కస్తూరిబా గాంధీ మరణం తర్వాత మహాత్మా గాంధీ జీవితంలో జరిగిన అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్ నుండి విడుదల మరియు దేశ విభజన ముంగిట శాంతి యాత్రలు. 1944 ఫిబ్రవరి 22న ఆగాఖాన్ ప్యాలెస్లో జైలు శిక్ష అనుభవిస్తూనే కస్తూరిబా గాంధీ పరమపదించారు. అరవై ఏళ్లకు పైగా తన నీడలా నడిచిన సహధర్మచారిణిని కోల్పోవడం గాంధీజీని తీవ్రంగా కలచివేసింది. అయితే ఆ వ్యక్తిగత దుఃఖం కంటే దేశం ఎదుర్కొంటున్న సంక్షోభమే ఆయనను ముందుకు నడిపించింది. కస్తూరిబా మరణించిన కొద్ది నెలలకే, అంటే 1944 మే 6న బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గాంధీజీ ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో ఆయనను జైలు నుండి విడుదల చేసింది.
జైలు నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత గాంధీజీ ఎదుట ఉన్న అతిపెద్ద సవాలు హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను కాపాడటం. దేశవ్యాప్తంగా మతపరమైన విభేదాలు తారస్థాయికి చేరుకుంటున్న తరుణంలో, ఆయన మహమ్మద్ అలీ జిన్నాతో చర్చలు జరపాలని నిర్ణయించుకున్నారు. 1944 సెప్టెంబర్లో బొంబాయిలో జరిగిన ఈ గాంధీ-జిన్నా చర్చలు చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగినవి. దేశాన్ని ముక్కలు చేయాలనే పాకిస్థాన్ డిమాండ్ను అడ్డుకోవడానికి, దేశ ఐక్యతను కాపాడటానికి గాంధీజీ తన వంతు ప్రయత్నం చేశారు. కస్తూరిబా మరణం తర్వాత ఆయన మునుపటి కంటే ఎక్కువ నిశ్శబ్దాన్ని, ప్రార్థనను ఆశ్రయించారు. తన జీవితంలో ఎదురైన అతిపెద్ద వ్యక్తిగత లోటును ఆయన ప్రజాసేవ ద్వారా పూడ్చుకోవడానికి ప్రయత్నించారు.
ఈ సమయంలోనే గాంధీజీ తన నిర్మాణ కార్యక్రమాలను మరింత ఉధృతం చేశారు. ఖాదీ ప్రచారం, అంటరానితనం నిర్మూలన మరియు గ్రామ స్వరాజ్యం కోసం ఆయన నిరంతరం శ్రమించారు. 1946లో బెంగాల్లోని నోయాఖలీలో చెలరేగిన ఘోరమైన మతకల్లోలాలు ఆయనను తీవ్రంగా కలచివేసాయి. కస్తూరిబా తోడు లేకపోయినా, వృద్ధాప్యం పైబడినప్పటికీ, ఆయన ఒంటరిగా శాంతి స్థాపన కోసం ఆ ప్రాంతాల్లో పర్యటించారు. మురికి కాలువలు, బురద దారుల గుండా నడుస్తూ శాంతి సందేశాన్ని పంచారు. "నేను ఇక్కడ శాంతిని నెలకొల్పుతాను లేదా ఇక్కడే మరణిస్తాను" అనే దృఢ సంకల్పంతో ఆయన ముందుకు సాగారు.
కస్తూరిబా మరణం తర్వాత గాంధీజీ జీవితంలో ఒక రకమైన వైరాగ్యం కనిపిస్తుంది. ఆయన తన ఆహార నియమాలను మరింత కఠినతరం చేశారు, ఎక్కువ సమయం మౌన వ్రతాన్ని పాటించేవారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటం చివరి దశకు చేరుకున్న కొద్దీ ఆయన బాధ్యతలు పెరిగాయి. రాజకీయ అధికారం కంటే సామాజిక సామరస్యమే ముఖ్యమని ఆయన నమ్మారు. 1947 ఆగస్టు 15న దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు అందరూ సంబరాలు చేసుకుంటుంటే, గాంధీజీ మాత్రం కలకత్తాలో మత సామరస్యం కోసం ఉపవాసం చేస్తూ గడిపారు. జీవిత చరమాంకంలో ఆయన చూపిన ఈ ధైర్యం, నిబద్ధత కస్తూరిబా ఆశయాలకు ఆయన ఇచ్చిన గొప్ప నివాళి. తన అర్ధాంగి లేని లోటును కోట్లాది మంది భారతీయుల కష్టాలను పంచుకోవడం ద్వారా ఆయన భరించారు.
జైలు నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత గాంధీజీ ఎదుట ఉన్న అతిపెద్ద సవాలు హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను కాపాడటం. దేశవ్యాప్తంగా మతపరమైన విభేదాలు తారస్థాయికి చేరుకుంటున్న తరుణంలో, ఆయన మహమ్మద్ అలీ జిన్నాతో చర్చలు జరపాలని నిర్ణయించుకున్నారు. 1944 సెప్టెంబర్లో బొంబాయిలో జరిగిన ఈ గాంధీ-జిన్నా చర్చలు చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగినవి. దేశాన్ని ముక్కలు చేయాలనే పాకిస్థాన్ డిమాండ్ను అడ్డుకోవడానికి, దేశ ఐక్యతను కాపాడటానికి గాంధీజీ తన వంతు ప్రయత్నం చేశారు. కస్తూరిబా మరణం తర్వాత ఆయన మునుపటి కంటే ఎక్కువ నిశ్శబ్దాన్ని, ప్రార్థనను ఆశ్రయించారు. తన జీవితంలో ఎదురైన అతిపెద్ద వ్యక్తిగత లోటును ఆయన ప్రజాసేవ ద్వారా పూడ్చుకోవడానికి ప్రయత్నించారు.
ఈ సమయంలోనే గాంధీజీ తన నిర్మాణ కార్యక్రమాలను మరింత ఉధృతం చేశారు. ఖాదీ ప్రచారం, అంటరానితనం నిర్మూలన మరియు గ్రామ స్వరాజ్యం కోసం ఆయన నిరంతరం శ్రమించారు. 1946లో బెంగాల్లోని నోయాఖలీలో చెలరేగిన ఘోరమైన మతకల్లోలాలు ఆయనను తీవ్రంగా కలచివేసాయి. కస్తూరిబా తోడు లేకపోయినా, వృద్ధాప్యం పైబడినప్పటికీ, ఆయన ఒంటరిగా శాంతి స్థాపన కోసం ఆ ప్రాంతాల్లో పర్యటించారు. మురికి కాలువలు, బురద దారుల గుండా నడుస్తూ శాంతి సందేశాన్ని పంచారు. "నేను ఇక్కడ శాంతిని నెలకొల్పుతాను లేదా ఇక్కడే మరణిస్తాను" అనే దృఢ సంకల్పంతో ఆయన ముందుకు సాగారు.
కస్తూరిబా మరణం తర్వాత గాంధీజీ జీవితంలో ఒక రకమైన వైరాగ్యం కనిపిస్తుంది. ఆయన తన ఆహార నియమాలను మరింత కఠినతరం చేశారు, ఎక్కువ సమయం మౌన వ్రతాన్ని పాటించేవారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటం చివరి దశకు చేరుకున్న కొద్దీ ఆయన బాధ్యతలు పెరిగాయి. రాజకీయ అధికారం కంటే సామాజిక సామరస్యమే ముఖ్యమని ఆయన నమ్మారు. 1947 ఆగస్టు 15న దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు అందరూ సంబరాలు చేసుకుంటుంటే, గాంధీజీ మాత్రం కలకత్తాలో మత సామరస్యం కోసం ఉపవాసం చేస్తూ గడిపారు. జీవిత చరమాంకంలో ఆయన చూపిన ఈ ధైర్యం, నిబద్ధత కస్తూరిబా ఆశయాలకు ఆయన ఇచ్చిన గొప్ప నివాళి. తన అర్ధాంగి లేని లోటును కోట్లాది మంది భారతీయుల కష్టాలను పంచుకోవడం ద్వారా ఆయన భరించారు.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి