ఎల్‌నినో – ప్రకృతి పరిణామం: - Dr కందేపి రాణీప్రసాద్
 

ఎల్‌నినో (El Niño) అనేది భూమి వాతావరణ వ్యవస్థపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపే సహజ సముద్ర–వాతావరణ దృగ్విషయం. ముఖ్యంగా మధ్య మరియు తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో సముద్ర ఉపరితల జలాలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా వేడెక్కడం ఎల్‌నినోకు ప్రధాన లక్షణం. ఈ సముద్ర ఉష్ణోగ్రత మార్పు వాతావరణ గాలులపై ప్రభావం చూపి ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం, ఉష్ణోగ్రతలు, తుఫానుల స్వభావంలో మార్పులకు కారణమవుతుంది.
సాధారణ పరిస్థితుల్లో పసిఫిక్ మహాసముద్రంపై తూర్పు నుంచి పడమర వైపు వీసే వాణిజ్య గాలులు (Trade Winds) వెచ్చని సముద్రజలాలను పశ్చిమ పసిఫిక్ వైపు నెట్టుతాయి. ఫలితంగా ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా సమీపంలో వెచ్చని నీరు పేరుకుపోతుంది. దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరానికి సమీపంలో సముద్రపు లోతుల్లోని చల్లని, పోషక పదార్థాలు సమృద్ధిగా ఉన్న నీరు పైకి వచ్చే ప్రక్రియను అప్‌వెల్లింగ్‌ (Upwelling) అంటారు. ఈ ప్రక్రియ సముద్ర జీవావరణానికి ఎంతో ముఖ్యమైనది.
ఎల్‌నినో సమయంలో వాణిజ్య గాలులు బలహీనపడతాయి. దాంతో పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో నిల్వ ఉన్న వెచ్చని నీరు మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ వైపు కదులుతుంది. అక్కడ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది. అదే సమయంలో చల్లని నీరు పైకి వచ్చే అప్‌వెల్లింగ్ తగ్గిపోతుంది. సముద్రంలోని ఈ మార్పులు వాతావరణ గాలుల ప్రసరణను ప్రభావితం చేసి దూర ప్రాంతాల్లో కూడా వాతావరణ మార్పులను కలిగిస్తాయి.
ఎల్‌నినో ప్రభావం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒకే విధంగా ఉండదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అధిక వర్షాలు, వరదలు సంభవించవచ్చు. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాభావం, కరువు ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. సాధారణంగా ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రత కూడా ఎల్‌నినో సంవత్సరాల్లో పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. సముద్ర జలాలు వేడెక్కడం వల్ల సముద్ర జీవులపై కూడా ప్రభావం పడుతుంది.
భారతదేశానికి ఎల్‌నినో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది. ఎల్‌నినో పరిస్థితులు భారత నైరుతి రుతుపవనాలపై ప్రభావం చూపి వర్షపాతం తగ్గే అవకాశాన్ని పెంచవచ్చు. అయితే ఎల్‌నినో ఉందంటే తప్పనిసరిగా భారతదేశంలో కరువు వస్తుందని చెప్పలేం. ఇతర సముద్ర–వాతావరణ పరిస్థితులు కూడా రుతుపవనాలపై ప్రభావం చూపుతాయి. వర్షపాతం తగ్గితే వ్యవసాయం, జలవనరులు, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, ఆహారధాన్యాల లభ్యత వంటి రంగాలపై ప్రభావం పడవచ్చు.
ఎల్‌నినోకు వ్యతిరేక దశను లా నినా (La Niña) అంటారు. లా నినా సమయంలో మధ్య మరియు తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్ సముద్ర జలాలు సాధారణం కంటే చల్లబడతాయి. ఎల్‌నినో, లా నినా మరియు వాటికి సంబంధించిన వాతావరణ మార్పులను కలిపి ENSO (El Niño–Southern Oscillation) వ్యవస్థగా పిలుస్తారు.
ఎల్‌నినోను ముందుగానే గుర్తించడం వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలకు ఎంతో ఉపయోగకరం. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, సముద్ర మట్టం, గాలుల వేగం, వాయు పీడనం వంటి అనేక అంశాలను ఉపగ్రహాలు, సముద్ర బోయ్‌లు, వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రాల ద్వారా నిరంతరం పరిశీలిస్తారు. ఈ సమాచారంతో రాబోయే వాతావరణ పరిస్థితులను అంచనా వేసి రైతులు, ప్రభుత్వాలు, జలవనరుల సంస్థలు ముందస్తు ప్రణాళికలు రూపొందించుకోవచ్చు.
ఎల్‌నినో ఒక ప్రాంతంలో జరిగే సముద్ర ఉష్ణోగ్రత మార్పు మాత్రమే కాదు; ప్రపంచ వాతావరణ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేయగల సంక్లిష్ట ప్రకృతి ప్రక్రియ. సముద్రం, వాతావరణం, వ్యవసాయం, నీటి వనరులు, జీవావరణం అన్నీ పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయని ఎల్‌నినో మనకు తెలియజేస్తుంది. దీనిపై శాస్త్రీయ పరిశీలన, ముందస్తు అంచనాలు మరియు సమర్థవంతమైన ప్రణాళికలు ప్రకృతి ప్రభావాలను ఎదుర్కోవడంలో ఎంతో సహాయపడతాయి.
కామెంట్‌లు