ముక్కోటి ఏకాదశి:-డా: సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

శ్లోకం:
శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం

 విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్  
లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం

 వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్
తాత్పర్యం: ప్రశాంతమైన ఆకారం కలిగినవాడు, పాము (ఆదిశేషుడు) పైన శయనించినవాడు, నాభిలో పద్మము కలవాడు, దేవతలకు ప్రభువైనవాడు, ఈ విశ్వమంతటికీ ఆధారమైనవాడు, ఆకాశం వలె అనంతమైనవాడు, మేఘం వంటి వర్ణము కలిగినవాడు, శుభప్రదమైన అవయవములు కలవాడు, లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైనవాడు, పద్మము వంటి కన్నులు కలిగినవాడు, యోగుల ధ్యానము ద్వారా మాత్రమే పొందగలిగేవాడు, సంసార భయాలను పోగొట్టేవాడు మరియు సమస్త లోకాలకు ఒకే ఒక నాథుడైన ఆ శ్రీమహావిష్ణువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
ముక్కోటి ఏకాదశి లేదా వైకుంఠ ఏకాదశి అనేది హిందూ ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం అత్యంత పరమ పవిత్రమైన పర్వదినం. దీని విశిష్టతను గురించి పద్మ పురాణం, బ్రహ్మ వైవర్త పురాణం మరియు స్కంద పురాణాలు విపులంగా వివరిస్తున్నాయి. సాధారణంగా మార్గశిర లేదా పుష్య మాసాలలో సూర్యుడు ధనురాశిలో సంచరిస్తున్నప్పుడు వచ్చే శుక్ల పక్ష ఏకాదశినే ముక్కోటి ఏకాదశిగా మనం జరుపుకుంటాం. పురాణాల అంతరార్థం ప్రకారం, కృతయుగంలో ముర అనే రాక్షసుడిని సంహరించడానికి శ్రీమహావిష్ణువు తన శక్తిని ఒక కన్యక రూపంలో ఉద్భవింపజేశాడు, ఆ శక్తినే 'ఏకాదశి' అని పిలుస్తారు. ముర అనే రాక్షసుడు మానవునిలోని అజ్ఞానానికి, అరిషడ్వర్గాలకు ప్రతీక. ఈ విజయం లభించిన రోజున ప్రసన్నుడైన విష్ణువు, వైకుంఠ ద్వారాలు తెరిచి ఉంచుతానని, ఆ రోజు తనను ఉత్తర ద్వారం గుండా దర్శించుకున్న భక్తులకు జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తి లభిస్తుందని వరమిచ్చాడు. అందుకే దీనిని 'మోక్ష ఏకాదశి' అని కూడా అంటారు. శాస్త్రాల ప్రకారం, ఈ ఒక్క రోజున చేసే ఉపవాసం ఏడాదిలోని మిగిలిన అన్ని ఏకాదశుల పుణ్య ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
ఏకాదశి వ్రత నియమాలు అత్యంత కఠినమైనవి మరియు ఆధ్యాత్మిక శక్తిని ఇచ్చేవి. దశమి నాటి రాత్రి నుండే భక్తులు సాత్విక ఆహారాన్ని స్వీకరించి, ఏకాదశి నాడు సంపూర్ణ ఉపవాసాన్ని పాటిస్తారు. ఈ వ్రతంలో భాగంగా 'నిరాహార' లేదా 'ఫలాహార' నియమాలను పాటిస్తారు. ఉపవాసం అంటే కేవలం ఆహారం మానేయడమే కాకుండా, మనసును భగవంతుని నామస్మరణలో ఉంచడం (ఉప అంటే దగ్గరగా, వాసం అంటే నివసించడం). రాత్రంతా జాగరణ చేస్తూ విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం, భజనలు చేయడం వల్ల ఇంద్రియ నిగ్రహం కలుగుతుంది. ద్వాదశి ఘడియలు రాగానే విష్ణువుకు నైవేద్యం సమర్పించి, సాత్విక భోజనంతో (పారణ) వ్రతాన్ని ముగిస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల శరీరం శుద్ధి అవ్వడమే కాకుండా, మానసిక దృఢత్వం పెరుగుతుందని ఆయుర్వేదం మరియు ఆధ్యాత్మిక శాస్త్రాలు ఏకగ్రీవంగా చెబుతున్నాయి.
ముక్కోటి ఏకాదశి నాడు 'ఉత్తర ద్వార దర్శనం' అత్యంత కీలకం. తిరుమల శ్రీవారి ఆలయంలో ఈ పర్వదినం సందర్భంగా వైకుంఠ ద్వారం అనబడే ప్రత్యేక ద్వారాన్ని తెరుస్తారు. సాధారణ రోజుల్లో మూసి ఉంచే ఈ ద్వారాన్ని కేవలం ఈ పది రోజుల పాటు మాత్రమే (వైకుంఠ ద్వాదశి వరకు) భక్తుల దర్శనం కోసం తెరుస్తారు. తిరుమలలో ఈ రోజున స్వామివారికి ధనుర్మాస కైంకర్యాలు, విశేష నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. శ్రీదేవి, భూదేవి సమేత మలయప్ప స్వామి వారు బంగారు రథంపై మాడ వీధులలో ఊరేగుతూ భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. భక్తులు ఆ పవిత్ర వైకుంఠ ద్వారం గుండా ప్రయాణించడం అనేది లౌకిక బంధాల నుండి విముక్తి పొంది పరమాత్మలో లీనమవ్వడానికి చేసే ఒక సంకేత ప్రయాణం. ఈ సమయంలో గోవింద నామస్మరణతో తిరుమల కొండ మార్మోగిపోతుంది.
ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో పరిశీలిస్తే, మన శరీరమే ఒక ఆలయమని, మనలోని దశేంద్రియాలు మరియు మనస్సును ఏకం చేసి భగవంతుని వైపు మళ్లించడమే నిజమైన ఏకాదశి వ్రతమని అర్థమవుతుంది. భగవద్గీతలోని అక్షరపరబ్రహ్మ యోగంలో, శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఈ కాలంలో దైవచింతనతో ఉండేవారు పునర్జన్మ లేని శాశ్వత మోక్షాన్ని పొందుతారని చెప్పారు. ముక్కోటి ఏకాదశి కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు, అది మానవాళిని అజ్ఞానం నుండి జ్ఞానం వైపుకు నడిపించే ఒక దివ్య మార్గం. ఈ పవిత్ర దర్శనం భగవంతుని అనంత కృపకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తూ, భక్తులను ధన్యజీవులుగా మారుస్తుంది. ఈ విధంగా భక్తి శ్రద్ధలతో ముక్కోటి ఏకాదశిని ఆచరించడం వల్ల ఇహలోకంలో సుఖసంతోషాలు, పరలోకంలో మోక్షం లభిస్తాయని మన పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి.