1932లో మహాత్మా గాంధీ పూణేలోని ఎరవాడ కారాగారంలో చేపట్టిన నిరాహార దీక్ష భారత రాజకీయ మరియు సామాజిక చరిత్రలో ఒక అత్యంత కీలకమైన మలుపు. బ్రిటీష్ ప్రధాన మంత్రి రామ్సే మాక్డొనాల్డ్ ప్రకటించిన 'కమ్యూనల్ అవార్డు' ద్వారా అణగారిన వర్గాలకు (దళిత వర్గాలకు) ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను కేటాయించాలని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఈ నిర్ణయం భారతదేశపు సమగ్రతకు మరియు హిందూ సమాజ ఐక్యతకు గొడ్డలి పెట్టు వంటిదని గాంధీజీ భావించారు. బ్రిటీష్ వారు అనుసరిస్తున్న 'విడదీసి పాలించు' (డివిదె అంద్ ౠలె) తంత్రంలో భాగంగానే హిందూ సమాజం నుండి దళితులను శాశ్వతంగా వేరు చేయడానికి ఈ ప్రయత్నం జరుగుతోందని ఆయన బలంగా నమ్మారు. అందుకే, ఈ ప్రతిపాదనను నిరసిస్తూ 1932 సెప్టెంబర్ 20న గాంధీజీ ఆమరణ నిరాహార దీక్షను ప్రారంభించారు.
గాంధీజీ దృష్టిలో ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు కేవలం రాజకీయ కేటాయింపులు మాత్రమే కావు, అవి అంటరానితనం అనే సామాజిక రుగ్మతను మరింత శాశ్వతం చేస్తాయని ఆయన ఆందోళన చెందారు. అణగారిన వర్గాలను హిందూ మతం నుండి విడదీయడం వల్ల వారి సామాజిక స్థితి మెరుగుపడదని, పైగా సమాజంలో విభజన రేఖలు మరింత ముదురుతాయని ఆయన వాదించారు. ఈ దీక్ష దేశవ్యాప్తంగా అపారమైన సంచలనాన్ని సృష్టించింది. దేశం నలుమూలల నుండి ప్రజలు, నాయకులు గాంధీజీ ఆరోగ్య పరిస్థితిపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఇది హిందూ సమాజంలోని అగ్రవర్ణాల వారిలో ఒక గొప్ప ఆత్మపరిశీలనకు దారితీసింది; అంటరానితనం తొలగించకపోతే జాతి ఐక్యత సాధ్యం కాదనే స్పృహ కలిగించింది.
మరోవైపు, అణగారిన వర్గాల ప్రతినిధిగా డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఈ విషయంలో గట్టి పట్టుదలతో ఉన్నారు. దళితులకు రాజకీయ రక్షణలు లేకపోతే వారి అభ్యున్నతి సాధ్యం కాదని ఆయన వాదించారు. అయితే, గాంధీజీ ప్రాణాలు ప్రమాదంలో ఉండటంతో దేశవ్యాప్తంగా పెరిగిన ఒత్తిడి మరియు జాతీయ ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని అంబేద్కర్ చర్చలకు అంగీకరించారు. సెప్టెంబర్ 24, 1932న గాంధీజీ మరియు అంబేద్కర్ మధ్య చారిత్రాత్మకమైన 'పూనా ఒప్పందం' కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల డిమాండ్ను పక్కన పెట్టి, ఉమ్మడి నియోజకవర్గాలలోనే దళితులకు రిజర్వ్ చేయబడిన స్థానాల సంఖ్యను 71 నుండి 148కి పెంచారు.
ఈ ఒప్పందంతో గాంధీజీ తన దీక్షను విరమించారు. ఈ ఘట్టం కేవలం రాజకీయ ఒప్పందానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. దీని తర్వాతే గాంధీజీ 'హరిజన సేవా సంఘ్'ను స్థాపించి, తన జీవితకాలం అంటరానితనం నిర్మూలనకు అంకితం చేశారు. భారతదేశంలో సామాజిక న్యాయం మరియు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం మధ్య సమతుల్యతను సాధించడంలో ఈ దీక్ష ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది. బ్రిటీష్ వారి కుతంత్రాన్ని తిప్పికొట్టడమే కాకుండా, హిందూ సమాజంలో అంతర్గత సంస్కరణలకు ఈ ఘటన ఒక బలమైన పునాది వేసింది.
గాంధీజీ దృష్టిలో ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు కేవలం రాజకీయ కేటాయింపులు మాత్రమే కావు, అవి అంటరానితనం అనే సామాజిక రుగ్మతను మరింత శాశ్వతం చేస్తాయని ఆయన ఆందోళన చెందారు. అణగారిన వర్గాలను హిందూ మతం నుండి విడదీయడం వల్ల వారి సామాజిక స్థితి మెరుగుపడదని, పైగా సమాజంలో విభజన రేఖలు మరింత ముదురుతాయని ఆయన వాదించారు. ఈ దీక్ష దేశవ్యాప్తంగా అపారమైన సంచలనాన్ని సృష్టించింది. దేశం నలుమూలల నుండి ప్రజలు, నాయకులు గాంధీజీ ఆరోగ్య పరిస్థితిపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఇది హిందూ సమాజంలోని అగ్రవర్ణాల వారిలో ఒక గొప్ప ఆత్మపరిశీలనకు దారితీసింది; అంటరానితనం తొలగించకపోతే జాతి ఐక్యత సాధ్యం కాదనే స్పృహ కలిగించింది.
మరోవైపు, అణగారిన వర్గాల ప్రతినిధిగా డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఈ విషయంలో గట్టి పట్టుదలతో ఉన్నారు. దళితులకు రాజకీయ రక్షణలు లేకపోతే వారి అభ్యున్నతి సాధ్యం కాదని ఆయన వాదించారు. అయితే, గాంధీజీ ప్రాణాలు ప్రమాదంలో ఉండటంతో దేశవ్యాప్తంగా పెరిగిన ఒత్తిడి మరియు జాతీయ ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని అంబేద్కర్ చర్చలకు అంగీకరించారు. సెప్టెంబర్ 24, 1932న గాంధీజీ మరియు అంబేద్కర్ మధ్య చారిత్రాత్మకమైన 'పూనా ఒప్పందం' కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల డిమాండ్ను పక్కన పెట్టి, ఉమ్మడి నియోజకవర్గాలలోనే దళితులకు రిజర్వ్ చేయబడిన స్థానాల సంఖ్యను 71 నుండి 148కి పెంచారు.
ఈ ఒప్పందంతో గాంధీజీ తన దీక్షను విరమించారు. ఈ ఘట్టం కేవలం రాజకీయ ఒప్పందానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. దీని తర్వాతే గాంధీజీ 'హరిజన సేవా సంఘ్'ను స్థాపించి, తన జీవితకాలం అంటరానితనం నిర్మూలనకు అంకితం చేశారు. భారతదేశంలో సామాజిక న్యాయం మరియు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం మధ్య సమతుల్యతను సాధించడంలో ఈ దీక్ష ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది. బ్రిటీష్ వారి కుతంత్రాన్ని తిప్పికొట్టడమే కాకుండా, హిందూ సమాజంలో అంతర్గత సంస్కరణలకు ఈ ఘటన ఒక బలమైన పునాది వేసింది.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి