మన పుణ్య క్షేత్రాలు- 5: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని క్షిప్రా నదీ తీరాన వెలసిన ఉజ్జయిని నగరం అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రంగా విరాజిల్లుతోంది. ఇక్కడ కొలువై ఉన్న శ్రీ మహాకాళేశ్వర స్వామి ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ ఆలయానికి ఉన్న అతిపెద్ద విశిష్టత ఏమిటంటే ఇక్కడ శివుడు దక్షిణామూర్తిగా కొలువై ఉండటం. జ్యోతిర్లింగాలన్నింటిలోనూ కేవలం మహాకాళేశ్వరుడు మాత్రమే దక్షిణ ముఖంగా ఉండటం వల్ల ఈ క్షేత్రానికి తాంత్రిక ప్రాముఖ్యత కూడా మెండుగా ఉంది. కాలానికి అధిపతి అయిన మహాకాళుడిని దర్శించుకుంటే అకాల మరణ భయం తొలగిపోయి మోక్షం ప్రాప్తిస్తుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఉజ్జయిని నగరాన్ని పూర్వం అవంతికా నగరం అని పిలిచేవారు. ఇది పురాణ కాలం నుండి ఆధ్యాత్మికతకు విద్యకు కేంద్రంగా ఉంది.
మహాకాళేశ్వర ఆలయ నిర్మాణం భూమి లోపలి నుండి పైకి మూడు అంతస్తులుగా నిర్మితమై అద్భుతమైన వాస్తు శైలిని కలిగి ఉంది. గర్భాలయంలో మహాకాళేశ్వరుడు జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంలో ఉండగా దాని పైన ఉన్న అంతస్తులో ఓంకారేశ్వర లింగం ఉంటుంది. అన్నింటికంటే పైన ఉన్న మూడవ అంతస్తులో నాగచంద్రేశ్వర ఆలయం ఉంటుంది. ఈ నాగచంద్రేశ్వర ఆలయాన్ని సంవత్సరానికి ఒక్కసారి మాత్రమే నాగపంచమి రోజున భక్తుల సందర్శనార్థం తెరుస్తారు. ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో కోటి తీర్థం అనే పవిత్ర కోనేరు ఉంది. ఇక్కడ ప్రతిరోజూ జరిగే భస్మ హారతి ప్రపంచప్రసిద్ధమైంది. సూర్యోదయానికి ముందే స్మశానవాసి అయిన శివుడికి చితి భస్మంతో అభిషేకం చేయడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ప్రస్తుతం ఈ భస్మాన్ని ఆవు పేడతో తయారు చేసిన పవిత్ర విభూతిని ఉపయోగించి శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ హారతిని చూడటానికి దేశం నలుమూలల నుండి భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు.
ఈ ఆలయ పురాణ నేపథ్యం పరిశీలిస్తే పూర్వం దూషణుడు అనే రాక్షసుడు ఉజ్జయిని ప్రజలను హింసించేవాడు. వేద పండితులు భక్తులు చేసే ప్రార్థనలను మన్నించిన శివుడు మహాకాళుడి రూపంలో ఉద్భవించి ఆ రాక్షసుడిని సంహరించాడు. భక్తుల కోరిక మేరకు స్వామి అక్కడే జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా వెలిశాడు. విక్రమాదిత్య మహారాజు ఈ క్షేత్రాన్ని ఎంతో అభివృద్ధి చేశాడు. ప్రతి పన్నెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఇక్కడ క్షిప్రా నదీ తీరాన కుంభమేళా అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. ఉజ్జయిని క్షేత్రం కేవలం జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం మాత్రమే కాకుండా ఇది ఒక శక్తిపీఠం కూడా. సతీదేవి శరీర భాగాలలో మోచేయి ఇక్కడ పడిందని దేవీ భాగవతం చెబుతోంది. అందుకే ఈ క్షేత్రం శివశక్తుల సంగమంగా వెలుగొందుతోంది.
ఉజ్జయిని క్షేత్రానికి వెళ్ళిన భక్తులు మహాకాళేశ్వరుడితో పాటు క్షిప్రా నదిలో స్నానం ఆచరించి కాలభైరవ ఆలయాన్ని కూడా దర్శిస్తారు. ఇక్కడ కాలభైరవుడికి మద్యం నైవేద్యంగా సమర్పించడం ఒక విలక్షణమైన ఆచారం. ఆధునిక కాలంలో ప్రభుత్వం ఈ క్షేత్రాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేస్తూ 'మహాకాల్ లోక్' అనే భారీ కారిడార్‌ను నిర్మించింది. ఇది భక్తులకు శివపురాణ గాథలను ప్రతిబింబించే వందలాది శిల్పాలతో అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తోంది. ఆధ్యాత్మిక శాంతిని కోరుకునే వారికి ఉజ్జయిని మహాకాళేశ్వర క్షేత్రం ఒక దివ్య ధామం. సృష్టి లయకారుడైన ఆ పరమశివుడి అనుగ్రహం పొందేందుకు ఈ క్షేత్ర సందర్శన అత్యంత ఉత్తమ మార్గంగా భక్తులు భావిస్తారు. నిరంతరం శివనామ స్మరణతో మార్మోగే ఈ క్షేత్రం మానవ జన్మ ధన్యమయ్యేలా చేసే పవిత్ర స్థలం. ఇక్కడ ప్రతి అడుగులోనూ దైవత్వం ఉట్టిపడుతుంది.