పరిశీలన: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

సుందరకాండము (పంచమ సర్గ)  

తతో వరార్హాః సువిశుద్ధభావాః తేషాం ప్రియః తత్ర మహానుభావాః|

ప్రియేషు పానేషు చ సక్తభావా దదర్శ తారా ఇవ సుప్రభావాః||17||

శ్రియాజ్వలంతీ స్త్రపయోపగూఢా యథా విహఙ్గాః కుశుమోపగూఢాః|

దదర్శ కాశ్చిత్ప్రమదోపగూఢాః యథా విహఙ్గాః కుసుమోపగూఢాః||18||

అన్యాః పునర్హర్మ్యతలోపవిష్టాస్తత్ర ప్రియాఙ్కేషు సుఖోపవిష్టాః|

భర్తుః ప్రియా ధర్మపరా నివిష్టా దదర్శ ధీమాన్మదనాభివిష్టాః||19||

అపావృతాః కాఞ్చనరాజివర్ణాః కాశ్చిత్పరార్థ్యాః తపనీయవర్ణాః|

పునశ్చ కాశ్చిచ్చ శలక్ష్మవర్ణాః కాంతప్రహీణా రుచిరాఙ్గవర్ణాః||20||

లంకానగరంలో సీతామాత జాడ కోసం హనుమంతుడి అన్వేషణ మరింత విస్తరిస్తోంది. ఇప్పటివరకు ఆయన రాక్షసుల బలం, ఆయుధ సంపద, వారి నివాసాలు, జీవన విధానాలను పరిశీలించాడు. ఇప్పుడు రావణుడి అంతఃపురంలో ఉన్న స్త్రీలను గమనిస్తున్నాడు. ఈ శ్లోకాలలో కనిపించేది కేవలం లంకా రాజభవనంలోని వైభవం కాదు; మానవ సంబంధాలు, అనురాగం, సుఖం, విరహం, అలంకారం వంటి అనేక జీవన పార్శ్వాల చిత్రణ.

కొంతమంది స్త్రీలు తమ భర్తలకు ఎంతో ప్రియమైనవారిగా, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, ఉన్నతమైన స్వభావంతో కనిపించారు. వారు తమకు ఇష్టమైన పానీయాలు, వినోదాలతో కాలం గడుపుతున్నారు. రాత్రి ఆకాశంలో మెరిసే నక్షత్రాల్లా వారు ప్రకాశిస్తున్నారని వాల్మీకి వర్ణించాడు. రాజభవనంలోని సంపద, సౌందర్యం, అలంకరణలు ఆ వాతావరణాన్ని మరింత వైభవవంతం చేశాయి.

కొంతమంది స్త్రీలు తమ ప్రియులతో కలిసి సుఖంగా ఉన్నారు. పుష్పాల మధ్య దాగి ఉన్న పక్షుల్లా, పరస్పర అనురాగంలో మునిగిపోయిన వారి రూపాన్ని కవి వర్ణించాడు. మరికొందరు తమ భర్తల ఒడిలో సుఖంగా కూర్చున్నారు. భర్తకు ప్రియమైనవారిగా, కుటుంబ ధర్మాన్ని గౌరవించేవారిగా, అనురాగంతో జీవిస్తున్నవారిగా వారు కనిపించారు.

ఇక్కడ హనుమంతుడి మనోనిగ్రహం ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది. ఆయన ఒక గొప్ప కార్యసాధన కోసం శత్రు రాజు అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఎన్నో ఆకర్షణీయమైన దృశ్యాలు కనిపించినప్పటికీ, ఆయన మనసు ఏమాత్రం చలించలేదు. లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉన్న మనిషికి ఆకర్షణలు అడ్డంకులు కావు. మనస్సుపై పట్టు ఉన్నవాడు ఎక్కడ ఉన్నా తన కర్తవ్యాన్ని మరచిపోడు.

ఇది నేటి జీవితానికి కూడా అత్యంత ప్రాసంగికమైన పాఠం. మన చుట్టూ నిరంతరం ఆకర్షణలు ఉంటాయి. సామాజిక మాధ్యమాలు, వినోదం, సంపద, హోదా, ప్రశంసలు.. ఇవన్నీ మన దృష్టిని లక్ష్యం నుంచి మరల్చగలవు. కానీ హనుమంతుడిలా మన కర్తవ్యాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుంటే, బయట ప్రపంచంలోని ఆకర్షణలు మన ప్రయాణాన్ని ప్రభావితం చేయలేవు.

ఇరవయ్యవ శ్లోకంలో వివిధ స్త్రీల వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, శరీరకాంతి గురించి వర్ణన కనిపిస్తుంది. కొందరు బంగారంలా మెరుస్తున్నారు. మరికొందరి వర్ణం మరింత ప్రకాశవంతంగా ఉంది. ఇంకొందరు తమ సహజ సౌందర్యంతో ఆకట్టుకుంటున్నారు. మరికొందరు తమ ప్రియుల నుంచి దూరమై ఉండటం వల్ల విషాదంగా కనిపిస్తున్నారు. అంటే ఒకే రాజభవనంలో కూడా సంతోషం, అనురాగం, సౌందర్యం, విరహం, నిరీక్షణ వంటి విభిన్న భావాలు సహజీవనం చేస్తున్నాయి.

ఇక్కడ ఒక లోతైన జీవనసత్యం దాగి ఉంది. బయట కనిపించే వైభవం మనిషి అంతరంగ స్థితిని ఎప్పుడూ చెప్పదు. బంగారు భవనంలో నివసిస్తున్న వ్యక్తి కూడా మనసులో బాధను మోస్తూ ఉండవచ్చు. సాధారణ జీవితంలో ఉన్న వ్యక్తి మాత్రం అపారమైన ఆనందంతో ఉండవచ్చు. అందుకే మనిషిని అతని బాహ్య పరిస్థితులతో మాత్రమే అంచనా వేయకూడదు.

హనుమంతుడు మాత్రం ఈ దృశ్యాలన్నింటినీ సాక్షిగా చూశాడు. తన వ్యక్తిగత భావోద్వేగాలకు వాటిని అనుసంధానించలేదు. సీతామాత ఎక్కడ ఉన్నారనే ప్రశ్ననే తన ఆలోచనకు కేంద్రంగా చేసుకున్నాడు. ఇదే నిజమైన కర్తవ్యనిష్ఠ.

మన జీవితంలో కూడా పరిస్థితులు మన దృష్టిని మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. విజయం వచ్చినప్పుడు గర్వం, వైఫల్యం వచ్చినప్పుడు నిరాశ, ఇతరుల సౌభాగ్యం చూసినప్పుడు అసూయ, కష్టాలు వచ్చినప్పుడు భయం మనల్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. కానీ లక్ష్యం పట్ల నిబద్ధత ఉన్నవాడు ఈ భావాలను అధిగమించగలడు.

కళ్లకు కనిపించేది ప్రపంచం; బుద్ధికి కనిపించేది వాస్తవం; ధర్మానికి కనిపించేది కర్తవ్యం. హనుమంతుడి లంకాన్వేషణలో ఈ మూడు స్థాయిలూ మనకు కనిపిస్తాయి. ఆయన సౌందర్యాన్ని చూశాడు కానీ మోహించలేదు. వైభవాన్ని చూశాడు కానీ ఆకర్షితుడు కాలేదు. అనేక దృశ్యాలను చూశాడు కానీ తన లక్ష్యాన్ని మరచిపోలేదు.

అందుకే ఈ ఘట్టం మనకు చెప్పే శాశ్వత సందేశం—మనస్సును గెలిచినవాడే పరిస్థితులను గెలవగలడు. లక్ష్యాన్ని మరచిపోని వాడికే విజయద్వారం తెరుచుకుంటుంది. హనుమంతుడి బలం ఆయన శరీరంలో ఎంత ఉందో, ఆయన నియంత్రిత మనస్సులో అంతకంటే ఎక్కువ ఉంది. అదే ఆయనను రామకార్య సాధనలో అజేయుడిగా నిలబెట్టింది.