఆ అత్యంత సుందరమైన గృహాన్ని పరిశీలించాడు. దాని వైభవాన్ని చూసి ఆయనకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. అది ఒక అందమైన పర్వతంలా కనిపించింది. సుగంధభరితమైన పుష్పాలు, అందమైన నిర్మాణాలు, లోపలి భాగాల్లోని ఆకర్షణీయమైన రూపాలు ఆ ప్రదేశానికి మరింత శోభను అందించాయి. శీతాకాలం ముగిసిన తరువాత పర్వత ప్రాంతాలు కొత్త అందాన్ని సంతరించుకున్నట్లుగా ఆ మహాగృహం కూడా మనోహరంగా కనిపించింది. వాల్మీకి మహర్షి ప్రకృతి దృశ్యాలను ఉపమానాలుగా ఉపయోగించి ఆ భవన వైభవాన్ని సజీవంగా చిత్రించారు.
శ్లోకం (16)
తతస్తాం కపిరభిపత్య పూజితాం చరన్ పురీం దశముఖబాహుపాలితామ్।
అదృశ్యతాం జనకసుతాం సుపూజితాం సుదుఃఖితః పతిగుణవేగవర్జితామ్॥ (16)॥
అయితే ఇంతటి వైభవాన్ని చూసిన తరువాత కూడా హనుమంతుడి మనస్సులో ప్రధానమైన ఆలోచన ఒక్కటే—జనక మహారాజు కుమార్తె సీతాదేవిని కనుగొనడం. దశముఖుడైన రావణుడి బాహుబలంతో రక్షించబడుతున్న లంకానగరమంతా ఆయన అన్వేషించాడు. సీతాదేవి అత్యంత గౌరవనీయురాలు, సద్గుణసంపన్నురాలు అయినప్పటికీ ఆమె అక్కడ కనిపించలేదు. భర్త శ్రీరామునికి దూరమై తీవ్ర దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తున్న ఆమెను చూడలేక హనుమంతుడి హృదయం మరింత కలత చెందింది.
శ్లోకం (17)
తతస్తదా బహువిధభావితాత్మనః కృతాత్మనో జనకసుతాం సువర్త్మనః।
అపశ్యతోఽభవదతిదుఃఖితం మనః శుచక్షుషః ప్రవిచరతో మహాత్మనః॥ (17)॥
జనకసుత సీతాదేవిని ఎక్కడెక్కడో అన్వేషించినప్పటికీ ఆమె జాడ కనిపించకపోవడంతో హనుమంతుడి మనస్సు తీవ్రంగా దుఃఖించింది. అనేక విధాలుగా ఆలోచిస్తూ, తన మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుంటూ, ధర్మమార్గంలో నడిచే మహాత్ముడైన హనుమంతుడు నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగించాడు. తన బాధను తనపై ఆధిపత్యం చెలాయించనివ్వకుండా, కార్యసాధనకు అవసరమైన ధైర్యాన్ని నిలుపుకున్నాడు. సీతను కనుగొనలేకపోవడం ఆయనకు వ్యక్తిగత వైఫల్యంలా అనిపించినప్పటికీ, ఆయన ప్రయత్నాన్ని మాత్రం ఆపలేదు.
ఈ శ్లోకాలలో పుష్పక విమానంలోని అద్భుతమైన శిల్పసౌందర్యంతో పాటు హనుమంతుడి మనోధైర్యం ప్రధానంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. పక్షులు, ఏనుగులు, దేవతా రూపాలు, లక్ష్మీదేవి వంటి అనేక శిల్పాలు ఆ విమాన వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి. ప్రకృతి, కళ, సంపద, ఆధ్యాత్మిక ప్రతీకలు ఒకే నిర్మాణంలో సమన్వయమై కనిపిస్తాయి.
కానీ ఈ అద్భుత వైభవం మధ్యలో కూడా హనుమంతుడి దృష్టి మాత్రం సీతాదేవిపైనే ఉంది. ఎంతటి సంపద, సౌందర్యం ఎదురైనా ఆయన తన కార్యాన్ని మరచిపోలేదు. సీత కనిపించకపోవడంతో బాధపడినా, నిరాశకు లొంగలేదు. లక్ష్యసాధనలో అడ్డంకులు ఎదురైనప్పుడు బాధపడటం సహజం; కానీ ఆ బాధను అధిగమించి ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించడమే నిజమైన ధైర్యం.
సుందరకాండలో హనుమంతుడి అన్వేషణ మనకు గొప్ప జీవనసందేశాన్ని అందిస్తుంది—విజయం వెంటనే కనిపించకపోయినా, సత్యమైన లక్ష్యం కోసం చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఆపకూడదు. ఏకాగ్రత, ధైర్యం, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవారికి చివరకు మార్గం తప్పక కనిపిస్తుంది.