గాంధీజీ కథలు – 86: - సి.హెచ్. ప్రతాప్

 మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలో 1920లో ప్రారంభమైన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామంలో ఒక నూతన అధ్యాయాన్ని లిఖించింది. ఇది కేవలం రాజకీయ స్వతంత్రం కోసం చేసిన పోరాటం మాత్రమే కాదు, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా భారతీయులు సాగించిన ఒక గొప్ప నైతిక తిరుగుబాటు. రౌలత్ చట్టం, జలియన్ వాలా బాగ్ మారణకాండ మరియు ఖిలాఫత్ సమస్యల పట్ల బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం చూపిన ఉదాసీనతకు నిరసనగా గాంధీజీ ఈ ఉద్యమానికి పిలుపునిచ్చారు. బ్రిటిష్ పాలన భారతీయుల సహకారం మీదనే ఆధారపడి ఉందని, ఆ సహకారాన్ని ఉపసంహరించుకుంటే ఏడాదిలోపు స్వరాజ్యం వస్తుందని ఆయన బలంగా విశ్వసించారు. ఈ క్రమంలోనే ఆయన అహింసా మార్గంలో 'సహాయ నిరాకరణ' అనే శక్తివంతమైన ఆయుధాన్ని ప్రజల ముందుకు తెచ్చారు.
సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో భాగంగా దేశవ్యాప్తంగా విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ మరియు స్వదేశీ వస్తువుల వాడకం ప్రధానాంశాలుగా మారాయి. నగరాలు మరియు పట్టణాలలో వేలాది మంది ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చి విదేశీ వస్త్రాలను గుట్టలుగా పోసి తగులబెట్టారు. ఈ 'విదేశీ వస్త్రాల దహనం' బ్రిటిష్ వారి ఆర్థిక మూలాలను దెబ్బతీయడమే కాకుండా, భారతీయులలో ఆత్మగౌరవాన్ని మరియు ఐక్యతను నింపింది. గాంధీజీ స్వయంగా చరఖాపై నూలు వడకడం ప్రారంభించి, ప్రతి భారతీయుడు ఖాదీ వస్త్రాలనే ధరించాలని కోరారు. ఇది కేవలం ఒక వస్త్రం మార్పు మాత్రమే కాదు, పరాయి పాలనపై ఆర్థిక ఆధారిత పోరాటం. విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మరియు కళాశాలలను వదిలిపెట్టగా, లాయర్లు కోర్టులను బహిష్కరించారు. చిత్తరంజన్ దాస్, మోతీలాల్ నెహ్రూ వంటి ప్రముఖ నాయకులు తమ లాభదాయకమైన న్యాయవాద వృత్తులను త్యజించి ఉద్యమంలో దూకారు.
ఈ ఉద్యమం దేశంలోని మారుమూల గ్రామాలకు కూడా పాకింది. రైతులు పన్నులు చెల్లించడానికి నిరాకరించారు మరియు కార్మికులు ఫ్యాక్టరీలలో సమ్మెలు చేశారు. ఈ దశలో హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత ఉచ్ఛస్థితికి చేరుకుంది, ఇది బ్రిటిష్ పాలకులను కలవరపెట్టింది. సహాయ నిరాకరణ అనేది కేవలం ప్రతిఘటన మాత్రమే కాదు, అది ఒక నైతిక విప్లవం. బ్రిటిష్ వారు ఇచ్చే బిరుదులను, గౌరవాలను భారతీయులు వెనక్కి ఇచ్చేశారు. గాంధీజీ తనకు లభించిన 'కైజర్-ఇ-హింద్' పతకాన్ని తిరిగి ఇచ్చివేస్తూ, అన్యాయమైన ప్రభుత్వంతో సహకరించడం పాపమని ప్రకటించారు. ఈ ఉద్యమం ద్వారా సామాన్య ప్రజలలో భయం తొలగిపోయింది; జైలుకు వెళ్లడం ఒక గౌరవంగా భావించే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం భారతీయుల ఆలోచనా దృక్పథాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం అజేయమైనది కాదని, ప్రజలందరూ ఏకమైతే దాన్ని కూల్చడం సాధ్యమేనని నిరూపితమైంది. ఈ ఉద్యమం ద్వారా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కేవలం ఒక మేధావుల సంస్థ నుండి ప్రజా బాహుళ్య సంస్థగా రూపాంతరం చెందింది. అహింస మరియు సత్యాగ్రహం అనేవి బలహీనుల ఆయుధాలు కాదని, అవి అత్యంత శక్తివంతమైన పోరాట మార్గాలని ప్రపంచం గుర్తించింది. 1922లో చౌరీ చౌరా ఘటన కారణంగా ఉద్యమం హఠాత్తుగా ఆగిపోయినప్పటికీ, అది సృష్టించిన జాతీయ భావం మరియు స్వేచ్ఛా కాంక్ష తర్వాతి పోరాటాలకు గట్టి పునాదిగా నిలిచాయి.