జ్ఞానమే విముక్తి మార్గం: - - సి.హెచ్.ప్రతాప్

భాగవతం తృతీయ స్కంధం



భాగవత తృతీయ స్కంధంలోని ఈ భాగం సృష్టి క్రమాన్ని వివరిస్తూ, మనిషి ఎదుర్కొనే అసలు సమస్య బయట ప్రపంచంలో కాదని, అతని అంతరంగంలోని అజ్ఞానంలో ఉందని తెలియజేస్తుంది. మైత్రేయ మహర్షి విదురుడికి పరమాత్ముని కాలస్వరూప మహిమను వివరించిన అనంతరం, బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిని ఎలా కొనసాగించాడో వివరిస్తాడు. ఈ కథనం సృష్టి గురించి మాత్రమే కాకుండా, అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానం వైపు, బంధం నుంచి విముక్తి వైపు మనిషి సాగాల్సిన మార్గాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.
బ్రహ్మదేవుడు మొదట సృష్టిలో జీవులను భౌతిక ప్రపంచానికి బంధించే కొన్ని అజ్ఞాన స్థితులను సృష్టించాడు. మరణభయం, కోపం, మోహం, తప్పుడు స్వామ్యభావం, తన అసలు స్వరూపాన్ని మరచిపోవడం వంటి లక్షణాలు అందులో ఉన్నాయి. జీవి తన నిజమైన ఆత్మస్వరూపాన్ని మరచి శరీరాన్నే తన అసలు గుర్తింపుగా భావించినప్పుడు భయం, ఆశ, కోపం, స్వార్థం మొదలవుతాయి. తనకు లభించిన వస్తువులపై “ఇది నాది” అనే భావన పెరుగుతుంది.
ఇక్కడ భాగవతం ఒక గంభీరమైన ప్రశ్నను మన ముందుంచుతుంది. మనిషి బాధకు కారణం నిజంగా పరిస్థితులేనా? లేక వాటిని చూసే అతని అజ్ఞాన దృష్టేనా?
బ్రహ్మదేవుడు తాను సృష్టించిన ఈ అజ్ఞాన స్థితులను చూసి సంతృప్తి చెందలేదు. అందువల్ల భగవంతుడిని ధ్యానించి తన మనస్సును పవిత్రం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత ఆయన జ్ఞానమార్గానికి దారితీసే నాలుగు కుమారులను—సనక, సనందన, సనాతన, సనత్కుమారులను—సృష్టించాడు. వీరు భౌతిక సుఖాలపై ఆసక్తి చూపకుండా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, విముక్తి వైపు దృష్టి పెట్టారు.
ఈ నలుగురు ఋషుల పాత్ర మనకు మరో ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. జ్ఞానం అంటే కేవలం విషయాలను తెలుసుకోవడం కాదు; ఏది శాశ్వతమో, ఏది తాత్కాలికమో గుర్తించే వివేకాన్ని పొందడం. భౌతిక సౌకర్యాలు జీవితాన్ని సులభతరం చేయవచ్చు. కానీ జీవితం యొక్క పరమార్థాన్ని తెలుసుకోవడానికి అంతరంగ పరిశీలన అవసరం.
బ్రహ్మదేవుడు వారికి ప్రజోత్పత్తి బాధ్యతను అప్పగించాలని కోరినప్పటికీ, వారు ఆ మార్గాన్ని ఎంచుకోలేదు. తమ లక్ష్యం భౌతిక బంధనాల నుంచి విముక్తి పొంది పరమాత్ముని వైపు సాగడమేనని భావించారు. ఇది బాధ్యతను తిరస్కరించడం అనే సాధారణ అర్థంలో కాకుండా, ప్రతి వ్యక్తి తన జీవిత లక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించుకోవాలి అనే ఆధ్యాత్మిక సందేశంగా చూడవచ్చు.
తన కుమారులు తన ఆదేశాన్ని పాటించకపోవడంతో బ్రహ్మదేవునిలో కోపం ఉద్భవించింది. అయితే ఆయన ఆ కోపాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఆ నియంత్రించలేని కోపం నుంచి నీలలోహితుడైన రుద్రుడు అవతరించినట్లు కథనం చెబుతుంది.
ఈ ఘట్టం మనకు అత్యంత విలువైన పాఠాన్ని అందిస్తుంది. కోపం మనలో పుడుతుంది; దాన్ని ఎలా నియంత్రించాలో మన వివేకమే నిర్ణయిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుడు కోపాన్ని అణచడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, దాని నుంచి ఒక శక్తి రూపుదిద్దుకుంది. అంటే మనలోని శక్తులు సైతం మన భావోద్వేగాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయని ఈ కథ ప్రతీకాత్మకంగా సూచిస్తుంది.
ఈ మొత్తం కథనంలో అజ్ఞానం, జ్ఞానం, కోపం, నియంత్రణ, భక్తి అనే అంశాలు పరస్పరం అనుసంధానమై కనిపిస్తాయి. అజ్ఞానం మనిషిని బంధిస్తుంది. జ్ఞానం అతనికి దిశనిస్తుంది. ధ్యానం మనస్సును శుద్ధి చేస్తుంది. నియంత్రణ వ్యక్తిత్వాన్ని బలపరుస్తుంది. భక్తి అంతిమంగా విముక్తి వైపు నడిపిస్తుంది.
నేటి జీవితంలో కూడా ఈ సందేశం ఎంతో ప్రాసంగికం. భౌతిక విజయాల కోసం పరుగెత్తే క్రమంలో మనిషి తన అసలు లక్ష్యాన్ని మరచిపోవచ్చు. సంపద, హోదా, పేరు ప్రతిష్ఠలు అవసరమే అయినా అవే జీవితానికి అంతిమ లక్ష్యాలు కావు. మనిషి బయట ప్రపంచాన్ని జయించినా, తన కోపం, భయం, అహంకారం, అసూయలను జయించలేకపోతే ఆ విజయం అసంపూర్ణంగానే మిగులుతుంది.
మనిషి తనను తాను తెలుసుకోవడం ప్రారంభించిన క్షణం నుంచే నిజమైన జ్ఞానయాత్ర మొదలవుతుంది. ఆ యాత్రలో ఆత్మపరిశీలన ఒక అద్దంలా పనిచేస్తుంది. మన బలహీనతలను నిజాయితీగా గుర్తించినప్పుడే వాటిని అధిగమించే శక్తి పుడుతుంది. అదే అంతరంగ పరివర్తనకు మొదటి అడుగు.
భాగవతం ఈ కథ ద్వారా చెప్పే మహాసత్యం ఇదే—బయటి ప్రపంచాన్ని మార్చే ముందు మన అంతరంగాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి. అజ్ఞానం తొలగిన చోట భయం తగ్గుతుంది; భయం తగ్గిన చోట శాంతి పుడుతుంది; శాంతి వచ్చిన చోట జ్ఞానం వికసిస్తుంది. అదే జ్ఞానం చివరకు మనిషిని విముక్తి వైపు నడిపిస్తుంది.