జటాయువు: -సి.హెచ్.ప్రతాప్

 రామాయణ మహాకావ్యంలో జటాయువు పాత్ర త్యాగానికి, ధర్మానికి ,  అసమానమైన ధైర్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. గరుత్మంతుని కుమారుడైన ఈ పక్షి రాజు దశరథ మహారాజుకు అత్యంత ఆప్తమిత్రుడు. అరణ్యవాస సమయంలో శ్రీరాముడు, సీతాదేవి, లక్ష్మణులతో జటాయువుకు పరిచయం ఏర్పడింది. పంచవటిలో సీతారాములకు తోడుగా ఉంటూ వారి రక్షణ బాధ్యతను తాను కూడా స్వీకరిస్తానని జటాయువు మాట ఇస్తాడు. ఒక పక్షి అయి ఉండి కూడా మానవ సంబంధాలను, స్నేహ ధర్మాన్ని ఇంతగా గౌరవించడం జటాయువు గొప్పతనానికి నిదర్శనం. సీతాపహరణం సమయంలో జటాయువు ప్రదర్శించిన పరాక్రమం అద్వితీయం. రావణుడు సీతను బలాత్కారంగా అపహరించి ఆకాశ మార్గంలో లంకకు తీసుకువెళ్తుండగా ఆమె ఆర్తనాదాలు జటాయువు చెవిన పడతాయి. తన వయస్సు మళ్ళినా, శత్రువు అజేయమైన బలవంతుడని తెలిసినా జటాయువు వెనుకాడలేదు. అన్యాయాన్ని ఎదిరించడం తన కర్తవ్యంగా భావించి రావణుడితో ఘోరమైన యుద్ధానికి తలపడతాడు.
రావణుడి రథాన్ని ముక్కలు చేసి, గుర్రాలను చంపి, అతని విల్లును విరిచి జటాయువు తన వాడియైన ముక్కుతో, గోళ్ళతో రావణుడి శరీరాన్ని గాయపరుస్తాడు. ఒక పక్షి తనపై ఇంతటి దాడి చేస్తుందని రావణుడు ఊహించలేదు. చాలా సేపు జరిగిన ఈ పోరాటంలో రావణుడు తన చంద్రహాస ఖడ్గంతో జటాయువు రెక్కలను నరికివేస్తాడు. రెక్కలు తెగి నేలకూలిన జటాయువు ప్రాణాలు సీతారాముల రాక కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉంటాయి. సీతను వెతుకుతూ వచ్చిన రామలక్ష్మణులకు జటాయువు కనిపిస్తాడు. రావణుడు సీతను దక్షిణ దిశగా తీసుకువెళ్ళాడని సమాచారాన్ని అందించి శ్రీరాముడి ఒడిలోనే జటాయువు తన చివరి శ్వాస వదులుతాడు. జటాయువు మరణం శ్రీరాముడిని ఎంతగానో కలిచివేస్తుంది. తన తండ్రి దశరథుడి మరణానికి ఎంతగా బాధపడ్డాడో జటాయువు మరణానికి కూడా అంతే వ్యథ చెందుతాడు.
శ్రీరాముడు స్వయంగా జటాయువుకు అంత్యక్రియలు నిర్వహించి పితృసమానమైన గౌరవాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. జటాయువు కేవలం ఒక పక్షి మాత్రమే కాదు, ఆపదలో ఉన్న మహిళను రక్షించడానికి తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన వీరుడు. బలహీనులను వేధించే వారిని ఎదిరించడానికి శారీరక బలం కంటే మానసిక ధైర్యం, ధర్మబుద్ధి ముఖ్యమని జటాయువు వృత్తాంతం మనకు బోధిస్తుంది. నిస్వార్థమైన సేవ, స్నేహం కోసం ప్రాణత్యాగం చేసే గుణం సమాజంలో ఉన్నతమైన విలువలను చాటిచెబుతాయి. రామాయణంలో జటాయువు చేసిన ఈ గొప్ప త్యాగం వల్లనే రావణుడి అంతానికి పునాది పడింది. రాముడికి మొదటి సమాచారం అందించడం ద్వారా సీత జాడ తెలుసుకోవడంలో జటాయువు కీలక పాత్ర పోషించాడు. నేటి కాలంలో కూడా జటాయువు కథ అధర్మానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడే స్ఫూర్తిని ఇస్తుంది. ఒక పక్షి జాతికి చెందిన జీవి ప్రదర్శించిన ఈ ఉదాత్తమైన ప్రవర్తన మానవాళికి ఎల్లప్పుడూ ఆదర్శప్రాయంగా ఉంటుంది. త్యాగం మరియు వీరత్వం కలగలిసిన జటాయువు వ్యక్తిత్వం రామాయణంలో ఒక అద్భుతమైన ఘట్టం.