మన పుణ్య క్షేత్రాలు- 27: - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 మహారాష్ట్రలోని సోలాపూర్ జిల్లాలో చంద్రభాగా నది తీరాన వెలసిన పండరీపురం పరమ పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రం. ఇక్కడ కొలువై ఉన్న దైవం శ్రీ పాండురంగ విఠలుడు. భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షంలా భాసించే ఈ స్వామిని విఠోబా అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం కేవలం ఒక కట్టడం మాత్రమే కాదు, ఇది శతాబ్దాల నాటి భక్తి ఉద్యమానికి, భాగవత సంప్రదాయానికి నిలయం. పుండరీకుడు అనే భక్తుని పిలుపు మేరకు వైకుంఠం నుండి దిగివచ్చిన శ్రీకృష్ణుడు, ఇక్కడ ఇటుకపై నిలబడి భక్తులకు దర్శనమిస్తున్నాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. తన తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నమైన పుండరీకుడు, స్వామి రాకను గమనించి ఆయన కూర్చోవడానికి ఒక ఇటుకను విసిరాడని, ఆ ఇటుకపైనే స్వామి రెండు చేతులు నడుముపై ఉంచుకుని నిలబడ్డాడని ప్రతీతి. అందుకే ఈ స్వామిని విఠలుడు అని అంటారు. విఠ్ అంటే మరాఠీ భాషలో ఇటుక అని అర్థం.
పండరీపుర ఆలయ నిర్మాణం అత్యంత ప్రాచీనమైనది. ఇక్కడి గర్భాలయంలో స్వామి వారు పడమర ముఖంగా ఉంటారు. స్వామి వారి విగ్రహం నల్లని శిలతో నిర్మితమై, అత్యంత ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, భక్తులు నేరుగా గర్భాలయంలోకి వెళ్లి స్వామి వారి పాదాలను తాకి నమస్కరించుకోవచ్చు. దీనిని పదదర్శనం అని పిలుస్తారు. కులమత భేదాలు లేకుండా ప్రతి భక్తుడు భగవంతుని పాదాల చెంత చేరే అవకాశం కల్పించడం ఈ క్షేత్రం యొక్క గొప్పతనం. ఆలయ ప్రాంగణంలో రుక్మిణీ దేవికి కూడా ప్రత్యేక సన్నిధి ఉంది. భక్తులు ముందుగా విఠలుడిని దర్శించుకుని, ఆ తర్వాత అమ్మవారిని సేవించుకుంటారు. ఇక్కడ విఠలుడు మరియు రుక్మిణి విడివిడి గర్భాలయాలలో కొలువై ఉండటం ఒక విశేషం.
పండరీపుర క్షేత్రంతో అనేకమంది భక్తాగ్రేసరుల చరిత్ర ముడిపడి ఉంది. జ్ఞానేశ్వర్, నామదేవ్, ఏకనాథ్, తుకారాం వంటి గొప్ప సంత్ కవులు పాండురంగనిపై అనేక అభంగాలు రచించారు. నామదేవుడు స్వామి వారి గర్భాలయ మెట్టు వద్దే సమాధి అయ్యాడని చెబుతారు, అందుకే ఆ మెట్టును నామదేవ పాయరి అని పిలుస్తారు. ప్రతి ఏటా ఆషాఢ ఏకాదశి మరియు కార్తీక ఏకాదశి పర్వదినాల్లో ఇక్కడ జరిగే వారీ యాత్ర అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. మహారాష్ట్ర నలుమూలల నుండి లక్షలాది మంది భక్తులు కాలినడకన దిండీలు కట్టుకుని, విఠల నామస్మరణ చేస్తూ ఈ క్షేత్రానికి చేరుకుంటారు. చంద్రభాగా నదిలో పవిత్ర స్నానం ఆచరించడం వల్ల సర్వపాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ నది ఇక్కడ చంద్రవంక ఆకారంలో ప్రవహిస్తుంది కాబట్టి దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది.
ఆలయ పరిసరాల్లో అనేక ఉపాలయాలు మరియు మఠాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ నిరంతరం భజనలు, కీర్తనలు మారుమోగుతూ ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని కలిగిస్తాయి. పాండురంగడు భక్తుల కష్టాలను తీర్చే వాడని, పిలిస్తే పలికే దైవమని నమ్ముతారు. భక్తి ఉంటే భగవంతుడు సామాన్య మానవుల ఇళ్లకు కూడా వస్తాడని నిరూపించిన క్షేత్రం ఇది. చొక్కామేళా, కానోపాత్ర వంటి సామాన్య భక్తుల జీవితాల్లో విఠలుడు చేసిన అద్భుతాలు నేటికీ ఇక్కడ కథలుగా చెప్పుకుంటారు. పండరీపురం కేవలం ఒక యాత్రా స్థలం మాత్రమే కాదు, అది ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే దివ్య ధామం. సకల జీవులలో భగవంతుడిని చూడాలనే గొప్ప సందేశాన్ని ఈ క్షేత్రం ఇస్తుంది.
మహారాష్ట్ర సంస్కృతిలో పండరీపుర విఠలుడు అంతర్భాగమైపోయాడు. ప్రతి ఇంట్లోనూ విఠలుడి పటం లేదా విగ్రహం కనిపిస్తుంది. దక్షిణాది నుండి కూడా అధిక సంఖ్యలో భక్తులు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తారు. రైలు మరియు బస్సు మార్గాల ద్వారా ఈ క్షేత్రానికి చేరుకోవడం సులభం. పాండురంగని దర్శనం వల్ల కలిగే మానసిక ప్రశాంతత వర్ణనాతీతం. భక్త వత్సలుడైన ఆ విఠలుని కరుణా కటాక్షాలు పొందేందుకు ప్రతి ఒక్కరూ జీవితంలో ఒక్కసారైనా పండరీపురాన్ని దర్శించుకోవాలి. ఇక్కడ వినిపించే విఠల విఠల జై హరి విఠల అనే నామం భక్తులలో ఒక నూతన ఉత్తేజాన్ని కలిగిస్తుంది.