స్థితప్రజ్ఞత; - సి.హెచ్.ప్రతాప్

 విజయపురి అనే రాజ్యంలో మాధవుడు అనే గొప్ప వ్యాపారి ఉండేవాడు. అతను తన కష్టార్జితంతో అపారమైన సంపదను, కీర్తిని గడించాడు. అయితే, మాధవుడికి ఒక ప్రత్యేకమైన లక్షణం ఉండేది. లాభం వచ్చినప్పుడు అతిగా సంబరపడిపోవడం, నష్టం వచ్చినప్పుడు కుంగిపోయి కన్నీరు మున్నీరు కావడం అతని నైజం. అతని మనసు ఎప్పుడూ అలజడితో నిండి ఉండేది. ఒకసారి సముద్ర ప్రయాణంలో అతని సరుకులతో ఉన్న ఓడలు మునిగిపోయి, సగం ఆస్తి హరించుకుపోయింది. ఆ దుఃఖంలో అతను తిండి నిద్ర మాని అనారోగ్యం పాలయ్యాడు.
అదే గ్రామం వెలుపల ఒక చిన్న ఆశ్రమంలో ఒక జ్ఞాని నివసించేవారు. మాధవుడు తన మనశ్శాంతి కోసం ఆ జ్ఞానిని దర్శించుకున్నాడు. "స్వామీ, నా జీవితం ఊయలలా ఊగుతోంది. సుఖం వస్తే ఆకాశానికి ఎగిరిపోతున్నాను, కష్టం వస్తే పాతాళానికి పడిపోతున్నాను. ఈ అశాంతి నుండి నాకు విముక్తి కలిగించరా?" అని వేడుకున్నాడు. ఆ జ్ఞాని చిరునవ్వుతో, "నాయనా, నీకు కావాల్సింది స్థితప్రజ్ఞత. అంటే సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను సమానంగా స్వీకరించే సమత్వ భావం" అని చెప్పారు.
అది ఎలా సాధ్యమని మాధవుడు ప్రశ్నించగా, జ్ఞాని అతడిని ఒక సరస్సు దగ్గరకు తీసుకెళ్లారు. "చూడు మాధవా, ఈ సరస్సులో రాయి వేస్తే తరంగాలు వస్తాయి, కానీ కాసేపటికే నీరు మళ్ళీ ప్రశాంతంగా మారుతుంది. మనిషి మనసు కూడా అలాగే ఉండాలి. బయటి పరిస్థితులు మనల్ని కదిలించినా, లోపల ప్రశాంతత చెడకూడదు" అని వివరించారు. మాధవుడు ఆ మాటలను శ్రద్ధగా విని, తన దైనందిన జీవితంలో ఆచరించడం ప్రారంభించాడు.
కొన్ని నెలల తర్వాత, మాధవుడికి మళ్ళీ వ్యాపారంలో భారీ లాభం వచ్చింది. ఈసారి అతను గంతులు వేయలేదు, ప్రశాంతంగా ఆ ధనాన్ని అవసరమైన పనులకు కేటాయించాడు. అలాగే, ఒక అగ్ని ప్రమాదంలో అతని గిడ్డంగి కాలిపోయినప్పుడు కూడా అతను చలించలేదు. జరిగిన నష్టాన్ని గమనించి, తదుపరి చర్యల గురించి ఆలోచించాడు తప్ప ఏడవలేదు. ఊరి జనం అతనిలోని ఈ మార్పును చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. రాజుగారు కూడా మాధవుడి నిలకడను మెచ్చి అతడిని రాజ్య సలహాదారుగా నియమించారు.
మాధవుడు తన జీవితంలో సాధించిన ఈ గొప్ప మార్పును స్మరించుకుంటూ, తనను గౌరవించడానికి వచ్చిన సభలో అందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు:
"మిత్రులారా, జీవితం అంటేనే ఎండలు, వానల కలయిక. సుఖం వచ్చినప్పుడు పొంగిపోవడం, కష్టం వచ్చినప్పుడు క్రుంగిపోవడం మన బలహీనతకు నిదర్శనం. స్థితప్రజ్ఞత అంటే భావాలను చంపుకోవడం కాదు, భావాలకు బానిస కాకపోవడం. సముద్రం ఎన్ని నదులు వచ్చి చేరినా తన హద్దులు దాటదు, అలాగే ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా మన అంతరాత్మ ప్రశాంతతను కోల్పోకూడదు. ఈ సమతుల్యత ఉన్నప్పుడే మనిషి సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలడు. నిన్నటి నష్టం రేపటి లాభానికి పునాది కావచ్చు, లేదా నేటి విజయం రేపటి సవాలుకు ఆరంభం కావచ్చు. ఏది జరిగినా అది కాలప్రవాహంలో ఒక భాగమని గుర్తించి, మన పనిని మనం నిష్కామంగా చేసుకుంటూ పోవడమే అసలైన విజ్ఞత. ఈ ప్రశాంతత నా సంపద కంటే మిన్న అయినది, ఇది మనందరిలోనూ ఉండాలి."