స్వరాల ఆలింగనం:- సి.హెచ్. ప్రతాప్

 

సుందరకాండ – దశమ సర్గ

“విపంచీం పరిగృహ్యాన్యా నియతా నృత్తశాలినీ |

నిద్రావశమనుప్రాప్తా సహకాంతేన భామినీ ||” (41)

హనుమంతుడికి అక్కడ మరో సుందరి కనిపించింది. నాట్యంలో నైపుణ్యం కలిగిన ఆ భామ తన చేతుల్లో విపంచి వీణను హత్తుకొని నిద్రలోకి జారుకుంది. వాల్మీకి ఆమెను తన ప్రియుడి సాన్నిధ్యంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న నాయికతో పోల్చారు. ఇక్కడ వాద్యం కేవలం కళాసాధనం కాదు; కళాకారిణి హృదయానికి అతుక్కుపోయిన ఆత్మీయ సాహచర్యం. నృత్యం, సంగీతం, విశ్రాంతి—ఈ మూడూ కలిసి ఒకే దృశ్యంగా మారాయి.

“అన్యా కనకసంకాశైః మృదుపీనైః మనోరమైః |

మృదంగం పరిపీడ్యాంగైః ప్రసుప్తా మత్తలోచనా ||” (42)

మరొక స్త్రీ తన మృదువైన, పుష్టమైన అవయవాలతో మృదంగాన్ని ఒడిసిపట్టి నిద్రిస్తోంది. ఆమె అవయవాల మెరుగు బంగారు కాంతిని తలపిస్తుండగా, మత్తభరిత నేత్రాల అలసట నిద్రలో కరిగిపోయింది. ఇక్కడ మృదంగాన్ని హత్తుకున్న భంగిమ యాదృచ్ఛికం కాదు; సంగీతానురాగం ఎంతగా అంతరంగంలో కలిసిపోయిందో చెప్పే రూపకం. వాయిద్యం చేతిలోనుండి జారిపోకుండా, సొంత ప్రాణంలా కౌగిలించుకోవడం ఆ కళాప్రేమకు నిదర్శనం.

“భుజపార్శ్వాంతరస్థేన కక్షగేణ కృశోదరీ |

పణవేన సహానింద్యా సుప్తా మదకృతశ్రమా ||” (43)

ఇంకొక సన్నని నడుముగల స్త్రీ తన చంకవద్ద పణవం ఉంచుకొని నిద్రిస్తోంది. మదమత్తత, విహారశ్రమ రెండూ కలసి ఆమెను గాఢనిద్రలోకి నెట్టాయి. అయినప్పటికీ వాద్యం ఆమె ఒడిలోనే ఉంది. ఈ వర్ణనలో ఒక సహజత్వం కనిపిస్తుంది. క్షణం క్రితం వరకు సంగీత, నృత్యాల సందడిలో పాల్గొన్నవారు ఇప్పుడు అలసటతో నిశ్చలమయ్యారు. కానీ కళాస్పర్శ మాత్రం ఇంకా వారి శరీరభాషలో మిగిలే ఉంది.

“డిణ్డిమం పరిగృహ్యాన్యా తథైవాసక్తడిణ్డిమా |

ప్రసుప్తా తరుణం వత్సముపగుహ్యేవ భామినీ ||” (44)

మరో యువతి ఒక వాయిద్య పరికరాన్ని  గట్టిగా హత్తుకొని నిద్రిస్తోంది. ఆమె భంగిమను వాల్మీకి ఒక గోవు తన లేగదూడను ప్రేమగా ఒడిచ్చుకున్న దృశ్యంతో పోల్చారు. ఈ ఉపమానంలో మాధుర్యం, మమత రెండూ కలిసిపోయాయి. వాద్యాన్ని జాగ్రత్తగా కాపాడుకుంటూ నిద్రిస్తున్న ఆ భామలో కళాకారిణి వాద్యంపై కలిగిన ప్రేమ స్పష్టమవుతోంది. ఇక్కడ శృంగారం కంటే మమకారం ఎక్కువగా మెరిసింది.

ఈ నాలుగు శ్లోకాలలో వాల్మీకి మహర్షి రావణుడి అంతఃపురాన్ని సంగీతస్పర్శతో నిండిన ప్రదేశంగా చిత్రించారు. విపంచి, మృదంగం, పణవం, డిణ్డిమం—ప్రతి వాద్యం ఒకో స్త్రీ చేత ఆలింగనం చేయబడుతూ కనిపిస్తుంది. ఎక్కడో ప్రేయసి సాన్నిధ్యం, ఎక్కడో మత్తభరిత విశ్రాంతి, ఎక్కడో మమతతో కూడిన ఒడిబిగింపు కనిపిస్తాయి. కళ మనిషి చేతుల్లో ఉండే సాధనం మాత్రమే కాదు; అతని హృదయానికి దగ్గరైన సహచరి. స్వరం ఆగినా, అనుబంధం ఆగదు—అన్న భావమే ఈ శ్లోకాల సారాంశం.