గాంధీజీ కథలు – 81:-సి.హెచ్. ప్రతాప్

 భారత జాతీయ ఉద్యమ చరిత్రలో నైతిక బలాన్ని రాజకీయ ఆయుధంగా మలిచిన తొలి ప్రయోగం — అహ్మదాబాద్ మిల్ కార్మికుల సమ్మె (1918). ఇది కేవలం జీతాల పెంపు కోసం జరిగిన కార్మిక ఉద్యమం కాదు; ఉపవాసాన్ని (ఉపవాస దీక్ష) ఒక నైతిక ఒత్తిడి సాధనంగా తొలిసారిగా భారతదేశంలో వినియోగించిన చారిత్రక మలుపు.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం కాలంలో అహ్మదాబాద్ పత్తి మిల్లులు భారీ లాభాలు ఆర్జిస్తున్నాయి. కానీ ఆ లాభాల ప్రభావం కార్మికుల జీవితాల్లో కనిపించలేదు. ద్రవ్యోల్బణం పెరిగింది, జీవన వ్యయం అధికమైంది. కార్మికులు కనీసం 35 శాతం జీతభత్యాల పెంపు కోరారు. మిల్లుల యాజమాన్యం మాత్రం దానికి నిరాకరించింది. సమ్మె ప్రారంభమైంది. కానీ దీర్ఘకాల పోరాటం వల్ల కార్మికుల్లో అలసట, అయోమయం పెరుగుతున్న వేళ — మహాత్మా గాంధీ రంగప్రవేశం చేశారు.
గాంధీజీ స్పష్టంగా చెప్పారు — ఇది హింసతో గెలిచే పోరాటం కాదు, వాగ్వాదంతో ముగిసే వివాదం కాదు. ఇది న్యాయం–అన్యాయం మధ్య నైతిక పోరాటం. కార్మికులు శాంతియుతంగా, క్రమశిక్షణతో సమ్మె కొనసాగించాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. కానీ సమ్మె దీర్ఘకాలంగా సాగుతుండటంతో కొందరు కార్మికులు ఒప్పందాలకు వెనక్కి తగ్గే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇది గాంధీజీని తీవ్రంగా కలచివేసింది.
అప్పుడే ఆయన ఒక అపూర్వ నిర్ణయం తీసుకున్నారు — ఉపవాస దీక్ష. “కార్మికులు బలహీనపడుతున్నారని కాదు, సత్యంపై విశ్వాసం నిలబెట్టాలని” తన ఉపవాసం అని ఆయన ప్రకటించారు. ఇది యాజమాన్యంపై శారీరక ఒత్తిడి కాదు; సమాజం మొత్తం మనస్సుపై వేసిన నైతిక ప్రశ్న. ఒక నాయకుడు తన శరీరాన్ని పణంగా పెట్టి కార్మికుల న్యాయానికి నిలబడటం — భారత చరిత్రలో ఇదే తొలిసారి.