నిస్వార్థం: -సి.హెచ్. ప్రతాప్

 గోదావరి తీరాన్ని ఆనుకుని ఉన్న పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని చిన్న గ్రామం కంచర్లపాలెం. ఆ ఊరిలో వెంకటేశ్వర్లు అనే ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు జీవించేవాడు. అతని జీవితం అతి సాధారణం—పెద్ద ఇల్లు లేదు, భారీ జీతం లేదు. కానీ అతడి మనసులో మాత్రం ఊరంతా చోటు చేసుకుంది. ఎవరికైనా కష్టం వస్తే, మాటకన్నా ముందుగా అడుగులు వేసే మనిషి వెంకటేశ్వర్లు.
ప్రతి ఉదయం పాఠశాలకు వెళ్లేముందు గుడి గంట మోగించి, చెరువు ఒడ్డున కాసేపు నిలబడేవాడు. “ఈ రోజు నా చేతిలో ఎవరికైనా మేలు జరగాలి,” అన్నది అతడి మౌన ప్రార్థన. అది కేవలం ఆలోచన కాదు—అతడి జీవన విధానం.
ఒక ఏడాది వరదలు ఊరిని ముంచెత్తాయి. చెరువు గట్టు పగిలి పొలాల్లోకి నీరు దూసుకొచ్చింది. రైతులు దిక్కుతోచక నిలబడ్డారు. అధికార యంత్రాంగం రావడానికి ఆలస్యం అవుతుండగా, వెంకటేశ్వర్లు తన చిన్న పొదుపును తీసుకుని మట్టి బస్తాలు కొనుగోలు చేశాడు. యువకులను కూడగట్టి, తానే ముందుగా గట్టుపై నిలబడ్డాడు. ఎవరో “ఇంత చేస్తున్నావెందుకు?” అని అడిగితే, అతడు ప్రశాంతంగా, “ఇది నా ఊరు. నా బాధ్యత,” అని మాత్రమే అన్నాడు.
పాఠశాలలో అతడి నిస్వార్థం మరింత స్పష్టంగా కనిపించేది. పేద పిల్లలకు పుస్తకాలు, దుస్తులు కొనిచ్చేవాడు. డబ్బుల్లేని పిల్లలను సాయంత్రం ఇంట్లోనే చదివించేవాడు. ఎవరికీ చెప్పుకోడు. ఒకసారి జిల్లా అధికారి వచ్చి, “ఇంత సేవ చేస్తే ఏదైనా ఆశ ఉంటుందేమో?” అని ప్రశ్నించాడు. వెంకటేశ్వర్లు చిరునవ్వుతో, “నాకున్న ఆశ ఒక్కటే—ఈ పిల్లలు నిలబడాలి,” అని సమాధానమిచ్చాడు.
 
కాలం ప్రవహించింది. అతడి శిష్యుల్లో ఒకడు—సూర్య—డాక్టర్ అయ్యాడు. ఊరికి వచ్చి చిన్న ఆసుపత్రి ప్రారంభించాడు. ప్రారంభ సభలో సూర్య మాట్లాడాడు. “ఈ ఆసుపత్రి నా ప్రతిభ ఫలితం కాదు. మా గురువు వెంకటేశ్వర్లు నిస్వార్థంగా నాపై పెట్టిన నమ్మకానికి గుర్తు,” అన్నాడు. సభ నిశ్శబ్దమైంది. వెంకటేశ్వర్లు మాత్రం చివరి వరుసలో కూర్చుని తల వంచాడు.
సభ ముగింపు వేళ గ్రామస్తులు అతడిని రెండు మాటలు చెప్పమని కోరారు. వెంకటేశ్వర్లు మెల్లగా లేచి, ప్రశాంత స్వరంతో ఇలా అన్నాడు—
“నిస్వార్థం అంటే కోల్పోవడం కాదు—విస్తరించడం. ప్రతిఫలం ఆశించని కృషి మాత్రమే మనుషులను మనుషులుగా ఉంచుతుంది. పేరు కోసం చేసిన సేవ శబ్దం చేస్తుంది; నిశ్శబ్దంగా చేసిన సేవ తరాలను మార్చుతుంది. మన జీవితం అర్థవంతమవ్వాలంటే, స్వార్థాన్ని మౌనంగా విడిచిపెట్టాలి.”