గాంధీజీ కథలు- 120: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 పూణేలోని ఆగా ఖాన్ ప్యాలెస్‌లో గాంధీజీ గడిపిన రెండేళ్ల కాలం ఆయన జీవితంలో అత్యంత వేదనాభరితమైనది. బయటి ప్రపంచానికి ఇది ఒక అందమైన ప్యాలెస్‌లా కనిపించినా గాంధీజీకి మాత్రం అది ఒక శూన్యంలా అనిపించేది. ముఖ్యంగా ఆయన నీడలా ఉండే కార్యదర్శి మహదేవ్ దేశాయ్ మరియు అర్థాంగి కస్తూర్బా గాంధీ మరణాల తర్వాత ఆయన తీవ్రమైన ఒంటరితనాన్ని అనుభవించారు. ఆ కష్టకాలంలో గాంధీజీ తన ఒంటరితనాన్ని అధిగమించడానికి మరియు తన మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడానికి విద్యాపరమైన మరియు ఆధ్యాత్మిక వ్యాపకాలపై దృష్టి సారించారు. జైలు గోడల మధ్య ఉన్న సమయాన్ని ఆయన వృథా చేయకుండా ఒక నిరంతర విద్యార్థిలా గడిపారు.
ఆగా ఖాన్ ప్యాలెస్‌లో ఉన్నప్పుడు గాంధీజీ తన సహచరులకు ముఖ్యంగా మీరాబెన్ మరియు మనూ గాంధీలకు విద్యాబోధన చేసేవారు. ఆయన ఒక క్రమశిక్షణ కలిగిన ఉపాధ్యాయుడిలా ప్రతిరోజూ తరగతులు నిర్వహించేవారు. గీత వ్యాఖ్యానం, చరిత్ర మరియు భాషా నైపుణ్యాల గురించి ఆయన వారికి వివరించేవారు. విద్య అనేది కేవలం పుస్తకాల్లో ఉండేది కాదని అది మనిషి శీలాన్ని నిర్మించేదిగా ఉండాలని ఆయన నమ్మేవారు. అందుకే ఆయన జైలులో కూడా శారీరక శ్రమను విద్యలో భాగంగా చేసేవారు. ప్రతిరోజూ రాట్నం వడకడం, ప్యాలెస్ ఆవరణలోని తోటను శుభ్రం చేయడం వంటి పనులు చేస్తూ తన సహచరులకు ఆదర్శంగా నిలిచేవారు.
ఈ నిర్బంధ కాలంలో గాంధీజీ భగవద్గీతను మరింత లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. ఆయన గీతను తన "ఆధ్యాత్మిక నిఘంటువు"గా భావించేవారు. మహదేవ్ దేశాయ్ మరణం తర్వాత ఆయన రాసిన డైరీలు మరియు నోట్స్ సరిచూడటం గాంధీజీకి ఒక ముఖ్యమైన పనిగా మారింది. దేశాయ్ అసంపూర్తిగా వదిలివేసిన పనులను పూర్తి చేస్తూ ఆయన జ్ఞాపకాల్లో గడిపేవారు. అలాగే తన భార్య కస్తూర్బాకు అక్షరాలు నేర్పడం మరియు ఆమెకు చదువు పట్ల ఆసక్తి కలిగించడానికి గాంధీజీ ఎంతో ఓపికతో ప్రయత్నించేవారు. ఆమె మరణించే వరకు ఆమెకు తోడుగా ఉంటూ ఒక గురువుగా కూడా వ్యవహరించారు.
గాంధీజీ ఈ ప్యాలెస్‌లో ఉన్నప్పుడు వివిధ భాషలపై పట్టు సాధించడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన సంస్కృతం మరియు ఉర్దూ భాషలను అధ్యయనం చేసేవారు. జైలు నుండి ఆయన రాసిన ఉత్తరాలు ఆయన విద్యా దృక్పథానికి నిదర్శనం. ప్రతి ఉత్తరంలోనూ ఏదో ఒక నీతి లేదా కొత్త విషయాన్ని నేర్పేలా ఆయన జాగ్రత్త పడేవారు. ఆగా ఖాన్ ప్యాలెస్‌లో ఆయన అనుభవించిన ఒంటరితనం ఆయనను మరింత అంతర్ముఖుడిని చేసింది. ఈ ఏకాంతం ఆయనకు తనను తాను విశ్లేషించుకోవడానికి మరియు తన అహింసా సిద్ధాంతాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకోవడానికి దోహదపడింది.
ప్రస్తుతం ఆగా ఖాన్ ప్యాలెస్‌లో గాంధీజీ వాడిన వస్తువులను మరియు ఆయన గడిపిన గదులను మనం చూడవచ్చు. అక్కడ ఉన్న గాంధీజీ మరియు కస్తూర్బా స్మారక చిహ్నాలు వారి త్యాగాలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. ప్యాలెస్‌లోని గ్యాలరీలో గాంధీజీ రాసిన ఉత్తరాలు, ఆయన వాడిన రాట్నం మరియు ఇతర వ్యక్తిగత వస్తువులు ప్రదర్శనకు ఉంచారు. ఇవి చూసినప్పుడు గాంధీజీ ఆ ప్యాలెస్‌లో ఎంతటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో కూడా తన నైతికతను కోల్పోకుండా ఉన్నారో మనకు అర్థమవుతుంది. ఆగా ఖాన్ ప్యాలెస్ కేవలం ఒక పర్యాటక ప్రాంతం కాదు అది భారతదేశ స్వతంత్ర పోరాటంలో గాంధీజీ అనుభవించిన మానసిక సంఘర్షణకు మరియు ఆయన అచంచలమైన దీక్షకు ప్రతిరూపం.