మహాత్మా గాంధీ జీవిత ప్రస్థానంలో అహ్మదాబాద్లోని సబర్మతీ ఆశ్రమం తర్వాత అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రదేశం సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమం. 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం కోసం సబర్మతీ ఆశ్రమం నుండి బయలుదేరినప్పుడు, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు తిరిగి అక్కడికి అడుగు పెట్టనని గాంధీజీ ప్రతిజ్ఞ చేశారు. ఈ క్రమంలో 1934లో ఆయన కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేసి, రాజకీయాల కంటే సామాజిక పునర్నిర్మాణానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తత్ఫలితంగా 1936లో మహారాష్ట్రలోని వార్ధాకు సమీపంలో ఉన్న సేగావ్ అనే చిన్న గ్రామానికి తన నివాసాన్ని మార్చారు. ఈ గ్రామాన్నే తర్వాతి కాలంలో సేవాగ్రామ్ అని పిలిచారు.
గాంధీజీ సేవాగ్రామ్ను ఎంచుకోవడానికి ప్రధాన కారణం భారతదేశపు ఆత్మ గ్రామాల్లోనే ఉందని ఆయన నమ్మడమే. కేవలం పట్టణాల్లో ఉండి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం కంటే, మారుమూల గ్రామంలో ఉండి స్వయంగా మార్పును ఆచరించి చూపాలని ఆయన ఆశించారు. అప్పట్లో సేగావ్ గ్రామంలో కనీస వసతులు లేవు. సరైన రవాణా మార్గాలు గానీ, వైద్య సదుపాయాలు గానీ అందుబాటులో ఉండేవి కావు. అటువంటి చోట గాంధీజీ తన ఆశ్రమాన్ని నిర్మించుకుని, గ్రామీణ భారత సవాళ్లను స్వయంగా అనుభవించారు. ఈ ఆశ్రమం కేవలం ఆయన నివాసం మాత్రమే కాదు, అది సామాజిక మరియు ఆర్థిక మార్పులకు ఒక ప్రయోగశాలగా మారింది.
సేవాగ్రామ్లో గాంధీజీ ప్రధానంగా మూడు అంశాలపై దృష్టి సారించారు: విద్య, పారిశుధ్యం మరియు స్వయంపాలన. విద్యారంగంలో ఆయన నయీ తాలీమ్ అనే వినూత్న విద్యా విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. విద్య అనేది కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం కాకుండా, చేతివృత్తులతో అనుసంధానం కావాలని ఆయన బోధించారు. తద్వారా విద్యార్థులు స్వయం సమృద్ధి సాధించడమే కాకుండా, శ్రమ పట్ల గౌరవాన్ని పెంపొందించుకోవాలని ఆకాంక్షించారు. పారిశుధ్యం విషయంలో గాంధీజీ మరింత కఠినంగా ఉండేవారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అంటువ్యాధులు సోకకుండా ఉండాలంటే వ్యక్తిగత మరియు పరిసరాల పరిశుభ్రత ఎంత ముఖ్యమో ఆయన స్వయంగా వీధులను శుభ్రం చేస్తూ ప్రజలకు వివరించేవారు.
ఆర్థికంగా గ్రామాలు స్వయంపాలన సాగించాలనేది గాంధీజీ దృఢ నిశ్చయం. ఖాదీ వడకడం, నూలు వడకడం వంటి పనుల ద్వారా ప్రతి గ్రామం తన అవసరాలను తానే తీర్చుకోవాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమంలోని ప్రతి నివాసి ఈ పనుల్లో భాగస్వామ్యం పంచుకోవాల్సి ఉండేది. రాజకీయ చర్చల కంటే గ్రామాల్లో పేదరికం మరియు అంటరానితనం వంటి సమస్యలపై పోరాడటమే నిజమైన దేశ సేవ అని ఆయన నిరూపించారు. 1936 నుండి 1948 వరకు సేవాగ్రామ్ భారత జాతీయ ఉద్యమానికి గుండెకాయలా పనిచేసింది. దేశవిదేశాల నుండి అనేకమంది నాయకులు గాంధీజీ సలహాల కోసం ఈ చిన్న గ్రామానికి వచ్చేవారు.
ఆశ్రమంలోని సాధారణ జీవనశైలి మరియు క్రమశిక్షణ భారతీయులకు ఒక కొత్త మార్గాన్ని చూపింది. నేటికీ సేవాగ్రామ్ గాంధేయవాదానికి మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి ఒక గొప్ప స్ఫూర్తి కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. బాపూజీ కన్న కలల సాకారం కోసం ఒక సామాన్యమైన గ్రామంలో జరిగిన ఈ అసాధారణ ప్రయోగం, మన దేశ అభివృద్ధిలో గ్రామాల పాత్ర ఎంత కీలకమో చాటిచెబుతోంది.
గాంధీజీ సేవాగ్రామ్ను ఎంచుకోవడానికి ప్రధాన కారణం భారతదేశపు ఆత్మ గ్రామాల్లోనే ఉందని ఆయన నమ్మడమే. కేవలం పట్టణాల్లో ఉండి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం కంటే, మారుమూల గ్రామంలో ఉండి స్వయంగా మార్పును ఆచరించి చూపాలని ఆయన ఆశించారు. అప్పట్లో సేగావ్ గ్రామంలో కనీస వసతులు లేవు. సరైన రవాణా మార్గాలు గానీ, వైద్య సదుపాయాలు గానీ అందుబాటులో ఉండేవి కావు. అటువంటి చోట గాంధీజీ తన ఆశ్రమాన్ని నిర్మించుకుని, గ్రామీణ భారత సవాళ్లను స్వయంగా అనుభవించారు. ఈ ఆశ్రమం కేవలం ఆయన నివాసం మాత్రమే కాదు, అది సామాజిక మరియు ఆర్థిక మార్పులకు ఒక ప్రయోగశాలగా మారింది.
సేవాగ్రామ్లో గాంధీజీ ప్రధానంగా మూడు అంశాలపై దృష్టి సారించారు: విద్య, పారిశుధ్యం మరియు స్వయంపాలన. విద్యారంగంలో ఆయన నయీ తాలీమ్ అనే వినూత్న విద్యా విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. విద్య అనేది కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం కాకుండా, చేతివృత్తులతో అనుసంధానం కావాలని ఆయన బోధించారు. తద్వారా విద్యార్థులు స్వయం సమృద్ధి సాధించడమే కాకుండా, శ్రమ పట్ల గౌరవాన్ని పెంపొందించుకోవాలని ఆకాంక్షించారు. పారిశుధ్యం విషయంలో గాంధీజీ మరింత కఠినంగా ఉండేవారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అంటువ్యాధులు సోకకుండా ఉండాలంటే వ్యక్తిగత మరియు పరిసరాల పరిశుభ్రత ఎంత ముఖ్యమో ఆయన స్వయంగా వీధులను శుభ్రం చేస్తూ ప్రజలకు వివరించేవారు.
ఆర్థికంగా గ్రామాలు స్వయంపాలన సాగించాలనేది గాంధీజీ దృఢ నిశ్చయం. ఖాదీ వడకడం, నూలు వడకడం వంటి పనుల ద్వారా ప్రతి గ్రామం తన అవసరాలను తానే తీర్చుకోవాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమంలోని ప్రతి నివాసి ఈ పనుల్లో భాగస్వామ్యం పంచుకోవాల్సి ఉండేది. రాజకీయ చర్చల కంటే గ్రామాల్లో పేదరికం మరియు అంటరానితనం వంటి సమస్యలపై పోరాడటమే నిజమైన దేశ సేవ అని ఆయన నిరూపించారు. 1936 నుండి 1948 వరకు సేవాగ్రామ్ భారత జాతీయ ఉద్యమానికి గుండెకాయలా పనిచేసింది. దేశవిదేశాల నుండి అనేకమంది నాయకులు గాంధీజీ సలహాల కోసం ఈ చిన్న గ్రామానికి వచ్చేవారు.
ఆశ్రమంలోని సాధారణ జీవనశైలి మరియు క్రమశిక్షణ భారతీయులకు ఒక కొత్త మార్గాన్ని చూపింది. నేటికీ సేవాగ్రామ్ గాంధేయవాదానికి మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి ఒక గొప్ప స్ఫూర్తి కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. బాపూజీ కన్న కలల సాకారం కోసం ఒక సామాన్యమైన గ్రామంలో జరిగిన ఈ అసాధారణ ప్రయోగం, మన దేశ అభివృద్ధిలో గ్రామాల పాత్ర ఎంత కీలకమో చాటిచెబుతోంది.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి