మహాత్మా గాంధీ జీవితంలో ఢిల్లీ శరణార్థుల శిబిరాల సందర్శన తర్వాత జరిగిన అత్యంత కీలకమైన, ఆఖరి పోరాట ఘట్టం 1948 జనవరి 12న ప్రారంభించిన ఆమరణ నిరాహార దీక్ష. దేశ రాజధానిలో హింస పూర్తిగా అదుపులోకి రాకపోవడం, మత సామరస్యం దెబ్బతినడం చూసి గాంధీజీ తీవ్ర మనస్తాపానికి గురయ్యారు. ఒకవైపు చలికాలం, మరోవైపు 78 ఏళ్ల వృద్ధాప్య భారంతో ఆయన శరీరం సహకరించకపోయినా, సమాజంలోని ద్వేషాన్ని తొలగించడానికి తన ప్రాణాలనే పణంగా పెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నారు. జనవరి 12న తన సాయంత్రం ప్రార్థనా సమావేశంలో "రేపటి నుండి నేను నిరాహార దీక్ష ప్రారంభిస్తున్నాను" అని ప్రకటించి అందరినీ విస్మయానికి గురిచేశారు.
ఈ ఉపవాసం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం కేవలం ఢిల్లీలో శాంతిని నెలకొల్పడం మాత్రమే కాదు, పాకిస్థాన్కు భారత్ చెల్లించాల్సిన 55 కోట్ల రూపాయల బకాయిలను విడుదల చేయించడం కూడా. దేశ విభజన ఒప్పందం ప్రకారం ఈ సొమ్ము ఇవ్వాల్సి ఉన్నా, అప్పట్లో కాశ్మీర్ సమస్య వల్ల భారత ప్రభుత్వం ఆ నిధులను నిలిపివేసింది. అయితే గాంధీజీ మాత్రం ఒక దేశంగా ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడం నైతిక ధర్మమని, అది పాటించకపోతే మన దేశ ప్రతిష్ట మంటగలుస్తుందని నమ్మారు. మతం పేరుతో దేశం విడిపోయినా, మానవీయ విలువలు మరియు నైతిక బాధ్యతలు విస్మరించకూడదని ఆయన గట్టిగా వాదించారు. తన ప్రియశిష్యులైన నెహ్రూ, పటేల్ వంటి వారు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినా ఆయన తన పట్టు వదల్లేదు.
జనవరి 13న బిర్లా హౌస్లో ప్రారంభమైన ఈ దీక్ష దేశవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం సృష్టించింది. గాంధీజీ ఆరోగ్యం క్షీణిస్తోందనే వార్త వినగానే ఢిల్లీ వీధుల్లో విద్వేషం స్థానంలో ఆందోళన మొదలైంది. "గాంధీజీని రక్షించుకుందాం" అనే నినాదాలతో వేలాది మంది ప్రజలు ఆయన నివాసం వద్దకు చేరుకున్నారు. కస్తూరిబా మరణం తర్వాత ఆయనకు తోడుగా ఉన్న ఏకైక శక్తి తన ఆత్మబలమే. ఆ బలంతోనే ఆయన ఐదు రోజుల పాటు కేవలం నీటిని మాత్రమే తీసుకుంటూ ఉపవాసం కొనసాగించారు. చివరికి జనవరి 18న అన్ని మతాల ప్రతినిధులు, రాజకీయ నాయకులు కలిసి వచ్చి శాంతి ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. పాకిస్థాన్కు నిధులు విడుదల చేయడానికి ప్రభుత్వం కూడా అంగీకరించింది.
ఈ విజయం గాంధీజీ నైతిక విజయంగా నిలిచిపోయింది. మతోన్మాదం పై అహింస సాధించిన గెలుపుగా దీనిని అభివర్ణించవచ్చు. అయితే, ఇదే సంఘటన అతివాదుల్లో ఆయన పట్ల విపరీతమైన కక్షను పెంపొందించింది. ఈ ఉపవాసం ముగిసిన రెండు రోజులకే, అంటే జనవరి 20న ఆయన ప్రార్థనా సమావేశంలో బాంబు పేలుడు జరిగింది. కానీ గాంధీజీ ఏమాత్రం భయపడకుండా తన ప్రార్థనను కొనసాగించారు. మరణం తన ముంగిట ఉన్నా, ఆయన శాంతి మార్గాన్ని వీడలేదు. కస్తూరిబా లేని లోటును కోట్లాది మంది భారతీయుల మధ్య సామరస్యాన్ని నెలకొల్పడం ద్వారా పూడ్చుకోవాలని ఆయన తన చివరి శ్వాస వరకు ప్రయత్నించారు.
ఈ ఉపవాసం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం కేవలం ఢిల్లీలో శాంతిని నెలకొల్పడం మాత్రమే కాదు, పాకిస్థాన్కు భారత్ చెల్లించాల్సిన 55 కోట్ల రూపాయల బకాయిలను విడుదల చేయించడం కూడా. దేశ విభజన ఒప్పందం ప్రకారం ఈ సొమ్ము ఇవ్వాల్సి ఉన్నా, అప్పట్లో కాశ్మీర్ సమస్య వల్ల భారత ప్రభుత్వం ఆ నిధులను నిలిపివేసింది. అయితే గాంధీజీ మాత్రం ఒక దేశంగా ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడం నైతిక ధర్మమని, అది పాటించకపోతే మన దేశ ప్రతిష్ట మంటగలుస్తుందని నమ్మారు. మతం పేరుతో దేశం విడిపోయినా, మానవీయ విలువలు మరియు నైతిక బాధ్యతలు విస్మరించకూడదని ఆయన గట్టిగా వాదించారు. తన ప్రియశిష్యులైన నెహ్రూ, పటేల్ వంటి వారు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినా ఆయన తన పట్టు వదల్లేదు.
జనవరి 13న బిర్లా హౌస్లో ప్రారంభమైన ఈ దీక్ష దేశవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం సృష్టించింది. గాంధీజీ ఆరోగ్యం క్షీణిస్తోందనే వార్త వినగానే ఢిల్లీ వీధుల్లో విద్వేషం స్థానంలో ఆందోళన మొదలైంది. "గాంధీజీని రక్షించుకుందాం" అనే నినాదాలతో వేలాది మంది ప్రజలు ఆయన నివాసం వద్దకు చేరుకున్నారు. కస్తూరిబా మరణం తర్వాత ఆయనకు తోడుగా ఉన్న ఏకైక శక్తి తన ఆత్మబలమే. ఆ బలంతోనే ఆయన ఐదు రోజుల పాటు కేవలం నీటిని మాత్రమే తీసుకుంటూ ఉపవాసం కొనసాగించారు. చివరికి జనవరి 18న అన్ని మతాల ప్రతినిధులు, రాజకీయ నాయకులు కలిసి వచ్చి శాంతి ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. పాకిస్థాన్కు నిధులు విడుదల చేయడానికి ప్రభుత్వం కూడా అంగీకరించింది.
ఈ విజయం గాంధీజీ నైతిక విజయంగా నిలిచిపోయింది. మతోన్మాదం పై అహింస సాధించిన గెలుపుగా దీనిని అభివర్ణించవచ్చు. అయితే, ఇదే సంఘటన అతివాదుల్లో ఆయన పట్ల విపరీతమైన కక్షను పెంపొందించింది. ఈ ఉపవాసం ముగిసిన రెండు రోజులకే, అంటే జనవరి 20న ఆయన ప్రార్థనా సమావేశంలో బాంబు పేలుడు జరిగింది. కానీ గాంధీజీ ఏమాత్రం భయపడకుండా తన ప్రార్థనను కొనసాగించారు. మరణం తన ముంగిట ఉన్నా, ఆయన శాంతి మార్గాన్ని వీడలేదు. కస్తూరిబా లేని లోటును కోట్లాది మంది భారతీయుల మధ్య సామరస్యాన్ని నెలకొల్పడం ద్వారా పూడ్చుకోవాలని ఆయన తన చివరి శ్వాస వరకు ప్రయత్నించారు.
addComments
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి