మహాత్మా గాంధీ జీవితంలో స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాటి ఉపవాసం తర్వాత జరిగిన అత్యంత విషాదకరమైన, ఉద్వేగభరితమైన ఘట్టం ఢిల్లీకి తిరిగి రావడం మరియు శరణార్థుల కష్టాలను పంచుకోవడం (1947 సెప్టెంబర్ - అక్టోబర్). కలకత్తాలో అద్భుతమైన రీతిలో శాంతిని నెలకొల్పిన గాంధీజీ, అక్కడి నుండి పంజాబ్ వెళ్లాలని భావించారు. అయితే దేశ రాజధాని ఢిల్లీ మత కలహాలతో అట్టుడుకుతుందనే వార్త వినడంతో ఆయన సెప్టెంబర్ 9న ఢిల్లీ చేరుకున్నారు. ఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్లో అడుగుపెట్టిన ఆయనకు అక్కడ శ్మశాన నిశ్శబ్దం కనిపించింది. దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన నెల రోజులకే రాజధాని నగరం శరణార్థుల ఆర్తనాదాలతో నిండిపోవడం ఆయనను తీవ్రంగా కలచివేసింది.
ఢిల్లీలో గాంధీజీ ఎప్పుడూ బస చేసే 'భంగీ కాలనీ' (హరిజన బస్తీ) అప్పటికే పాకిస్థాన్ నుండి వచ్చిన శరణార్థులతో నిండిపోయింది. వారు తీవ్రమైన కోపంతో, ఆవేదనతో ఉన్నారు. తన నివాసం శరణార్థుల ఆశ్రయంగా మారడం చూసి గాంధీజీ సంతోషించినా, వారిలో ఉన్న విద్వేషం ఆయనను ఆందోళనకు గురిచేసింది. ఆయన బిర్లా హౌస్కు మారాల్సి వచ్చింది, కానీ ఆయన మనసు మాత్రం ఎప్పుడూ బాధితుల మధ్యే ఉండేది. ప్రతిరోజూ ఆయన శరణార్థుల శిబిరాలను సందర్శించి, వారి గాయాలను తుడవడానికి ప్రయత్నించారు. కస్తూరిబా తోడు లేని ఆ ఏకాంతంలో, లక్షలాది మంది నిరాశ్రయుల కష్టాలే ఆయన కష్టాలుగా మారాయి.
ఈ సమయంలోనే గాంధీజీకి ఒక వింత అనుభవం ఎదురైంది. ఆయన ప్రార్థనా సమావేశాల్లో ఖురాన్ వాక్యాలు చదువుతుంటే కొందరు హిందూ శరణార్థులు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. "మా ఇళ్లు కూలిపోయాయి, మా వాళ్లు చనిపోయారు, ఇప్పుడు మీరు శత్రువుల గ్రంథాన్ని ఇక్కడ చదువుతారా?" అని నిలదీశారు. గాంధీజీ ఏమాత్రం కోపగించుకోకుండా, "దేవుడు ఒక్కడే, ప్రార్థనలో ద్వేషానికి చోటు లేదు" అని శాంతంగా నచ్చజెప్పారు. ఒక సందర్భంలో అల్లరి మూకలు ఆయనపై దాడికి ప్రయత్నించినా, ఆయన తన అహింసా మార్గాన్ని వీడలేదు. ఢిల్లీలోని చలిలో, వృద్ధాప్య భారంతో ఆయన సాగించిన ఈ శాంతి పోరాటం ప్రపంచానికే ఒక పాఠం.
అక్టోబర్ 2న గాంధీజీ తన 78వ పుట్టినరోజును జరుపుకున్నారు. అయితే ఆ రోజు ఆయన ముఖంలో సంతోషం లేదు. "ఈ రక్తపాతాన్ని చూడటానికి నేను ఇంకా ఎందుకు బతికి ఉన్నానో అర్థం కావడం లేదు" అని ఆయన ఆవేదనగా వ్యాఖ్యానించారు. దేశ విభజన వల్ల కలిగిన గాయం, ప్రజల మధ్య పెరిగిన ద్వేషం ఆయనను రోజురోజుకూ కృంగదీశాయి. కస్తూరిబా జీవించి ఉంటే ఈ కష్టకాలంలో తనకు ఎంతో ధైర్యాన్ని ఇచ్చేదని ఆయన సన్నిహితుల వద్ద గుర్తు చేసుకునేవారు. స్వాతంత్ర్య భారతావనిలో మొదటి గాంధీ జయంతి అట్టహాసాలకు దూరంగా, కేవలం ప్రార్థనలు మరియు సేవతో గడిచిపోయింది.
ఢిల్లీలో గాంధీజీ ఎప్పుడూ బస చేసే 'భంగీ కాలనీ' (హరిజన బస్తీ) అప్పటికే పాకిస్థాన్ నుండి వచ్చిన శరణార్థులతో నిండిపోయింది. వారు తీవ్రమైన కోపంతో, ఆవేదనతో ఉన్నారు. తన నివాసం శరణార్థుల ఆశ్రయంగా మారడం చూసి గాంధీజీ సంతోషించినా, వారిలో ఉన్న విద్వేషం ఆయనను ఆందోళనకు గురిచేసింది. ఆయన బిర్లా హౌస్కు మారాల్సి వచ్చింది, కానీ ఆయన మనసు మాత్రం ఎప్పుడూ బాధితుల మధ్యే ఉండేది. ప్రతిరోజూ ఆయన శరణార్థుల శిబిరాలను సందర్శించి, వారి గాయాలను తుడవడానికి ప్రయత్నించారు. కస్తూరిబా తోడు లేని ఆ ఏకాంతంలో, లక్షలాది మంది నిరాశ్రయుల కష్టాలే ఆయన కష్టాలుగా మారాయి.
ఈ సమయంలోనే గాంధీజీకి ఒక వింత అనుభవం ఎదురైంది. ఆయన ప్రార్థనా సమావేశాల్లో ఖురాన్ వాక్యాలు చదువుతుంటే కొందరు హిందూ శరణార్థులు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. "మా ఇళ్లు కూలిపోయాయి, మా వాళ్లు చనిపోయారు, ఇప్పుడు మీరు శత్రువుల గ్రంథాన్ని ఇక్కడ చదువుతారా?" అని నిలదీశారు. గాంధీజీ ఏమాత్రం కోపగించుకోకుండా, "దేవుడు ఒక్కడే, ప్రార్థనలో ద్వేషానికి చోటు లేదు" అని శాంతంగా నచ్చజెప్పారు. ఒక సందర్భంలో అల్లరి మూకలు ఆయనపై దాడికి ప్రయత్నించినా, ఆయన తన అహింసా మార్గాన్ని వీడలేదు. ఢిల్లీలోని చలిలో, వృద్ధాప్య భారంతో ఆయన సాగించిన ఈ శాంతి పోరాటం ప్రపంచానికే ఒక పాఠం.
అక్టోబర్ 2న గాంధీజీ తన 78వ పుట్టినరోజును జరుపుకున్నారు. అయితే ఆ రోజు ఆయన ముఖంలో సంతోషం లేదు. "ఈ రక్తపాతాన్ని చూడటానికి నేను ఇంకా ఎందుకు బతికి ఉన్నానో అర్థం కావడం లేదు" అని ఆయన ఆవేదనగా వ్యాఖ్యానించారు. దేశ విభజన వల్ల కలిగిన గాయం, ప్రజల మధ్య పెరిగిన ద్వేషం ఆయనను రోజురోజుకూ కృంగదీశాయి. కస్తూరిబా జీవించి ఉంటే ఈ కష్టకాలంలో తనకు ఎంతో ధైర్యాన్ని ఇచ్చేదని ఆయన సన్నిహితుల వద్ద గుర్తు చేసుకునేవారు. స్వాతంత్ర్య భారతావనిలో మొదటి గాంధీ జయంతి అట్టహాసాలకు దూరంగా, కేవలం ప్రార్థనలు మరియు సేవతో గడిచిపోయింది.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి