భక్తి రసామృత సారము - పోతన భాగవతం::-సి.హెచ్.ప్రతాప్

 శ్రీమద్భాగవతాన్ని వ్యాస మహర్షి సంస్కృతంలో రచించగా, దాన్ని తెలుగులోకి ఆంధ్రీకరించిన బమ్మెర పోతన ఆ భాగవతానికి తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని, విశిష్టతను తెచ్చిపెట్టారు. పోతన భాగవతం కేవలం అనువాద గ్రంథం కాదు; అది తెలుగు భాషా సౌందర్యానికి, కవితా మాధుర్యానికి, నిష్కల్మషమైన భక్తికి అద్దం పడుతుంది. ఈ గ్రంథం పోతన కవిత్వపు అత్యున్నత శిఖరం.
కవి పోతన నేటి తెలంగాణ రాష్ట్రం, వరంగల్ జిల్లాకు సమీపంలోని బమ్మెర గ్రామంలో జన్మించారు. ఈయన నియోగి బ్రాహ్మణుడు. తల్లి లక్కమాంబ, తండ్రి కేసన. ఆయనకు తిప్పన అనే సోదరుడు కలడు. పోతన చిన్ననాటి నుంచే వ్యవసాయం చేస్తూ, దైవభక్తితో జీవనాన్ని సాగించారు. ఈయన సహజ కవిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయనకు సంపదపై వ్యామోహం ఉండేది కాదు, కవిత్వం ద్వారా భగవదారాధన చేయాలనేదే ఆయన ముఖ్య లక్ష్యం.
పోతన భాగవతంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం ఆయనలోని పరమ భక్తి మరియు నిర్వ్యాజమైన ఆత్మనివేదన. లోకంలో కవిత్వమనేది ధనార్జనకు, రాజుల మెప్పు పొందడానికి సాధనంగా ఉన్న కాలంలో, పోతన భౌతిక సంపదలపై లేని మొక్కువైఖరిని ప్రదర్శించారు. తన భాగావతాన్ని అప్పటి రాజులైన సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడికి లేదా ఇతరులకు అంకితం ఇవ్వాలని పండితులు కోరినప్పటికీ, "పలికెడిది భాగవతమట, పలికించెడి విభుండు రామభద్రుండట" అని వినయంగా పలికి, ఈ మహాకావ్యాన్ని శ్రీరామచంద్రునికి అంకితం ఇచ్చారు. తన కవిత్వాన్ని భగవంతుని పాదాల చెంత ఉంచాలని భావించిన పోతన, ఆత్మశుద్ధికి, భక్తి మార్గానికి ఈ గ్రంథాన్ని నిదర్శనంగా నిలిపారు. ఈ కావ్యం భక్తి భావాన్ని రంగరించి, ప్రతి పద్యాన్ని భక్తిరసంతో నింపుతుంది.
పోతన సంస్కృత, తెలుగు భాషల్లో గొప్ప పండితుడైనప్పటికీ, తన భాగవతాన్ని సామాన్య ప్రజలకు కూడా అర్థమయ్యే విధంగా సరళమైన, సుందరమైన శైలిలో రచించారు. ఆయన పద్యాలలో ఉపయోగించిన పదాలు, నుడికారాలు ఎంతో సహజంగా, హృద్యంగా ఉండి, తెలుగుదనపు సొగసును సంతరించుకున్నాయి. పండితులు ఛందస్సు, అలంకారాలను ఆస్వాదిస్తే, పామరులు కథలోని భావ మాధుర్యాన్ని సులభంగా గ్రహిస్తారు. అందువల్లే, "పద్యం పలకగానే పోతన గుర్తుకు రావాలి" అనే నానుడి తెలుగునాట ప్రచారంలో ఉంది.
పోతన కవిత్వంలో ఒక ప్రత్యేకమైన మాధుర్యం మరియు అద్భుతమైన రసపోషణ ఉన్నాయి. ఆయన పద్యాలు చదువుతుంటే తేనెలా జాలువారిన అనుభూతి కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా దశమ స్కంధంలో శ్రీకృష్ణుని లీలలు, గోపికల విరహం, రుక్మిణీ కల్యాణం వంటి ఘట్టాలను వర్ణించిన తీరు అనన్యసామాన్యం. ఈ వర్ణనలో కరుణ, శృంగార, శాంత రసాలు అపారంగా పోషింపబడ్డాయి. గజేంద్ర మోక్షంలోని ఆర్తి, కరుణ రసం ("లావొక్కింతయు లేదు"), ప్రహ్లాద చరిత్రలోని అచంచల భక్తి, నరసింహావతారంలోని రౌద్రం – ఈ ఘట్టాలన్నింటినీ పోతన రసభరితంగా, దృశ్యమానం చేశాడు.
పోతన తన భాగవతంలో అచ్చమైన సంస్కృత ఛందస్సులతో పాటు, తెలుగువారికి ప్రీతిపాత్రమైన ఉత్పలమాల, చంపకమాల, కందము వంటి పద్యాలను, మరియు రగడ వంటి దేశీ ఛందస్సులను కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త అందాన్ని తెచ్చారు. ఆయన పద్యాలు నాటకీయతను, రాగయుక్తంగా పాడటానికి వీలుండే శైలిని కలిగి ఉంటాయి. భాగవతములోని ప్రతి పద్యమూ ఒక కళాఖండంగా, తరతరాలుగా తెలుగువారికి భక్తిని బోధించే వేదసమాన గ్రంథంగా నిలిచింది.
పోతన భాగవతం ఒక మహాకావ్యంగా తెలుగు సాహిత్యంలో అజరామరంగా నిలిచిపోయింది. దీనిని పఠించడం కేవలం సాహిత్యానుభూతి మాత్రమే కాదు, భగవద్భక్తిని పొందే ఒక సులువైన, మాధుర్యభరితమైన మార్గంగా తెలుగువారు భావిస్తారు.