నూలిపోగు: - వరలక్ష్మి యనమండ్ర

 

కరీంనగర్ దిక్కు ఒగ చిన్న పల్లె, కొండాపూర్. ఆ ఊర్లనే ఉండేది లచ్చమ్మ. వయసు డెబ్బైకి దగ్గర. మొగుడు సచ్చిపోయి పాతికేండ్లు అయింది. కొడుకు రమేష్ హైదరాబాద్‌ల సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యోగం. ఏడాదికోసారి వస్తడు.  మూడు రోజులుండి ఎల్లిపోతడు.
లచ్చమ్మకు ఒగే ఆస్తి. పాత తాటాకిల్లు. ఇంటి పెరట్ల ఓ మగ్గం. ఆమె ముత్తవ్వ నుంచి వస్తంది. పాతికేండ్ల కిందటి దాకా ఊర్లో అందరూ ఆమె నేసిన చీరలే కట్టుకునేటోళ్లు. మంగళగిరి కాటన్, పోచంపల్లి పట్టు లాగా ఆమె చేతి నేతకు అంత పేరు.
కానీ ఇప్పుడు కాలం మారింది. రెడీమేడ్ చీరలు, మిషన్ మీద నేసినవి అడ్డగోలుగా వచ్చినయ్. లచ్చమ్మ మగ్గం మూలకు పడింది. సాలెగూళ్లు పట్టింది.
ఒగరోజు రమేష్ ఫోన్ చేసిండు.  
"అమ్మా!  నేను వచ్చే నెల అమెరికా పోతున్న. అక్కడే సెటిల్ అయిపోతా. నిన్ను కూడా తీస్కపోదామనుకుంటున్న. ఇక్కడ ఇల్లు అమ్మేస్తే నీకు పాస్‌పోర్ట్, టికెట్ ఖర్చులు అవుతయ్."
లచ్చమ్మ గుండె ఝల్లుమంది. "అయ్యో బిడ్డా!  నేను ఆ దేశం రాలేను. నా బతుకంత గీ మట్టిలోనే. ఈ మగ్గమే నా ప్రాణం."
"అమ్మా!  ఆ పాత మగ్గం ఏం చేస్తవ్? అది తుక్కు కింద అమ్మినా వెయ్యి రూపాయలు రావు. అమెరికాల హాయిగా ఉందువు. వాషింగ్ మిషన్, ఏసీ, అన్నీ ఉంటయ్" అన్నడు రమేష్.
లచ్చమ్మ మాట్లాడలేదు. ఫోన్ పెట్టేసింది. ఆ రాత్రంత నిద్ర పట్టలేదు. తెల్లారి లేచి, మూలకు పడ్డ మగ్గం దగ్గరికి పోయింది. దుమ్ము దులిపింది. సాలెగూడు తీసింది. కర్రలు పట్టుకొని సూసింది. చెదలు పట్టలేదు. 
అప్పుడే పక్కింటి పోరి సుమ వచ్చింది. ఇంటర్ సదువుతుంది.  
"అవ్వా, ఏం చేస్తున్నవ్?" అని అడిగింది.
"ఏం లేదమ్మా! మగ్గం సూత్తున్న. మా రమేష్ అమెరికా రమ్మంటున్నడు. ఇల్లు అమ్మమంటున్నడు."
సుమ కళ్ళు పెద్దవి చేసింది. "అయ్యో అవ్వా! నువ్వు పోతే ఈ మగ్గం ఎవరు నడుపుతరు? మా అమ్మమ్మ చెప్పేది నీ చేతి చీర కడితే లచ్చిదేవి ఇంట్ల ఉన్నట్టే ఉంటదని" అన్నది.
లచ్చమ్మ నవ్వి "ఇప్పుడు ఎవరు కొంటరు తల్లీ? అందరూ ఫ్యాన్సీ చీరలు కావాలంటున్నరు " అన్నది.
"అవ్వా!నీకు ఒగటి చెప్పనా? మా కాలేజీలో 'సంస్కృతి' అని ఒగ కాంపిటీషన్ ఉంది. చేనేత బట్టల మీద. నువ్వు ఒగ చీర నేస్తే నేను మోడల్‌లా వేసుకొని ర్యాంప్ మీద నడుస్తా. ఫస్ట్ ప్రైజ్ వస్తే పదివేలు ఇస్తరు" అన్నది సుమ.
లచ్చమ్మకు ఆశ్చర్యం. "నేనా? ఈ ముసల్దాన్ని? నావల్ల అవుతదా?"
"అవుతది అవ్వా. నీ వేళ్లల్లో మంత్రం ఉంది. నువ్వు నేయి, నేను అమ్ముతా" అంది సుమ కళ్ళు మెరిపిస్తూ.
ఆ మాటతో లచ్చమ్మలో ఏదో కదిలింది. మర్నాడే సంతకు పోయి నూలు, రంగులు తెచ్చింది. పాతికేండ్ల తర్వాత మగ్గం మీద కూసుంది. మొదట్లో వేళ్లు వణికినయ్. నూలు తెగిపోయింది. కానీ రెండు రోజుల్లో పాత లయ దొరికింది. టకటకా మగ్గం శబ్దం ఇంటినిండా నిండింది.
పదిహేను రోజులు కష్టపడి ఒగ లేత ఆకుపచ్చ రంగు కాటన్ చీర నేసింది. అంచు మీద బతుకమ్మ పువ్వులు, కొంగు మీద గొలుసుకట్టు చెరువు. సూస్తే కండ్లు తిప్పుకోబుద్ధి కాదు.
సుమ ఆ చీర కట్టుకొని కాలేజీకి పోయింది. కాంపిటీషన్ రోజు ర్యాంప్ మీద నడిచింది. జడ్జీలు లేచి నిలబడి చప్పట్లు కొట్టిరి. "ఇది చీర కాదు, తెలంగాణ సంస్కృతి" అన్నడు ఒగ జడ్జి.
సుమకు ఫస్ట్ ప్రైజ్ వచ్చింది. పదివేల రూపాయలు. పేపర్లో ఫోటో వచ్చింది: "ముసలవ్వ నేసిన చీరకు యువత ఫిదా" అని.
ఆ వార్త చూసి రమేష్ ఫోన్ చేసిండు. "అమ్మా, నువ్వు ఇంత పని చేస్తవని అనుకోలేదు. నన్ను క్షమించు."
లచ్చమ్మ నవ్వింది. "బిడ్డా, అమెరికా పొయ్యి డాలర్లు సంపాదించడం తప్పు కాదు. కానీ కన్నతల్లిని, కన్నమట్టిని మరిచిపోతే ఎట్లా? ఈ మగ్గం మన బతుకుదెరువు మాత్రమే కాదు, మన పరువు గదయ్యా!" అన్నది.
ఆ తర్వాత ఊర్లో మార్పు వచ్చింది. సుమ ఫ్రెండ్స్ అందరూ లచ్చమ్మ దగ్గరికి వచ్చిరి. "అవ్వా! మాకు కూడా నీవు నేసిన చీరలు గావల్నే" అని కొనడం మొదలెట్టిండ్రు. కొంతకాలానికి "మేము కూడా చీరలు నేస్తం. ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లో, ఫేస్‌బుక్‌లో అమ్ముతం" అన్నరు. 
లచ్చమ్మకు కొత్త ఉత్సాహం వచ్చింది. ఇంటి ముందు "లచ్చమ్మ చేనేత కేంద్రం" అని బోర్డు పెట్టింది. ఐదుగురు ఆడపిల్లలకు మగ్గం నేర్పించడం మొదలుపెట్టింది. 
ఆరు నెలల్లో పదిమంది పిల్లలు చేరిన్రు. హైదరాబాద్ నుంచి ఒగ ఎన్జీవో వాళ్ళు వచ్చిండ్రు. "అవ్వా! మీ చీరలు మేము ఆన్‌లైన్‌లో అమ్ముతం. 'తెలంగాణ మగ్గం' పేరుతో బ్రాండ్ పెడదాం" అన్నరు.
ఇప్పుడు లచ్చమ్మ ఇంటి ముందు రోజూ టకటకా మగ్గాల శబ్దం. పదిహేను మంది ఆడపిల్లలు నేస్తరు. నెలకు ఒక్కొక్కరికి పదిహేను వేలు దాకా వస్తన్నయ్. 
రమేష్ అమెరికా నుంచి వచ్చిండు. ఇల్లు చూసి నోరు వెళ్లబెట్టిండు. "అమ్మా!నిన్న తుక్కు అనుకున్న మగ్గం ఇవాళ బంగారం అయింది."
లచ్చమ్మ కొడుకు తల నిమిరింది. "బిడ్డా! పాతదంతా చెత్త కాదు. కొన్ని పాతవి మన వేర్లు. వేర్లు తెగ్గోడితే చెట్టు ఎట్లా బతుకుతది? మన నేత, మన మాట, మన కట్టు, మన యాస. ఇవన్నీ మన వేర్లు. వీటిని బతికిస్తేనే మనం బతుకుతం."
రమేష్ తల దించుకున్నడు. "అమ్మా! నేను కూడా ఉద్యోగం మానేసి ఇక్కడే ఉంటా. ఈ కేంద్రాన్ని పెద్ద కంపెనీ చేస్తా. మన ఊరి పేరు ప్రపంచానికి తెలిసేలా చేస్తా."
ఆ రోజు లచ్చమ్మ కండ్లలో నీళ్లు. అవి దుఃఖపు కన్నీళ్లు కావు. గెలిచిన కన్నీళ్లు.
కొండాపూర్ ఊర్లో ఇప్పుడు ప్రతి ఇంట్లో మగ్గం శబ్దం. ప్రతి ఆడపిల్ల చేతిలో నూలిపోగు. ఆ నూలిపోగు కేవలం చీరను నేయడం లేదు. ఒక సంస్కృతిని, ఒక జాతి ఆత్మగౌరవాన్ని నేస్తుంది.